भाषा/साहित्य

नेपाल । पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री एवं नेपाली कांग्रेसका संस्थापक बिपी कोइरालाले आह्वान गरेको सशस्त्र सङ्घर्षको सँगालो ‘बिपी र विद्रोहका ती दिन’ सार्वजनिक भएको छ । इलामका राजनीतिज्ञ एवं लेखक धर्म गौतमले लेख्नुभएको पुस्तक ‘बिपी र विद्रोहका तीन दिन’ आइतबार काठमाडौँमा विमोचन गरिएको हो । लेखक गौतमसँगै नेपाली कांग्रेसका सभापति गगनकुमार थापा, लेखक एवं वरिष्ठ पत्रकार हरिहर विरही, राजनीतिशास्त्री सुचेता प्याकुरेल र युवा राजनीतिज्ञ उषाकिरण तिम्सिनाले पुस्तक विमोचन गर्नुभयो । कांग्रेस सभापति गगनकुमार थापाले पार्टीका संस्थापक बिपी कोइरालाको विचार र सिद्धान्तलाई सत्ता प्राप्तिको रणनीतिका रूपमा मात्र प्रयोग गर्न नहुने बताउनुभयो । किताब प्रकाशनले पुस्तक प्रकाशनमा ल्याएको हो ।...

नेपाल । नेपाली र नेपाल भाषाका वरिष्ठ कवि दुर्गालाल श्रेष्ठ (ख्वबिलु) को ९१ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। उहाँको आइतरबार राति आफ्नै निवास बूढानीकण्ठमा निधन भएको परिवारका सदस्यले बताउनुभएको छ । उहाँको शव श्रद्धाञ्जलीका लागि मंगलबार नेपाल भाषा मंकाः खलः मा राखिने र सोही दिन नै शोभाभवगतीमा परम्पराअनुसार दाहसंस्कार गरिने भएको छ। उहाँका श्रीमती, एक छोरी र दुई छोरा हुनुहुन्छ । विसं १९९२ साउनमा जन्मनुभएका उहाँले लामो समय क्षेत्रपाटीस्थित कन्या मन्दिर विद्यालयमा अध्यापन गर्नुभएको थियो । कवि श्रेष्ठको पहिलो रचना सान्त्वना कविता धर्मोदय पत्रिकामा प्रकाशित भएको थियो । उहाँले २०६० सालमा नेपाल भाषा परिषदद्वारा ‘जनकवि’ को उपाधि हासिल गर्नुभएको थियो । साहित्यकार श्रेष्ठ २०६१ सालमा नेपाल राष्ट्रिय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको प्रज्ञा–सभासद् हुनुहुन्थ्यो ।...

नेपाल (हेटौंडा) । नवसर्जक साहित्य चाैतारी नेपालकाे आयाेजनामा ४५ ओैँ नवसर्जक मासिक शृङ्खला भर्चुअल माध्यम (गुगल मिट) मार्फत सम्पन्न भएकाे छ । चाैतारीकी उपमहासचिव रचना भण्डारीकाे अध्यक्षता एवम् चाैतारीका संरक्षक/परिकल्पनाकार दीपक गाैतमकाे प्रमुख आतिथ्यमा सम्पन्न कार्यक्रम कविद्वय शून्य नयन (गाेरखा) र दुर्गा खतिवडा (माेरङ) का विशेष कविता वाचनका रूपमा सम्पन्न भएकाे हाे । नेपालद्वारा २५ वर्षमुनिका उत्कृष्ट २५ निबन्धकारका रूपमा छनाेट भएका शून्य नयन र कविका रूपमा छनाेट भएकी दुर्गा खतिवडालाई चाैतारीले विशेष कविता वाचनकाे मञ्च प्रदान गरेकाे हाे । कार्यक्रममा कवि शून्य नयनले 'परिवर्तन', 'प्रिय फूल', 'साइरन बजिरहेको एम्बुलेन्स', 'स्मृतिकाे क्षितिजबाट' गरी चार वटा गद्य कविता वाचन गरे भने दुर्गा खतिवडाले 'तिम्रा फूल कस्ता फूल?', 'पर्खाइ', 'अनन्तकाे एक निमेष', 'तिमी त्याे दिन फर्कन नहुने थियाे' गरी च...

