भाषा/साहित्य

नेपाल । साहित्य सदन नेपालले प्रत्येक वर्ष प्रदान गर्दै आएको ‘व्यथित साहित्य सम्मान’ यस वर्ष वरिष्ठ साहित्यकार डाक्टर तुलसीप्रसाद भट्टराईलाई प्रदान गर्ने भएको छ । संस्कृतमा आचार्य, राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर र भाषाविज्ञानमा विद्यावारिधि गरेका डा। भट्टराई भाषा–साहित्य एवं सामाजिक–राजनीतिक क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्तित्व हुनुहुन्छ । साझा प्रकाशनका पूर्वमहाप्रबन्धक, गोरखापत्र संस्थानका पूर्वअध्यक्ष र नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका पूर्वसदस्यसचिवसमेत रहिसक्नुभएका भट्टराईका नेपाली भाषाको अध्ययन–अनुसन्धान, अनुवाद, सम्पादन र पत्रकारिताका साथै कथा, उपन्यास, नियात्रा, जीवनी, निबन्ध, कविता–काव्य र समालोचना गरी तीन दर्जनभन्दा बढी कृति प्रकाशित छन् । भट्टराईले २०२५ सालदेखि अनवरत भाषा–साहित्यको सेवामा समर्पित भई महत्वपूर्ण योगदान गरेबापत साहित्य सदन नेपालले उहाँलाई सम्मान गर्ने निर्णय गरेको हो । साहित्य सद...

नेपाल । विश्व साइकल यात्री पुस्कर शाहको दोस्रो पुस्तक ‘मृतसागरदेखि सगरमाथासम्म’ सार्वजनिक भएको छ । सन्सारको एक सय ५० देश घुमेर सगरमाथा आरोहण गर्नुभएको शाहको जीवन यात्रामा आधारित यो दोस्रो पुस्तक हो । यसअघि उहाँले ‘सन्सारलाई साँढे पाँच फन्को’ नामक पुस्तक लेख्नुभएको थियो । बुकहिलले प्रकाशन गरेको ‘मृतसागरदेखि सगरमाथासम्म’ पुस्तकको मङ्गलबार जेनजी आन्दोलनका अगुवा माजिद अन्सारी, भावना राउत, युजनराज भण्डारी र लेखक पुस्कर शाहले लोकार्पण गर्नुभयो । साहस, इच्छाशक्ति र जीवनबोधको संस्मरणको रूपमा रहेको यस पुस्तकमा शाहले विश्व यात्रामा भोगेका र देखेका विषय वस्तु समेटिएका छन् ।...

नेपाल । लेखक अनुष्का सिलवालको पहिलो काव्यसंग्रह ‘द बर्डेन अफ ब्रेथ’ एक कार्यक्रमकाबीच सार्वजनिक भएको छ । शनिबार काठमाडौंमा साहित्यकार प्राडा गोविन्दराज भट्टराई र मण्डला बुक पोइन्टका माधवलाल महर्जनले सिलवालको उक्त काव्यकृति संयुक्त रूपमा सार्वजनिक गरे । दुवै अतिथिहरूले कवि सिलवालको उक्त काव्यकृतिमा देखिएको काव्यिक सान्दर्भिकता, भाषिक सुक्ष्मता र अव्यक्त भावनाहरूलाई सुस्पष्ट रूपमा शब्दबद्ध गर्ने उनको क्षमता प्रशंसनीय रहेको उल्लेख गरे । कवि सिलवालले सिर्जना यात्रामा साथ दिने सबैप्रति आभार व्यक्त गर्दै पुस्तक बिक्रीबाट आउने रकमको एक हिस्सा परोपकारी काममा समर्पण गरिने जानकारी गराइन् । उनले आफूले सिर्जनशीलताका माध्यमबाट समाजमा सकारात्मक योगदान पुर्‍याउन चाहेको बताइन् ।...

