विज्ञान/प्रविधि

नेपाल । नेपाल विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रर्तन प्रज्ञा प्रतिष्ठानको अन्तरिम व्यवस्थापन समिति गठन भएको छ । नेपाल विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन प्रज्ञा प्रतिष्ठान अध्यादेश, २०८३ को दफा ५३ (संक्रमणकालीन व्यवस्था) बमोजिम प्राज्ञ सभाको गठन तथा अध्यक्ष र उपाध्यक्षको नियुक्ति नभएसम्मका लागि नेपाल विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन प्रज्ञा प्रतिष्ठानको काम कारवाही सञ्चालन गर्न बढीमा तीन महिनाका लागि डा। जनार्दन लामिछानेको संयोजकत्वमा समिति गठन गरिएको हो । समितिका सदस्यमा डा. गोपाल बहादुर केसी, डा. सुनिल कुमार सिंह, डा. बबिता पौडेल, डा. रेश्मा श्रेष्ठ रहनुभएको छ । विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री महावीर पुनले समितिमा मनोनित पदाधिकारीलाई मनोनयन पत्र उपलब्ध गराउनुहुँदै अध्यादेशको मर्म बमोजिम परिषद्को पुनर्संरचनाका लागि आवश्यक नियमावली तथा विनियमावली मस्यौदा गर्ने, प्राज्ञ सभाको गठन प्रक्रिया अग...

नेपाल । सरकारी वेबसाइटबाट आदानप्रदान हुने सूचना सुरक्षित राख्न सुरक्षा प्रमाणपत्र अनिवार्य गरिएको छ । राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्रले बुधबार सरकारी निकायका वेबसाइट सुरक्षित बनाउन वैध सुरक्षा प्रमाणपत्र ९एसएसएल तथा टिएलएस० अनिवार्य रूपमा प्रयोग गर्न निर्देशन दिएको हो । यस्तो प्रमाणपत्रले वेबसाइट र प्रयोगकर्ताबिचको सूचना सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ । यसका लागि वेबसाइटमा सुरक्षित सञ्चार प्रणाली (एचटिटिपिएस) प्रयोग गर्नुपर्ने छ । केन्द्रले सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहका सरकारी निकायलाई पत्राचार गर्दै वेबसाइटमा प्रयोग भइरहेको एसएसएल तथा टिएलएस प्रमाणपत्रको वैधता जाँच गर्न र म्याद सकिनुअघि नवीकरण गर्ने व्यवस्था मिलाउन आग्रह गरेको हो । केन्द्रका अनुसार सरकारी वेबसाइटबाट प्रवाह हुने डिजिटल सेवाको सुरक्षा, गोपनीयता र विश्वसनीयता कायम गर्न सुरक्षित प्रणाली आवश्यक छ । पछिल्लो समय साइबर सुरक्षाको जोखिम...

नेपाल । स्वीकृतिबमोजिम इन्टरनेट प्याकेज सञ्चालन नगर्ने तथा इन्टरनेट प्याकेज सार्वजनिक नगर्ने विभिन्न १४ वटा इन्टरनेट सेवाप्रदायक कारबाहीमा परेका छन् । नियामक नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले हालै गरेको जाँचबुझपछि नियम पालना नगर्ने इन्टरनेट सेवाप्रदायकलाई कारबाही गरेको हो । प्राधिकरणका अनुसार कारबाही पर्नेमा ब्रोडलिंक नेटवर्क एन्ड कम्युनिकेसन प्रालि, क्लासिक टेक प्रालि, वेब सर्फर नेपाल कम्युनिकेसन सिस्टम प्रालि, फाइबर वल्र्ड कम्युनिकेसन प्रालि, भायानेट कम्युनिकेसन्स लिमिटेड, एरोनेट प्रालि, डिस मिडिया नेटवर्क लिमिटेड, वाइफाई नेपाल प्रालि, सिजी कम्युनिकेसन लिमिटेड, वल्र्डलिङ्क कम्युनिकेसन्स लिमिटेड, फर्स्ट लिंक कम्युनिकेसन प्रालि, पोखरा इन्टरनेट प्रालि, टेकमाइन्ड्स नेटवर्क लिमिटेड र सुबिसु लिमिटेड रहेका छन् । यी कम्पनीलाई दूरसञ्चार ऐनबमोजिम कारबाहीस्वरूप ५० हजार रुपियाँ जरिबाना गरिएको प्राधिकरणले...

