भाषा/साहित्य

नेपाल (मकवानपुर) । आँचल साहित्य कला पुञ्ज हेटौंडा मकवानपुरको पाँचौँ अधिवेशन तथा १४औँ वार्षिक उत्सवका अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा मकवानपुरका हास्यव्यङ्ग्यकार आरसी रिजाल अभिनन्दित हुनुभएको छ । अधिवेशनका क्रममा संस्थाकी अध्यक्ष भावना सापकोटा र प्रमुख अतिथि साहित्यसेवी मुक्तिगोविन्द वैद्यले उहाँलाई अभिनन्दन–पत्र तथा दोसल्ला प्रदान गरी सम्मान गर्नुभएको हो । कार्यक्रममा शिक्षासेवी देवप्रसाद श्रेष्ठ, आँचलकी संस्थापक पूर्णकला घिमिरे, पुरस्कार संस्थापक हरिवंश भेटवाल, प्रकाश लम्साललगायतको विशेष आतिथ्यता रहेको थियो । साथै मकवानपुरका विभिन्न साहित्यिक संघसंस्थाका प्रतिनिधि, साहित्यकार, कलाकार तथा पत्रकारहरूको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको थियो । सम्मानित सर्जक रिजालले विसं २०२८ सालमा ‘कवि बन्ने लहडमा’ शीर्षकको व्यङ्ग्य निबन्ध प्रकाशन गर्दै आफ्नो लेखन यात्रा सुरु गर्नुभएको हो । त्यसयता उहाँ निरन्तर रूपमा हा...

-आर. आर. चौलागाईं- कमरेडहरू दुई हजार छ सालमा बनेको हतियार बोकेर युद्धमैदानमा तैनाथ छन् । कमरेडहरूले कहिले रुसको नक्कल गरे कहिले चीनको नक्कल गरे कहिले भारतका नक्सलवादीहरूको नक्कल गरे नक्कल गर्दागर्दै धार झरेर हतियार काम नलाग्ने भयो तर यतिका वर्ष बितिसक्दा पनि हतियारमा साँध लगाएका छैनन् । कमरेडहरूले नेपाल अनुकूलको हतियार कहिल्यै बनाएनन् धेरैपछि जबजको आविष्कार भयो तर आविष्कारकलाई भित्र र बाहिरका सबै मिलेर त्रिशूलीमा डुबाए उनका सहयात्रीहरूले पनि त्यो हतियारलाई चलाउन जानेनन् बरु त्यसलाई कमाएर खाने भाँडो बनाए । कमरेडहरूले जबजको मेन गेट खुल्लै राखे कुनै चेकजाँच गरेनन् कुनै निरीक्षण गरेनन् जसलाई पनि भित्र पस्न दिए त्यो गेटबाट डाँकाहरू पनि पसे चोरहरू पनि पसे तस्करहरू पनि पसे गुन्डाहरू पनि पसे बलात्कारीहरू पनि पसे भ्रष्टाचारीहरू पनि पसे कोही कोही सज्जनहरू बल्लबल्ल...

-आरसी रिजाल- एकजना निक्कै कुप्रो बुढा,जसले बसेरमात्र आकाश हेर्न सक्थे। अझ पूरा आकाश हेर्न त उत्तानो पर्नुपर्थ्यो। साँच्चै भन्ने हो भने उहाँले आकाश पिठ्युँमा बोकेर हिँडे झैँ भान हुन्थ्यो। सबै उमेरकाले उहाँलाई दाइ भनी सम्बोधन गर्थे। उहाँ टक्क रोकिएर निक्कै कठिनाइ पुर्वक टाउको ठाडो पारेर नमस्कार फर्काउनु हुन्थ्यो। शारीरिक रुपमा कमजोर भए तापनि आफैं मोटरसाइकल चलाउनु हुन्थ्यो। उहाँको साहस र सक्रियता देखेर धेरैले तारिफ गर्थे। उहाँ --" बूढो भैयो भनेर चाउरिन हुँन्न । जिन्दगी भनेको -- काँडा बीचको फुल हो । संघर्ष गरेर बाँच्नु सक्नुपर्छ " भन्नुहुन्थ्यो। गित संगितमा उहाँको ठूलो लगाव थियो। उहाँका पुग्दा जहिले पनि हारमुनियम बजाउँदै गुनगुनाएको पाउँथ्यौँ । शारीरिक रूपमा कमजोर हुनेलाई हाम्रो समाजमा हियाउने वा पछाडी कुरा काट्ने भेटिन्छन् । कतिपयले उहाँलाई -- उ " भीम " आयो भनी खिज्याएको पनि सुनेको छु। ...