नेपाल (हेटौंडा) । झरना साहित्यिक परिवार मकवानपुरको आयोजनामा साउन ३१ गते आइतबार हेटौँडामा नियात्राकार रमेशमोहन अधिकारीको नियात्रासङ्ग्रह ‘डुल्दाको स्वाद’को विमोचन भएको छ । यस सङ्ग्रह अधिकारीको नेपाल र भारतको गरी २२ ओटा यात्रा नियात्राहरू समेटिएका छन् । विमोचित कृतिको समीक्षा साहित्यकार चिरञ्जीवी लामिछानेले गरेका थिए भने आरसी रिजाल, डा. निमेष निखिल, रामचन्द्र फुर्सती, बद्री पाठक, हयग्रीव आचार्य, शान्ति प्रियवन्दना, रजनी पौडेल, सम्प्रस पौडेल, नवीन दर्लामीलगायतले रचना वाचन तथा मन्तव्य व्यक्त गरेका थिए । कार्यक्रममा साहित्यकार डा. अर्पण पराजुली, डा. विश्वनाथ सन्जेल, सुवास खनाल, दीपक गौतम, प्रकाश कोइराला, राजकुमार लामिछाने, नीरा शर्मा, मसान उपासक, अनु रोक्कालगायतका साहित्यकारहरूसमेत उपस्थित थिए । संस्थाका सचिव नीलहरि ढुङ्गेलले सञ्चालन गरेको सो कार्यक्रममा उपाध्यक्ष कृष्ण घतानीले स्वागत गरेका...

-नेपाल (हेटौंडा) । हेटौँडाका शिक्षाविद्, पत्रकार, समाजसेवी देवप्रसाद श्रेष्ठको पुस्तक ‘जीवन यात्रा’ सार्वजनिक भएको छ । परराष्ट्रविद् हीरण्यलाल श्रेष्ठको प्रमुख आतिथ्यमा शनिबार बिहान हेटौँडामा देवप्रसाद श्रेष्ठको ‘जीवन यात्रा’ सार्वजनिक भएको हो । श्रेष्ठले पुस्तक बिक्रीबाट प्राप्त हुने रकम मकवानपुरका गरिब तथा जेहेन्दार छात्राको सहयोगका लागि अक्षयकोषमा जम्मा गरिने उल्लेख गरिएको छ। पुस्तकको मूल्य २ सय रुपैयाँ रहेको छ। पुस्तक सार्वजनिक कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि हिरण्यलाल श्रेष्ठले देवप्रसाद श्रेष्ठको जीवनयात्रा मात्रै नभएर तत्कालिन समाजको पनि कथा समेटिएको बताउनुभयो। देवप्रसाद श्रेष्ठको ‘जीवन यात्रा’ सार्वजनिक भएको छ। सेवानिवृत्त शिक्षक श्रेष्ठले आफ्नो बाल्यकाल, युवावस्था, पेशागत जीवन, हेटौँडाको हिजो र आजको सन्दर्भमा लेख्नु भएको छ। यसैबीच पुस्तक सार्वजनिक गर्ने समारोहमै श्रेष्ठलाई बासुदेव र...

-सुदीपभद्र खनाल- म हूँ मूख्य सारा अरू झारपात म हूँ जून यौटै अरू मात्र रात म हूँ बुद्द ज्ञानी अरू मूर्ख मात्र धरामा म मात्रै महासभ्य पात्र म हूँ एक माली अरू दास मेरा म हूँ सूर्य बाँकी अरू अन्ध घेरा म मात्रै छु राम्रो म मात्रै सुयोग्य म भोक्ता हूँ सारा अरू मात्र भोग्य म आदर्श हूँ यो धराकै पवित्र छ माधुर्य सारा धराको म भित्र अरू शुष्क शीला वृथा शुष्क काठ म मात्रै छु शालीन ज्ञानी र सभ्य अरू लुव्ध सारा म मात्रै छु त्यागी म योगी महान्हूँ अरू राग-रागी म हूँ सिद्द बाँकी अरू गिद्दझैँ छन् र संसार विग्रेर गो नित्य झन् झन् -अमेरिका ।...

-आरसी रिजाल- भक्तबहादुर आफ्नो शरीरलाई देशभक्तले राष्ट्रलाई माया गरेझैं गर्छन् । उनको शरीरप्रतिको मोहोदेखि डाहा लागेर त्यसलाई ध्वस्त पार्न थाइराइड ग्रन्थीले सक्दो प्रयास गर्छ। केही नलागेपछि हाडका जोर्नी जोर्निमा हानेर सताउन युरिकएसिडलाई फकाउछ। दुबै जुट्दा पनि भक्तलाई अशक्त तुल्याउन नसकेपछि चिनी रोगले भुल्याउन सक्छ कि ठानेर गुहार्छ्न्। तर भक्तको प्रतीकात्मक शक्तिको अगाडी चिनी आफैं पग्लने स्थितिमा पुग्छ। त्रिरोग मिल्दा पनि भक्तलाई गलाउन नसग्दा अन्तिम हतियारको रुपमा लम्पसार पर्नसक्ने धनुषटंकारको नेतृत्वमा अघि बढ्ने निधो गगर्छ्न्। भक्तलाई धनुषटंकारको अहंकारले समेत लछारपाटो लाउन सक्तैन। तर उसले आक्रमण फितलो हुनुको कारण पत्ता लगाएर भन्यो -- भक्तको शरीरमा नैतिकताको ग्रन्थी रहेछ। जुन ग्रन्थी विश्वका बिरलै मान्छेमा फेलापर्छ। यस्तो ग्रन्थिसंग पौंठेजोरी खेल्न लाग्यौँ भने हामी आफैं स्वाहा हुन्छौं। हा...