नेपाल । भारतको आन्ध्र प्रदेशमा अमेरिकी प्रविधि कम्पनी गुगलले निर्माण गर्न लागेको १५ अर्ब डलरको विशाल कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) डाटा सेन्टरविरुद्ध स्थानीय बासिन्दाको विरोध बढेको छ । उनीहरूले परियोजनाले पानी र बिजुलीको स्रोतमा चाप बढाउनुका साथै वातावरणमा क्षति पुर्याउने र अपेक्षाकृत कम रोजगारी सिर्जना गर्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । विशाखापटनममा निर्माण हुने उक्त डाटा सेन्टरका लागि जङ्गल र खेतीयोग्य जमिन खाली गर्न थालिएको छ । अमेरिकाबाहिर गुगलको सबैभन्दा ठूलो डाटा सेन्टर बन्ने यो परियोजनालाई भारतले आफ्नो प्रविधि क्षेत्र विस्तार गर्ने महत्वाकाङ्क्षी योजनाको प्रमुख हिस्साका रूपमा अघि बढाएको छ । स्थानीय किसान चन्दाला सदाम्माले आफ्ना आँप र काजुका रूख रहेका ठाउँमा अहिले रातो माटो मात्र देख्दा दुःख लाग्ने बताउनुभयो । दुई एकड जमिनबापत ८२ हजार डलरभन्दा बढी क्षतिपूर्ति पाए पनि जमिन गुमाउँदाको अनुभव ...

अमेरिका । कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) सम्बन्धी ह्वाइट हाउसको नयाँ कार्यदलले यस प्रविधिका जोखिम र अवसरको मूल्याङ्कन गर्नुका साथै नवप्रवर्तनलाई अवरुद्ध पार्ने अत्यधिक नियमन रोक्न पहल गर्ने भएको छ । कार्यदलका प्रमुख जे क्लेटनलाई उद्धृत गर्दै ‘द वाल स्ट्रिट जर्नल’ (डब्ल्यूएसजे) ले यस्तो जनाएको हो । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनमा क्लेटन नयाँ ‘एआई जार’ (एआई मामिलाका प्रमुख अधिकारी) बन्ने चर्चा भए पनि उनको नियुक्ति औपचारिक रूपमा पुष्टि भएको छैन । क्लेटनले यो अनौपचारिक भूमिका सम्हाल्ने दोस्रो व्यक्ति हुने छन् । यसअघि भेन्चर क्यापिटलिस्ट डेभिड स्याक्सले ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको सुरुआतमा उक्त जिम्मेवारी सम्हाल्नुभएको थियो । डब्ल्यूएसजेका अनुसार ‘सुपर इन्टेलिजेन्स फोर्स’ नाम दिइएको नयाँ कार्यदललाई कृत्रिम बौद्धिकता सम्बन्धी जोखिम र अवसरबारे प्रतिवेदन तयार गर्न १२० दिनको समय दिइएको छ ...

नेपाल । विश्वमा जडान हुने औद्योगिक रोबोटमा चीनको हिस्सा ५९ प्रतिशत पुगेको छ । ‘विश्व रोबोटिक्स २०२६’ प्रतिवेदन अनुसार सन् २०२५ मा चीनमा तीन लाख ५४ हजार औद्योगिक रोबोट जडान भएका थिए । यो आँकडा अघिल्लो वर्षको तुलनामा २० प्रतिशत बढी हो । फ्र्याङ्कफर्टस्थित अन्तर्राष्ट्रिय रोबोटिक्स महासङ्घ (आइएफआर) का अध्यक्ष जेन हेफनरले एक दशकअघि सुरु गरिएको राष्ट्रिय रोबोटिक्स रणनीतिका कारण चीनले औद्योगिक क्षेत्रको आधुनिकीकरणमा उल्लेख्य प्रगति गरेको बताउनुभयो । चीनको १५औँ पञ्चवर्षीय योजना (२०२६–२०३०) ले पनि रोबोटिक्स र कृत्रिम बौद्धिकताको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिएको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो । चीनमा औद्योगिक रोबोटको माग विद्युतीय तथा विद्युतीय उपकरण, मोटर वाहन, धातु र मेसिनरी उद्योगबाट बढी आएको छ । सन् २०२५ मा विद्युतीय तथा विद्युतीय उपकरण उद्योगमा ९६ हजार चार सय, मोटर वाहन उद्योगमा ७८ हजार नौ सय र धातु तथा म...

