भाषा/साहित्य

नेपाल । कथाकार दिलीप शाहको लघुकथासङ्ग्रह ‘डाइपर भिसा’ बजारमा आएको छ । अभाव, पीडा, बेथिति, भ्रष्टाचार जस्ता विषयलाई सहज रूपमा चोटिलो पारामा सङ्ग्रहभित्र प्रस्तुत गरिएको छ । यसै गरी माया, प्रेम अभाव, पीडा, गरिबी, विदेशमोह, सन्तानप्रेम र यसका राम्रा र नराम्रा पक्षलाई पुस्तकभित्र समान रूपमा चित्रण गरिएको छ । नराम्रा कुरालाई देखाई राम्रा पक्षको कामना गर्नु र समुन्नत समाज निर्माण होस् भन्ने यस कृतिको आशय हो । बढ्दो विदेश मोहले निम्त्याएका अनेकौँ विकृतिप्रतिको चोटिलो प्रहार कृतिभित्र पाइन्छ । नेतागिरीदेखि वर्तमान यथार्थको सग्लो चित्रण सहज र सरल भाषाशैलीमा लेखकले पस्कनुभएको छ । विकृति र विसङ्गतिको चिरफार गरी समुन्नतिको चाहना प्रकट गरिएको कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो । कृतिभित्र ९४ वटा लघुकथा समावेश छन् । शाहका यसअघि ‘मौनधारण’, ‘मुर्दार काठमान्डु’, ‘बघिनी’ ‘चियर्स’ र ‘श्रद्धासुमन’ कथा...

नेपाल । कथाकार माधव सयपत्रीको कथासङ्ग्रह ‘माला’ आइतबारदेखि बजारमा आएको छ । पुस्तकमा २२ वटा कथा समावेश छन् । कथासङ्ग्रहमा सयपत्रीले प्रेम र मानवीय संवेदनालाई समेट्नुभएको छ । मानिसका ढोङ र आडम्बरका मुखौटा च्यात्दै विद्रोहसमेत बोलेका छन् । सरल र सरस शैलीमा लेखिएका सयपत्रीका कथालाई समकालीन नेपाली साहित्यका प्रतिनिधि मान्न सकिन्छ । शिक्षण पेसाबाट निवृत्त कथाकार सयपत्री समाजको पिँधमा रहेका भुइँमान्छेका कथा लेख्न रुचाउने लेखक हुनुहुन्छ । उहाँका कथामा ग्रामीण जनजीवनको झल्को पाइन्छ । महिला बालबालिका उत्पीडित वर्ग साथै सामाजिक तथा राजनीतिक विकृति उहाँको लेखनका मूल विषयवस्तु रहँदै आएका छन् । सयपत्रीका यसअघि ‘सत्ताकवच’, ‘मखमलीका राजाहरू’ र ‘बादसाहको अटोग्राफ’ कथासङ्ग्रह एवं ‘सीमान्त विचलन’ उपन्यास प्रकाशित छन् । परिचय पब्लिकेसनले पुस्तकलाई प्रकाशनमा ल्याएको हो ।...

नेपाल । जनकवि दुर्गालाल श्रेष्ठको छ पुस्तक तथा उहाँको रचनामा रहेको गीतको म्युजिक भिडियो ‘जिगु गर्व’ म्युजिक भिडियो सार्वजनिक भएको छ । काठमाडौँ महानगरपालिकाकी उपमेयर सुनिता डङ्गोलले शुक्रबार श्रेष्ठका कृति कपूया कुँ, नःलिगु नुगः खँ, छुछुं गिजिमिजि ध्वः, कावा, कविया बाखं कविया भासं र अन्तर्भाव थूयाको लोकार्पण गर्नुभयो । यसै गरी सोही कार्यक्रममा विश्वास वज्राचार्यले निर्देशन गर्नुभएको जिगु गर्व गीको म्युजिक भिडियो सार्वजनिक गरेको हो । दुर्गालाल साहित्य प्रतिष्ठानको आयोजनामा भएको कार्यक्रममा नेपाल भाषा एकेडेमीका चान्सलर मल्ल के। सुन्दरले भाषा आयोगका सदस्य, पत्रकार तथा साहित्यकार सुरेशकिरण मानन्धरसँगको अन्तक्रिया कार्यक्रममा लेखन प्रवृत्तिसहित जनकवि दुर्गालालको जीवनका विविध पक्षबारे चर्चा गर्नुभएको थयो । मल्लको करिब ५० वर्षदेखि जनकवि दुर्गालालसँग सङ्गत रहेको छ । ८९ वर्षीय दुर्गालाल २००६ सालम...

