भाषा/साहित्य

नेपाल । पत्रकार तथा साहित्यकार कृष्ण अधिकारीको नियात्रा कृति ‘मैले देखेको अमेरिका’ विराटनगरमा विमोचन गरिएको छ । नेपाली लेखक सङ्घ, कोशी प्रदेशको आयोजनामा भएको उक्त कार्यक्रममा लेखक अधिकारीको अमेरिका भ्रमणका विभिन्न पाटालाई समेटिएको पुस्तक सार्वजनिक गरिएको हो । प्रमुख अतिथि प्राडा गोपाल भण्डारीले कृतिको विमोचन गर्दै अधिकारीको पुस्तकले अमेरिकालाई नेपाली आँखाबाट वस्तुगत रूपमा नियालेको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “लेखकले अमेरिकाको भौतिक विकास मात्र नभई त्यहाँको लोकतान्त्रिक चरित्र, मानवीय व्यवहार र सामाजिक प्रणालीलाई निकै गहिराइमा पुगेर विश्लेषण गरेका छन् । यो पुस्तक अमेरिका बुझ्न चाहने नेपालीका लागि एउटा महत्वपूर्ण दस्ताबेज हो ।” पुस्तकको समीक्षा गर्दै कवि मनु मञ्जिलले अधिकारीको लेखनमा तथ्य र अनुभूतिको सुन्दर सन्तुलन रहेको उल्लेख गर्नुभयो । “स्ट्याच्यु अफ लिबर्टी फ्रान्सले उपहार दिएको रोच...

-सर्वज्ञ वाग्ले- एलेन ट्युरिङको प्रश्न, र विजय कुमारको अन्तर्वार्ता ! दुई समय, दुई भाषा, तर एउटै खोज: “साँचो के हो?” विजयले सोधे, “एआई, तिमी मानिसजस्तै हौ?” शब्दहरू मुस्कुराए, उत्तर आयोः- “म त केवल प्रतिबिम्ब हुँ, तिम्रै आफ्नै सोचको ऐना।” ट्युरिङले कहिल्यै मनको गहिराइ नापेनन्, उनले त केवल छायासँग संवाद गरे। यदि छायाँले मान्छेजस्तै बोल्यो भने, के त्यो उज्यालो नै हो? विजयका प्रश्नहरू मानिसको पीडा बोकेर आउँछन् ! जीवन, समाज, आत्मा। तर एआईका उत्तरहरू तर्कको धागोले बुनेका, भावनाको नक्कल मात्र हुन्। के उनीहरूको सोच एउटै हो त? सायद, प्रश्न सोध्ने साहसमा, अज्ञातलाई छुने जिज्ञासामा, नवचेतनाको उज्यालो यात्रामा। तर फरक पनि छ ! ट्युरिङको सपना मेसिनलाई मानव बनाउनु थियो, विजयको यात्रा मानवलाई अझ सशक्त, सजग, विवेकी मानव बनाउने सोच हो। अन्ततः एआईको आवाज र मा...

-सुदीपभद्र खनाल- को गर्लान् भन शोक मर्दछ भने कोही यहाँ आखिर यस्को मापक प्रेम हो तर सधैँ रोएर को बस्छ र पत्नी को त विछोडमा पति रुने दोश्रो विहेसम्म हो एक्लै बस्छ भने विदूर सतसत् आजन्म नै रून्छ त्यो पत्नीका पति मर्दछन् यदि रुनन् घाटे नफर्के तक मर्नेका पछि लाग्न सक्दछ र को भन्लान् अझै निर्धक जो जो जान्छ मलाम बन्धु जन ती रोलान् नपोल्दातक छोराको मन रुन्छ तेह्र दिनको संस्कार गर्दातक साथी रून्छ जुटेर चार दिन ती भाई रुनन् एक्छिन भन्ला यो दुनियाँ गयो मिति पुग्यो यो हो जगत् लक्षण सन्तानै यदि मर्छ ता ! भलभली बाबा रुनन् सम्झिँदा आमाको गह रोकिँदैन कहिल्यै रुन्छिन् नि आमा सदा सम्झेलान् बहिनी दिदी वह परी फर्केभने माइत हेर्लान् पण्डित बार साइत तिथी मर्दा छ के साइत छोरीको मन रुन्छ जीवन भरी बाबा र आमा ढले आफैँ मानव रुन्छ अन्त्य पलमा रे मोहका पाशले सच्चा नायक मर्छ ता मुलुकमै फैलन्छ...