-सुदीपभद्र खनाल- थाहा नै नदिई छली नियमनै फेरेर छालातरे हो आफ्नै घरमा फिरी नियमले पाउन्न पस्नै अरे जन्मेको घरभित्र बस्न नदिने अन्याय कि न्याय हो खोसेछौ धृतराष्ट्र नागरिकता यो क्रूर अन्याय भो जाने बस्न विदेशमा मुलुकनै छोडी उतैको भयो अर्काको जब भैसक्यो मुलुकको नाता यहाँ के रह्यो नातानै नभए रहन्छ कसरी सम्पत्ति खाने हक जे जे मिल्छ म खान्छु जा अब न आ भन्छन् अझै निर्धक! जान्छन् दूर चरा उडेर गुँडमा फर्के लिँदैनन् भिसा माछो डुल्छ विभिन्न देश जलमा स्वातन्त्र्य त्यो सम्झिँदा मान्छे नीच बनेछ के मनुजता छेकेर हुर्कन्छ र प्यारो भूमि स्वजन्म भू सरह कुन् संसारमा हुन्छ र ? साझा प्राकृत विश्वमा थरिथरी मान्छेहरू छौँ यहाँ साझा श्वास छ वायुमण्डल छ यो आकाश यौटै यहाँ पानी एक परन्तु मात्र मनुवा छेक्ने सिमाना बने मान्छे जान्छ कहाँ फिरेर घरमा पाउन्न जानै भने ! मान्छे हो अति राज्य राज्य नभनौँ...

नेपाल । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले भाषा, साहित्य, संस्कृति, दर्शनशास्त्र र समाजशास्त्र लगायतका विधामा साधनारत १९ जना विशिष्ट स्रष्टालाई ‘प्रज्ञा पुरस्कार–२०८२’ समर्पण गरेको छ। कमलादीस्थित प्रज्ञा भवनमा बिहीबार आयोजित विशेष समारोहमा प्रतिष्ठानका कुलपति भूपाल राईले पानसमा दीप प्रज्वलन गरी कार्यक्रमको समुद्घाटन गर्नुभयो। सो अवसरमा नेपाल ललितकला प्रज्ञा(प्रतिष्ठानका कुलपति नारदमणि हार्तमछालीले पुरस्कृत स्रष्टाहरूलाई पुष्पमाला लगाएर सम्मान गर्नुभएको थियो। कुलपति राईले जनही एक लाख रुपियाँ राशि रहेको ‘प्रज्ञा पुरस्कार’ १२ जनालाई र जनही ५० हजार रुपियाँ राशि रहेको ‘प्रज्ञा प्रादेशिक पुरस्कार’ सात जनालाई समर्पण गर्नुभयो। प्रज्ञा पुरस्कार–२०८२ बाट समालोचनातर्फ प्रा।डा। अभि सुवेदी, दर्शनतर्फ ईश्वरचन्द्र ज्ञवाली, गद्य साहित्यतर्फ आहुति, भाषातर्फ प्रा। मुकुन्दशरण उपाध्याय र सामाजिक शास्त्रतर्फ डा। ड...

नेपाल । नाटककार, निर्देशक तथा अभिनेता पुरु लम्सालको नाट्यकृति ‘निऋति’ सार्वजनिक गरिएको छ । शिखा बुक्सले बजारमा ल्याएको यो कृतिमा पाँच फरक–फरक विषयका नाटक समेटिएको छ । लम्साल ‘नेपाली रंगमञ्चमा नेपाली नाटक’ अभियानका अभियन्ता हुन् । विदेशी नाटकको प्रभाव कम गरिनुपर्नेमा उनले जोड दिँदै आएका छन् । नेपाली माटो र परिवेशका नाटक लेखिनु र मञ्चन गरिनुपर्छ भन्ने अभियानको उनले नेतृत्व गर्दै आएका छन् । प्राडा रामचन्द्र पोखरेलले नेपाली नाटक लेखनमा बालकृष्ण समको उत्तराधिकारीका रूपमा अशेष मल्ल देखिएका उल्लेख गरे । हाल मल्लको उत्तराधिकारीका रूपमा लम्साल देखिएका उनले बताएका छन् ।...

नेपाल । साहित्यकार तथा पत्रकार श्याम रिमालद्वारा गत भदौमा नेपालमा भएको जेनजी आन्दोलनमा केन्द्रित भई लेखिएको ‘लाभा’ कवितासङ्ग्रह प्रकाशनमा आएको छ । विश्वभरका स्वप्नशील, साहसी र सिर्जनशील नवपुस्ताप्रति समर्पित जेनजी कविताका प्रकाशकमा रचनाकारकी ९२ वर्षीया आमा चेतकुमारी रहनुभएको छ । कृतिभित्र २३ र पुस्तकावरणमा एक गरी २४ कविता सङ्ग्रहित छन् जसले भदौ २३ र २४ लाई सङ्केत गर्छन् जुन दिन नेपालमा जेनजी आन्दोलन भौतिक रूपमा सुरु भई उत्कर्षमा पुगेको थियो । ‘आगो’, ‘खरानी’, ‘डेलुलु’, ‘कैलदेवी’, ‘जेन्जी जुत्ता’, ‘मुस्कान खातुन’, ‘थुक्तेन’, ‘सेप्टेम्बर ८’, ‘भदौ २३’ आदि शीर्षकमा नवपुस्ताका आशा, आकाङ्क्षा, मुलुकमा व्याप्त कुशासन, बेथिति र भ्रष्टाचार, जेनजी सहिदका भावना, पुराना राजनीतिक दल र तिनका नेताहरूको पुरातन सोचाइ, निर्वाचन आदि विषय समेटिएका छन् जसमा विश्वबोध पनि भेटिन्छ । निरास युवाहरूका उकुसमुकुसले ...