नेपाल । राप्रपाका वरिष्ठ उपाध्यक्ष एवम् लेखक रवीन्द्र मिश्रले ५० दिन प्रहरी हिरासतमा रहेका बखत लेखेका कविताहरूको संग्रह ‘माथिको आदेश छ’ सार्वजनिक गरिएको छ । काठमाडौंको नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा आयोजित कार्यक्रममा ‘जेनजी’ युवा र कवि मिश्रले संयुक्त रूपमा पुस्तक लोकार्पण गरे । “नेपालमा हिरासतमा बसेर आत्मसंस्मरण लेखिएका छन्, दैनिकी लेखिएका छन्, उपन्यास लेखिएका होलान्, तर यसरी कविता लेखिएको मैले थाहा पाएको छैन,” मिश्रले भने, “नेपालको सन्दर्भमा यो पुस्तक नयाँ प्रयोग हो कि भन्ने मेरो अनुमान छ ।” आफ्नो जीवनमा यो कवितासंग्रहको विशेष अर्थ रहेको उनको भनाइ छ । उनले यसअघि तयार अर्को कवितासंग्रहलाई थाती राखेर हिरासतको बसाइका क्रममा फुरेका कविता आफूले सार्वजनिक गरेको बताए । ‘माथिको आदेश छ’मा संगृहीत कविता ‘हिरासतसँगको बाध्यात्मक संसर्गबाट जन्मिएका सन्तान’ रहेको उनले उल्लेख गरे । “यी कविता ‘हिरासतको ...

-लक्ष्मण आचार्य- समयको चुल्ठो निमोठेर समग्र व्यवस्थाको ऐँजेरु मठारेर उपस्थित छ वर्तमान तिम्रो घर, आँगन खलियान गाउँ, गोठ र मचानसम्म उदाङ्गिएर सत्ताको सर्वाङ्‌ग रुप समय आफ्नो भएर उपस्थित हुँदा यतिखेर सपनाको फॉट साँच्चै सुन्दर र आत्मीय भएको छ X X X म हिजो तिम्रा निम्ति लेख्थेँ कामनाका कविताहरु आकाङ्क्षाका आव्हानहरु आशाका भविष्यहरु हाम्रा सुन्दर सपनालाई कोतरेर आफैलाई थिचिइरहको समय विरुद्ध म सधैँ अग्रपङ्‌‌‌तीमा उभिन खोज्थेँ चेतनाको मशाल बाल्न खोज्थेँ अब तिमी मेरै आँगनमा आत्मीय भएर उभिँदा प्राप्तिको फूल फुले झैँ लागेको छ X X थुप्रै यात्राहरू लक्ष्यको थुम्कोसम्म नपुगेरै विलय भएका बिहानहरु छन् उपलब्धिहरू/ परिवर्तनहरू गाउँघर, गोठ र चोकसम्म नभित्रिएरै पराजय भएका इतिहाहरु छन् जूनलाई छुन खोज्ने घामझैँ बल्न खोज्ने आगो‌झैँ न्यानो र फूलझैँ प्यारो विगतमा तुहिएका विश्वासहरु...

-आर. आर. चौलागाईं- यो देश मेरो पनि हो अनि यो देश तिम्रो पनि हो त्यसैले यो देश हामी सबैको हो । हिमालको आफ्नै स्वाभिमान छ पहाडको आफ्नै शान छ तराईको आफ्नै मान छ । सानो भए पनि हामी बलवान छौँ गरिब भए पनि हामी दिलदार छौँ पाखे भए पनि हामी सदाबहार छौँ । हामीलाई किन्न नखोज हामी बिक्दैनौँ हामीलाई तर्साउन नखोज हामी तर्सिन्नौँ हामीलाई झुकाउन नखोज हामी झुक्दैनौँ । -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