-आर. आर. चौलागाईं- फोहर थुप्रिँदै गएपछि ग्याँस हुन्छ ग्याँस पनि जम्मा हुँदै गएपछि उकुसमुकुस हुन्छ उकुसमुकुस पनि थपिँदै गएपछि विस्टोफ हुन्छ अनि त्यही विस्फोट नै क्रान्ति हुन्छ । क्रान्ति भएपछि तहसनहस हुन्छ क्षतविक्षत हुन्छ परिवर्तन हुन्छ कि झन् बिग्रिन्छ कि सप्रिन्छ क्रान्तिको नायक खराब छ भने बिग्रिन्छ क्रान्तिको नायक असल छ भने सप्रिन्छ । म यतिखेर एउटा असल नायकको खोजीमा छु मलाई बिगार्नु छैन सपार्नु छ आउनोस् हामी सबै मिलेर एउटा असल नायकको खोजी गरौँ र क्रान्तिलाई सफल पारौँ । कहिलेकाहीँ बन्दूकबाट पनि क्रान्ति हुन्छ कहिलेकाहीँ मतदानबाट पनि क्रान्ति हुन्छ । -हेटौंडा, मकवानपुर । ...

-आरसी रिजाल- नाति -- हजुरबा ! मान्छेहरु पाप पखाल्न भनेर गंगाजीमा जान्छन् । बाहिर शरीरमा त मयलमात्र देखिन्छ। पाप मयलमा टाँसिएको हुन्छ र नुहाउदा पखालिन्छ ?. हजुरबा -- पाप भनेको मनभित्रको मयल हो। सफा मनमा यसले बास पाउँदैन।यदि तिर्थ गएर गंगा स्नानले पाप पखालिने हो भने सफा हृदय भएकाहरुको मात्र पखालिएला कि ? कालो मन हुनेको पाप पखाल्न त गंगालाई नै पाप लाग्ने हुँदा पखाल्दिनन्। नाति -- हजुरबा ! अनि कालो मन हुनेको पाप कुन तिर्थको कुन नदिमा गएर कसरी पखालिन्छ त ? पाप मोचन हुनपाउने उनिहरुको पनि अधिकार होला ? हजुरबा -- नातिलाई आफुतिर तान्दै कानमा फुसफुसाउछ्न् -- हेर यो कुरा अरुलाई नसुनाउनु । कालो मनहुनेलाई कुनै गंगाधाम धाउन पर्दैन। उनिहरुलाई आफ्नै देसको अदालतले पखालिदिन्छ। -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

नेपाल । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले भाषा, साहित्य, संस्कृति, दर्शनशास्त्र र सामाजिक शास्त्रका विभिन्न विधामा प्रदान गरिने ‘प्रज्ञा पुरस्कार–२०८२’ घोषणा गरेको छ । प्रतिष्ठानले यस वर्षदेखि सातै प्रदेशका स्रष्टालाई समेट्ने गरी ‘प्रज्ञा प्रादेशिक पुरस्कार’ समेत प्रारम्भ गरेको छ । प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव डा. धनप्रसाद सुवेदीद्वारा जारी विज्ञप्ति अनुसार जनही एक लाख रुपियाँ राशिको प्रज्ञा पुरस्कार १२ जना स्रष्टालाई प्रदान गरिने भएको छ । जसमा समालोचनातर्फ प्राडा अभि सुवेदी, भाषातर्फ प्रा. मुकुन्दशरण उपाध्याय, सामाजिक शास्त्रतर्फ डा. डम्बर चेम्जोङ, पद्य साहित्यतर्फ शैलेन्द्र साकार र संस्कृतितर्फ प्राडा सोमप्रसाद खतिवडा छनोट हुनुभएको छ । यसैगरी बालसाहित्यतर्फ सुशीला प्रधानाङ्ग, गद्य साहित्यतर्फ आहुति, दर्शनतर्फ ईश्वरचन्द्र ज्ञवाली, अनुवादतर्फ डा. सर्वोत्तम श्रेष्ठ, अन्तर्देशीयतर्फ नरेश काङमाङ राई ९ब...

नेपाल । कवि सन्तोषी पाण्डेको पहिलो कविताकृति ‘सुमेरण’ एक कार्यक्रमबिच सार्वजनिक गरिएको छ । सोमबार साहित्यिक पत्रकार संघद्वारा आयोजित कार्यक्रममा कविताकृति सार्वजनिक गरिएको हो । कृति सार्वजनिक गर्दै साहित्यकार प्रमोद प्रधानले साहित्य र संस्कृतिलाई जोगाउनै पनि नयाँ पुस्ता साहित्यिक क्षेत्रमा जोडिँदै जानुपर्ने बताए । उनले कवि सन्तोषीलाई नेपाली साहित्यमा प्रवेश गरेकोमा बधाई दिँदै कविका कविताहरूमा अनुभूतिको तीव्रता रहेको उल्लेख गरे । प्रधानले भने, “पाण्डे सम्भावना भएकी कवि हुन् । यो उनको पहिलो पाइला हो । तथापि, उनले अझै साधना गर्दै जानुपर्छ ।” कृतिका सम्पादक विमल भौकाजीले कवि सन्तोषीका कविताहरूले छोएकोले नै उनको कृतिसम्पादनको जिम्मेवारी आफूले लिएको बताए । साहित्यकार राधेश्याम लेकालीले कृति सम्पादनलाई महत्वकासाथ हेरिनुपर्नेमा जोड दिँदै कुनै पनि कृतिको राम्रो सम्पादन भएमा विश्व बजारमा जानसक्न...