नेपाल । प्राडा विद्यानाथ कोइरालाद्वारा लिखित पुस्तक ‘शिक्षामा बेलाको बोली’ आइतबार लोकार्पण भएको छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा शिक्षाशास्त्रका डिन डा. वेदराज आचार्य, नेपाल सरकारका पूर्वसचिव डा. हरि लम्साल, काठमाडौँ विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डा. रुपा मुनाकर्मी, नेपाल शिक्षक महासङ्घका अध्यक्ष लक्ष्मीकिशोर सुवेदी, शिलापत्र डटकमका सम्पादक योगेश ढकालले संयुक्त रूपमा पुस्तकको लोकार्पण गर्नुभयो । सो कार्यक्रममा शिक्षाशास्त्रका डिन वेदराज आचार्यले पुस्तकले शिक्षा क्षेत्रमा कार्य गर्नका लागि र शिक्षामा सुधार गर्नुपर्ने कार्य कसरी गर्न सकिन्छ भनेर धेरै नै सकारात्मक क्षेत्रको जानकारी दिएको बताउनुभयो । पूर्वसचिव डा। लम्सालले यो पुस्तकले शिक्षा क्षेत्रमा नीति निर्माण गर्न, कार्ययोजना बनाउनेलगायत शिक्षा क्षेत्रका सबैका लागि अति नै उपयोगी भएको बताउनुभयो । काठमाडौँ विश्वविद्यालयका सहायक प्राध्यापक रूपा ...

नेपाल (रौतहट) । सेवा निवृत्त शिक्षक पृथ्वीनारायण महतोद्वारा लिखित ‘पृथ्वी ज्ञान गंगा’को सामूहिक लोकार्पण गरिएको छ । रौतहटको माधव नारायण नगरपालिका ६ माधोपुरस्थित सामुदायिक विद्यालयको प्रेक्षालयमा नगर प्रमुख बैजुनाथ प्रसाद यादव, विद्यालयका प्रधानाध्यापक राम सिंहासन प्रसाद यादव र कृतिकार महतोले सामूहिक रूपमा कृतिको लोकार्पण गरेका हुन् । कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै नगर प्रमुख यादवले पालिकामा मातृभाषा शिक्षा लागू गर्ने तयारी भइरहेको बताउँदै आगामी दिनमा बज्जिका भाषा र साहित्यको लागि मिलेर काम गर्ने बताएका छन् । नगर प्रमुख यादवले आफ्नो भाषालाई संस्कृति र पहिचानको आधार भएको बताउँदै अध्ययन अनुसन्धान गर्नुपर्ने बताएका छन् । अनिता–शिव प्रतिष्ठानका संरक्षक तथा बज्जिका भाषा विकास परिषद् नेपालका अध्यक्ष शिवचन्द्र साहले स्थानीय तहले मातृभाषा र संस्कृतिमा लगानी गरी संरक्षण गर्नुपर्ने बताउँदै विद्यालयस्तर...

नेपाल । पत्रकार तथा साहित्यकार कृष्ण अधिकारीको नियात्रा कृति ‘मैले देखेको अमेरिका’ विराटनगरमा विमोचन गरिएको छ । नेपाली लेखक सङ्घ, कोशी प्रदेशको आयोजनामा भएको उक्त कार्यक्रममा लेखक अधिकारीको अमेरिका भ्रमणका विभिन्न पाटालाई समेटिएको पुस्तक सार्वजनिक गरिएको हो । प्रमुख अतिथि प्राडा गोपाल भण्डारीले कृतिको विमोचन गर्दै अधिकारीको पुस्तकले अमेरिकालाई नेपाली आँखाबाट वस्तुगत रूपमा नियालेको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “लेखकले अमेरिकाको भौतिक विकास मात्र नभई त्यहाँको लोकतान्त्रिक चरित्र, मानवीय व्यवहार र सामाजिक प्रणालीलाई निकै गहिराइमा पुगेर विश्लेषण गरेका छन् । यो पुस्तक अमेरिका बुझ्न चाहने नेपालीका लागि एउटा महत्वपूर्ण दस्ताबेज हो ।” पुस्तकको समीक्षा गर्दै कवि मनु मञ्जिलले अधिकारीको लेखनमा तथ्य र अनुभूतिको सुन्दर सन्तुलन रहेको उल्लेख गर्नुभयो । “स्ट्याच्यु अफ लिबर्टी फ्रान्सले उपहार दिएको रोच...