अमेरिका । मेटाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत मार्क जुकरबर्गले कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को विकास रोक्न वा सुस्त बनाउन भइरहेको आह्वानको प्रतिवाद गर्दै बजार प्रतिस्पर्धा र कानूनी दायित्वले कम्पनीलाई सुरक्षित तथा जिम्मेवार एआई विकास गर्न प्रेरित गर्ने बताउनुभएको छ । सामाजिक सञ्जाल एक्समा उहाँले मानिसले आफूले भनेको काम नगर्ने वा गलत व्यवहार गर्ने एआई प्रणाली प्रयोग नगर्ने भएकाले प्रयोगशालालाई आफ्ना प्रणाली मानिसको चाहना अनुकूल बनाउन बलियो प्रोत्साहन हुने उल्लेख गर्नुभयो । उहाँले एआई प्रणालीले मानिसको चाहना र निर्देशन अनुसार सही ढङ्गले काम गर्न सक्ने बनाउनुलाई सुरक्षित तथा भरपर्दो एआई विकासका लागि महत्वपूर्ण रहेको बताउनुभयो । एआई विकासका जोखिमबारे बहस चर्किरहेका बेला जुकरबर्गको यस्तो धारणा आएको हो । जुलाईमा च्याटजीपीटी निर्माता ओपनएआईले परीक्षणका क्रममा आफ्ना सयौँ एआई एजेन्ट परीक्षण वातावरणबाट बाहि...

नेपाल । गृह मन्त्रालयअन्तर्गतको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले विपद् प्रभावित क्षेत्रमा स्थानीय प्रशासनको पूर्वस्वीकृति बिना ड्रोन नउडाउन आग्रह गरेको छ। प्राधिकरणले जारी गरेको ‘ड्रोन उडान सम्बन्धी अत्यन्त जरुरी सूचना’ मा रसुवागढी नाका हुँदै नेपाल प्रवेश गर्ने भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीबाट रसुवा, नुवाकोटलगायत जिल्लामा ठुलो जनधनको क्षति भएको उल्लेख गर्दै प्रभावित क्षेत्रमा नेपाली सेना तथा निजी क्षेत्रका हेलिकोप्टरबाट खोज तथा उद्धार कार्य भइरहेको जनाएको छ। उद्धार कार्य भइरहेका बेला केही व्यक्ति तथा संस्थाले स्थानीय प्रशासनको पूर्वस्वीकृति नलिई अनधिकृत रूपमा ड्रोन उडाइरहेको पाइएको प्राधिकरणका उपसचिव रामबहादुर केसीले जानकारी दिनुभयो । यसबाट हवाई सुरक्षामा गम्भीर जोखिम उत्पन्न हुनुका साथै हेलिकोप्टरमार्फत भइरहेको खोज तथा उद्धार कार्यमा प्रत्यक्ष बाधा पुग्न थ...

अमेरिका । अमेरिकी प्रविधि कम्पनी अमेजनले टेक्सासमा विशाल ग्यास विद्युत प्लान्ट निर्माणका लागि लगानी गरिरहेको जनाएको छ । उक्त प्लान्ट कम्पनीका नयाँ डेटा सेन्टर सञ्चालनका लागि प्रयोग हुनेछ । पेकोस काउन्टीमा निर्माण हुने उक्त प्लान्टबाट सात दशमलव ६५ गिगावाट विद्युत उत्पादन हुने अनुमान गरिएको छ । यसमा ३५ वटा टर्बाइन रहने छन् । यो हाल संयुक्त राज्य अमेरिकामा सञ्चालनमा रहेका ग्यासबाट विद्युत उत्पादन गर्ने प्लान्टमध्ये सबैभन्दा ठूलो हुनेछ । प्लान्टबाट वार्षिक तीन करोड मेट्रिक टनभन्दा बढी हरितगृह ग्यास उत्सर्जन गर्न अनुमति दिइएको छ । यो अमेरिकामा कुनै एकल स्रोतबाट हुने सबैभन्दा ठूलो उत्सर्जन हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ । यद्यपि, वास्तविक उत्सर्जन अनुमति दिइएको सीमाभन्दा कम हुने गर्छ । बजार अनुसन्धान कम्पनी क्लीनभ्यूले अमेजनले हालै दायर गरेका तीनवटा डेटा सेन्टर निर्माण अनुमतिपत्रको अध्ययन गर्दै प्ल...