नेपाल । वानीरा फाउन्डेसनका संरक्षक इन्जिनियर शङ्कर गिरिले राजधानी काठमाडौंमा स्थापित वानीरा सभागृहमा ‘नेपाली भाषा साहित्यको सिर्जनामा साढे सात दशकदेखि निरन्तर साधनारत एवम् नेपाली भाषाको श्रीवृद्धिका लागि समेत समर्पित श्री माधव खनाल ‘भावुक’लाई २०८२ सालको ‘वानीरा प्रज्ञा पुरस्कार’ समर्पण गर्नुभएको छ । समारोहमा ई. गिरिले ‘आफ्नै स्रोत र साधनबाट विगत चार दशकअघिदेखि कम्प्युटरमा नेपाली लिपिको निर्माणका साथै कृत्रिम बौद्धिकतामा आधारित यन्त्र मानवको आविष्कार गरी अन्तर्राष्ट्रिय जगत्मा समेत नेपालको गौरव बढाएबापत कम्प्युटर वैज्ञानिक श्री मुनि शाक्यलाई ‘वानीरा शङ्कर पुरस्कार’ समर्पण गर्नुभएको हो । यी दुवै पुरस्कारका राशि जनही एकएक लाख रुपियाँ रहेका छन् । सोही समारोहमा संस्थापक गिरिले ‘आख्यान, कविता र हास्यव्यङ्ग्य लेखनमा समर्पित रही नेपाली भाषासाहित्यको संवर्धनमा उल्लेख्य योगदान दिएबापत चितवनका धनर...

नेपाल । कथाकार नारायण तिवारीको नयाँ कथाकृति ‘जङ्गबहादुर पनि हाँस्छ ?’ एक कार्यक्रमबिच लोकार्पण गरिएको छ । काठमाडौँमा शिखा बुक्सद्वारा आयोजित कार्यक्रममा प्राडा दयाराम श्रेष्ठ, आख्यानकार नारायण ढकाल, कवि श्यामललगायतले कथाकृति सार्वजनिक गर्नुभयो । कार्यक्रममा प्राडा श्रेष्ठले कथा लेखनका दुई पक्ष प्राविधिक र ऐतिहासिकमध्ये प्राविधिक पक्षमा नभई ऐतिहासिक पक्षमा बोल्ने बताउँदै तिवारीका कथा सरल तर गम्भीर हुने गरेको बताउनुभयो । कृतिमाथि समीक्षात्मक मन्तव्य राख्दै डा. ज्ञानु अधिकारीले तिवारीका कथा सरल तर खारिएको हुने गरेको बताउनुभयो । प्रत्येक कथा पूर्वी तराई भेगको विराटनगरसँग जोडिएको बताउनुभयो । सङ्ग्रहभित्रका २७ कथामध्ये ‘जमाना खराब छ’, ‘कुर्ता सुरुवाल’ र ‘टुङ्ग–टुङ्ग’ शीर्षकका कथाका बारेमा चर्चा गर्नुभयो । कवि श्यामलले कथाकार जस्तै उहाँका कथा पनि सरल र सुललित भएको बताउनुभयो । कथाको गति अविरल ब...

नेपाल । लघुकथा लेखनमा कलम चलाउँदै आएकी सर्जक शोभा अधिकारीको पहिलो लघुकथाकृति ‘आमाको आँखा’ सार्वजनिक गरिएको छ । शनिबार काठमाडौंमा लघुकथा समाज नेपालले आयोजना गरेको कार्यक्रममा साहित्यकारहरू अशेष मल्ल, श्रीओम श्रेष्ठ ‘रोदन’, प्रा. पुरुषोत्तम दाहाल, तुलसीहरि कोइरालालगायतले कृति सार्वजनिक गरे । कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि अशेष मल्लले पछिल्लो दशकमा सबैभन्दा अधिक लघुकथा लेखिँदै आइएको बताउँदै हरेक मान्छेसँग कथा हुने, तर उसले त्यसलाई कसरी प्रस्तुत गर्छ भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण भएको उल्लेख गरे । मल्लले भने, “सौन्दर्यबोध गरेर कथा सिर्जना गर्न सके त्यो शक्तिशाली र सुन्दर बन्न सक्छ ।” समाजका संस्थापक अध्यक्ष ‘रोदन’ले कथाकार अधिकारीमा दूरदृष्टिचेत बेजोडको रहेको बताए । कृतिमाथि समीक्षात्मक टिप्पणी गर्दै अनुपमा रेग्मीले शोभाका लघुकथाहरू चोटिला रहेको बताइन् । अर्का समीक्षक सुमन वर्षाले नेपाली समाजलाई केन्...