-आरसी रिजाल- सन्तान हुर्के लाखापाखा लागे।बुढी पनि बितिन् । बुढा एक्ले खेतको झुपडीमा गाईसंग बस्छ्न । एक छेउमा गाई बाँधेको छ । बाछो मरे तापनि बुढालाई प्राणधान्न बिहान बेलुकी एकमुठी दुध दिन्छिन् । आफुले गाई स्याहर्न नसक्ने भएपछि एकदिन --" जाउ गौमाता आजबाट तिमी स्वतन्त्र भयौ । जङ्गलमा जाउ रोजिरोजि तिमलाई मनपर्ने घाँस खाउ, उतै बस्नु " भन्दै किलोसहित दाम्लो बाहिर फाले । तर साँझ गाई गोठमै फर्किन् ।घाँटीमा दाम्लो नबाँधिए पनि यथास्थानमै उभिइन् । यो सिलसिला जारी रहिरह्यो । पसु भनेर के गर्नु? बुढालाई सन्तानले छाडे पनि छाडिनन् । बुढा गल्दै गए, सिकिस्त भए । गाईले उनको मुखमा पर्नेगरी कल्चौंडोबाट दूध चुवाउथिन् । एकरात बुढाको मृत्युु हुन्छ । उनले चाल पाइन् । रातभर गोठ घुम्दै बाँ बाँ गरि कराएकोले अरुका घर अलि टाढै भएकोले बिहानी पख २/३ जना --" एक्ले बुढा गाई बांधेर कता लागे ? बुढी गाई भोकले होला रातभर करा...

-सुदीपभद्र खनाल- सच्चा नेता कुसमय हुँदा अड्छ नेतृत्व लिन्छ जस्तै आउन् उचनिच सदा राष्ट्र सम्झी खटिन्छ जस्को श्रद्दासँग हृदयले लोक सम्मान गर्छन् मर्दा लाखौँ जन युगयुगौँ सम्झिई फूल छर्छन् नेता त्यो जो कलह र व्यथा दु:ख अन्याय मेट्छ खोजी राम्रोपन विषमता बीच एकत्व जोड्छ आमा सम्झी मुलुक; रणमा मातृभू नीम्ति मर्छन् जस्को सारा जनहृदयले उच्च सम्मान गर्छन् नेता हो जो युगसँग स्वयम् साउती मार्न सक्छ हाँसी हाँसी जन र मुलुकी जीतमा हार्न सक्छ जस्ले कालो कुपथ कटुता भीड सारा समाल्छन् ल्याई नौलो समय धरतीमा नयाँ दीप बाल्छन् नेता त्यो जो जसँग छ युवा साथ बूढो र बाल हाल्छन् जस्ले जग नियमको कूट खेलेर चाल उम्दा नेता सुझबुझ गरी पाइला दूर चाल्छन् ल्याई धर्तीभर मनुजता प्रेम भातृत्व पाल्छन् नेता राम्रो उदय नभए उठ्न सक्दैन देश राम्रो यौटै मुलुक नभए सभ्यता के विशेष राम्रो नेता प्रखर छ भने राष...

-लालगोपाल सुवेदी- कसैको घाउमा काँढा राख्नु ! एकछिन त मजै हुन्छ कसैको दुखाइको स्वाद चाख्नु एकछिन त मजै हुन्छ टाउकामा आगो राख्नु आडम्बरको आगो ताप्नु ! ईर्ष्या मनकै झोलीमा पाक्नु एकछिन त मजै हुन्छ घृणाको आगो ताप्नु ! एकछिन त मजै हुन्छ प्रतिशोधको इरादा राख्नु ! एकछिन त मजै हुन्छ कसैलाई रुवाइको लागि पटक पटक पासो थाप्नु ! एकछिन त मजै हुन्छ ए घृणा ! ए घृणाको आगो ! थाहा छ ? घृणा गर्नेलाई घृणा गर्ने कति हुन्छन् ? दु:ख दिनेका पनि असङ्ख्य दु:खहरू छन् आफ्नै दुष्टमतिले पोलिरहेको हुन्छ दुष्टमतिलाई ती त पश्तातापको आगोले भत्भती जलेर जीवनभरि रुन्छन् । -अमेरिका ।...