नेपाल । छन्द तरङ्ग अभियानको सातौँ वार्षिकोत्वसका अवसरमा वरिष्ठ कवि डा. नवराज लम्साल र युवाकवि पुरुषोत्तम आचार्यलाई सम्मान र पुरस्कार प्रदान गरिएको छ । अभियानद्वारा शनिबार आयोजित कार्यक्रममा वरिष्ठ भाषाविद् एवं साहित्यकार मुकुन्दशरण उपाध्यायबाट कवि डा. लम्साललाई ४० हजार राशिको विशिष्ट छन्द साधना पुरस्कार र कवि आचार्यलाई २० हजार राशिको छन्द साधना युवा प्रतिभा पुरस्कार प्रदान गरिएको हो । डा लम्सालले ‘कर्ण’, ‘धरा’, ‘अग्नि’ र ‘कल्प’ जस्ता महाकाव्यका साथै सयौँ गीत रचना गर्नुभएको छ । मकवानपुरका आचार्यले सीमान्तकृत समुदायलाई केन्द्रमा राखेर छन्द कविता लेखन गर्दै आउनुभएको छ । यसअघि विशिष्ट छन्द साधना पुरस्कारबाट रमेश खकुरेल, चन्द्रप्रसाद न्यौपाने, घनश्याम कँडेल, रामचन्द्र भट्टराई, भुवनहरि सिग्देल र गोविन्दराज विनोदी पुरस्कृत भइसक्नुभएको छ। छन्द साधना युवा प्रतिभा पुरस्कारबाट सुदेश सत्याल, कविराज...

हेटौंडा (नेपाल) । नवसर्जक साहित्य चौतारी नेपाल, केन्द्रीय समितिको आयोजनामा चौतारीका संस्थापक सदस्य प्रभास घिमिरेको प्रथम स्मृति दिवसको सन्दर्भमा ‘प्रभास घिमिरेः सम्झना र सिर्जना’ नामक स्मृति ग्रन्थ लोकार्पण तथा अक्षयकोष स्थापना कार्यक्रमु हेटौँडाको मकवानपुर बहुमुखी क्याम्पसको सभाहलमा सम्पन्न भएको छ । संस्थाकी अध्यक्ष कृतिका लौडारीको अध्यक्षता एवम् हेटौँडा उपमहानगरपालिकाकी नगर प्रमुख मीनाकुमारी लामाको प्रमुख आतिथ्यमा सम्पन्न कार्यक्रममा हेटौँडा उपमहानगरपालिकाका ४ न. वडाका अध्यक्ष नवीन सिग्देल, वडा न. ११ की अध्यक्ष जुना दाहाल, सर्जक सञ्जाल मकवानपुरका संयोजक निमेष निखिल तथा चौतारीका केन्द्रीय संरक्षक एवम् परिकल्पनाकार दीपक गौतमको विशिष्ट आतिथ्य रहेको थियो । कार्यक्रममा स्मृतिग्रन्थ प्रकाशन तथा अक्षयकोष स्थापनाका सन्दर्भबारे चौतारीका संरक्षक दीपक गौतमले प्रकाश पारेका थिए भने संप्रस पौडेलले...

–सुदीपभद्र खनाल– म चरा हुँ उषाको गीत गाउने मौरी हुँ गोरूको काँध र विश्व बजारको श्रमिक हुँ पसिनाको नदी बगाउने; म पहाड हूँ दु:खहरूको महासागर ओढेर आँसुले भिजेको चिसो ढुङ्गाको सिरानी हाल्दै भुइँमा भोकै निदाउने म समय हुँ वर्तमानको कानमा हुण्डरीको सिटी बजाएर वर्तमानलाई भूत र अमूर्त भविष्यलाई वर्तमानको कठघरामा उभ्याउन सक्ने न्यायको सिपाही हुँ नसोध मसँग म को हुँ भनेर म रूपमा आकाश रङ्मा लालीगुराँस चिन्हले सर्वोच्च हिमालय हतियारले खुकुरी मनले समुद्र गतिमा महानदी जो समयक्रमले सुस्ताएको देखिँदैमा आफ्नै बिर्ताको पैनी नसम्झ नसम्झ कुनै रजौटाको दास म प्रकाशको गतिभन्दा छिटो दौडने उत्तर आधुनिक चेतना म नक्षत्र युद्दको यात्री क्वान्टम फिजिक्स को ज्ञान अज्ञेय र अज्ञात पनि देख्न सुन्न बुझ्न र अनुभव गर्न सक्ने अनन्त ब्रम्ह र अनियन्तृत गर्डस् पार्टिकल्स् हुँ नित्से, सेली, वर...