-आर. आर. चौलागाईं- उद्योग खुलेर के गर्नु ! त्यहाँ पार्टी खोल्न सकिएन भने त्यहाँ मजदूर युनियन बनाउन सकिएन भने त्यहाँ माग राख्न सकिएन भने त्यहाँ हडताल गर्न सकिएन भने त्यहाँ धर्ना बस्न सकिएन भने त्यहाँ नारा जुलूस गर्न सकिएन भने त्यहाँ चन्दा उठाउन सकिएन भने त्यहाँ विज्ञापन पाउन सकिएन भने उद्योग खुलेर के गर्नु ! उद्योग खुलेर के गर्नु ! हामीले पार्टी कसरी चलाउने ? हामीले राजनीति कसरी गर्ने ? हामीले मान्छेलाई कसरी झुक्याउने ? हामीले ताई न तुईका सपना कसरी देखाउने ? हामीले मई दिवस कसरी मनाउने ? हामीले भाषण कसरी गर्ने ? हामीले गीत कसरी गाउने ? हामीले कविता कसरी लेख्ने ? उद्योग खुलेर के गर्नु ! उद्योग खुलेर के गर्नु ! हामीले नेताहरू कसरी उत्पादन गर्ने ? हामीले नयाँनयाँ कार्यकर्ताहरू कसरी बनाउने ? हामीले लेबी कसरी लिने ? हामीले खानपिनको व्यवस्था कसरी मिलाउने ? हामीले आफ्ना मा...

-राम उदित- एउटा इन्द्रेणी साँझ आँखामा आएर बसेको छ रङ्गैरङ्गले भिजेर म त्यसैत्यसै रोमाञ्चित भएको छु तिमी छैनौ छैन कुनै एउटा रङ साँझको गोधुलीमा आकासको सुनौलो रङ देखेर आउँछौ कि भन्ने विश्वासमा म तिमी सम्झिहेछु सबथोक हुनु र तिमी नहुनु फेरि पनि एउटा रङ नभएजस्तो कहाँ हो कहाँ क्षितिजतिर एकोरिरहेछ नजर लहरहरू सलबलाइरहन्छन् मन बादलको भुवासरि उडिरहेछ कतै छिचोलेर अजङ्ग जीवनका पहाडहरू म निकै माथि देउरालीमा पुगेको छु तर कताकता आफ्नै छाँया आँफैसँग नभएजस्तो एउटा नमिठो रिक्ततामा दुखिरहेछ अस्तित्वको एक गीत कतै एक अँगालो माया लिएर मैलाई पर्खिरहेकी छौ भन्ने विश्वासमा मैल बरफको पहाड टेक्न सकेको छु जीवनको यो इतिहास लेख्न सकेको छु पाइला पाइलामा मैले सम्झिरहेने नाम सायद तिमी नै हौ जीवनका हर मोडहरूमा मैले गुनगुनाइरहने गीत सायद तिमी हौ साँच्चौ ! तिमी नहुनु सारङगीमा सु...

नेपाल । वरिष्ठ साहित्यकार तथा भाषाविद् डा. राजेन्द्र विमलको निधन भएको छ । नेपाली, मैथिली, हिन्दी र अंग्रेजी साहित्यमा लामो समयदेखि सक्रिय विमलको ७९ वर्षको उमेरमा गत सोमबार राति निधन भएको हो। उनका कान्छा छोरा डा. विभाष लाभका अनुसार सोमबार राति करिब साढे ११ बजेतिर परिवारका सदस्यसँग कुराकानी गरिरहेका बेला विमल अचानक बिरामी परेका थिए । उनलाई तत्काल नजिकैको अस्पताल लगिए पनि उपचारकै क्रममा राति पौने १ बजे निधन भएको हो । विमलको निधनसँगै नेपाली तथा मैथिली साहित्यले एक बहुआयामिक स्रष्टा गुमाएको साहित्य क्षेत्रका व्यक्तिहरूले बताएका छन् । डा. विमलले नेपाली, मैथिली र अंग्रेजी भाषामा साहित्यका विभिन्न विधामा कलम चलाएका थिए। भाषा विज्ञानमा विद्यावारिधि गरेका उनले नेपाली, मैथिली र हिन्दी विषयमा स्नातकोत्तर गरेका थिए । साहित्य सिर्जनासँगै अध्यापन र भाषा अनुसन्धानमा समेत उनको महत्वपूर्ण योगदान थियो । ...