-लालगोपाल सुवेदी- तथागत भन्छन्- संसार दुख्खैदु:ख हो दु:ख हो आकाशै छुनेगरी पिङमा मच्चिनु दुख्खै हो चराझैं जहाजमा उड्नु दुख्खै हो सुनको सिंहासनमा विराजमान हुनु दुख्खै हो सुनको थालमा चौरासी व्यन्जन ज्युनार गर्नु जन्मनु पनि दु:ख प्रेमजोडी बनेर अलकापुरी वा नन्दन वनमा शयर गर्नु पनि दु:ख मगमग मगमग जगमग जगमग दु:खमय छन् अन्तर्यमा भेटिन्छ छैटौं इन्द्रिय मन दन्तलहर फेसबुकका भित्तामा छन् कर्णविवर मृदुवचनमा गदगद छन् श्रवणेन्द्रियलाई रम्य लाग्छ शंखघण्टको जस्तो तुमुल-ध्वनि, पूजन-भजन हाय अविद्या ! कसरी गर्नु मैले ब्रह्मविहार ? दु:ख हो कविता, दुख्खै हो चढि त हाल्छ इन्द्रासनमा भौतिक मन हाय अविद्या ! भौतिक पराभौतिक नयनमा आज अणु परमाणुसरि सूक्ष्म जीवहरू छन् ती बरा एकै श्वासमा पनि मर्छन् हाय इन्द्रासन !! दु:ख हो कविता कसरी भेट्टाउने हो मैले उपेक्षा, करुणा , मैत्री र मुदिता आजका कवित...

–आरसी रिजाल– दामोदर रिटाएर भएपछि घरपरिवारले उनलाई फुरुङ्ग पारे। सुरुवात यसरी गरे -- एकदिन उनलाई चिया पकाउन लगाए। घरका परिवारले -- आहा ! चिया त यस्तो पो हुनपर्छ भने। एकदिन मासु पकाउन लगाए -- आहा भने।अर्कोदिन रोटि।दामोदरेले -- खै रोटि त बेल्नै जानिएन गोलो भएन भने। बुहारीहरुले -- "आ बुवा किन गोलो चाहियो?खाँदा टुक्रा पारेर खाने हो। जसरी पकाए पनि हजुरको हातै मीठो " भन्दै तारिफ गरे। नातिनातिना पनि हजुरबासंग रत्तिएका थिए। बच्चाहरुको झोला बोकेर स्कुल पुर्‍याउन र ल्याउने उनको डिउटीझैँ थियो।दिउँसोको खाजा पनि उनले पकाएको मात्र मिठो हुनलाग्यो।परिवारका सदस्यले बुवाले माझेको भाँडा र धोएको लुगा कस्तो चम्किलो भन्थे। छिमेकीहरुले आफ्नो घरबुढालाई दामोदरको उधाहरण दिन थाले। एकदिन छिमेकी बुढाहरु चियापसलमा जम्मा भए। सुदर्शन बाजेले कुरा उठाए - ए दामोदर! तिमिले अति गर्न लाग्यौ। भान्साको कामसम्म त ठिकै थियो। ना...

–आर.आर. चौलागाईं– हाम्रो देशमा अहिले खरानीको व्यापार खुब चलेको छ । गाउँगाउँमा खरानी छ बस्तीबस्तीमा खरानी छ देशभरि नै खरानी छ । उसले उसको डढाएको छ उसले उसको डढाएको छ अनि उसले उसको डढाएको छ । कृपया ! नढाँटीकन भन्नुहोला आगो झोस्ने कामको शुभारम्भ कसले गर्नु भो ? पत्ता लगाउन हामीलाई गाह्रो परेको छ नत्र वहाँलाई उचित पुरस्कारको व्यवस्था छ । –हेटौंडा, मकवानपुर ।...