भाषा/साहित्य

नेपाल । अस्ट्रियाकी सांस्कृतिक तथा सामाजिक मानवशास्त्री डा. गाब्रिएले टाउट्शरद्वारा लिखित पुस्तक ‘तामाङ पोर्ट्रेट्स’ सार्वजनिक गरिएको छ। तामाङ समुदायको जीवन, संस्कृति, परम्परा तथा धार्मिक अभ्यासमाथि आधारित उक्त पुस्तक डा. टाउट्शरले सन् १९८६ देखि २००४ सम्म विभिन्न चरणमा गरेको दीर्घकालीन स्थलगत अनुसन्धानका आधारमा तयार पारिएको हो। तारागाउँ नेक्स्टमा आयोजित कार्यक्रममा पुस्तक विमोचन गरिएको थियो। साराफ फाउन्डेसनको सहयोगमा प्रकाशित पुस्तक तामाङ समुदायमाथि गरिएको मानवशास्त्रीय अध्ययन र दृश्य अभिलेखीकरणको महत्वपूर्ण दस्तावेज मानिएको छ। पुस्तकको पहिलो भागमा दोलखा जिल्लाको च्यारसाबा गाउँको सामाजिक संरचना, वैवाहिक सम्बन्ध तथा विवाह र मृत्युसंस्कारजस्ता प्रमुख संस्कारहरूको अध्ययन प्रस्तुत गरिएको छ। दोस्रो भागमा सैलुङ, कालिञ्चोक र गोसाइँकुण्ड क्षेत्रमा आयोजना हुने सामूहिक धार्मिक पर्व तथा तिनसँग जोडि...

नेपाल । शिक्षाविद् तथा साहित्यकार किरण आचार्यको आत्मकथा ‘आरोह–अवरोह’ एक कार्यक्रमका बिच नेपालगन्जमा विमोचन गरिएको छ । असल शासन मिडियाद्वारा प्रकाशित उक्त कृतिको लुम्बिनी प्राविधिक विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा. डा. विनोदप्रसाद ढकाल, लेखिका आचार्य, उहाँका श्रीमान् प्राडा जनार्दन आचार्य, वरिष्ठ साहित्यकार सनत रेग्मी, लेखक नरेन्द्रजङ्ग पिटर, भाषा आयोगका निवर्तमान सदस्य गोपाल अस्क, असल शासन मिडियाका अध्यक्ष नमस्कार शाहलगायतले संयुक्त रूपमा विमोचन गर्नुभएको हो। कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि उपकुलपति प्राडा विनोदप्रसाद ढकालले आत्मकथा कुनै व्यक्तिको जीवनवृत्तान्त मात्र नभई समाज र समयको इतिहास पनि हुने बताउनुभयो। उहाँले किरण आचार्यको जीवनयात्रा सङ्घर्ष, समर्पण र निरन्तरताको उदाहरण रहेको उल्लेख गर्दै ‘आरोह–अवरोह’ ले शिक्षा, समाज र राष्ट्रप्रतिको जिम्मेवारीबोधलाई उजागर गरेको धारणा राख्नुभयो। पुस्तकले आ...

अमेरिका । कवि एवं साहित्यकार वैकुण्ठराज आचार्यको नविनतम कृति ुद व्युटीफूल ग्रे हेयरु आइतबार टेक्ससको युलेसमा विमोचन गरिएको छ । आचार्यद्वारा लिखित यो कृतिमा अंग्रेजी भाषामा लेखिएका १५ वटा कविताहरु समेटिएका छन् । नेपाली सांस्कृतिक तथा आध्यात्मिक केन्द्र (पशुपतिनाथ मन्दिर तथा बुद्ध बिहार) मा आयोजित कार्यक्रमबीच सहभागी सबैले पुस्तकको कभर खोलेर कृतिको अनावरण गरेका थिए । कार्यक्रममा कृतिका लेखक आचार्यले आफूले देखेको, भोगेको र अनुभव गरेका सानासाना विषयहरुलाई लिएर अंग्रेजीमा कविता संग्रह निकालेको उल्लेख गरे । पेशाले ईन्जिनियर आचार्य लामो समयदेखि अमेरिकामा रहेर साहित्य सिर्जनामा संलग्न छन् । विभिन्न सामाजिक कार्यमा समेत कृयाशील आचार्यले यसअघि न्यास्रो जन्मभूमिको, आज फेरि, द लस्ट पेबल जस्ता कृति प्रकाशित गरिसकेका छन् । कार्यक्रममा समिक्षक तथा इन्जिनियरिङ्ग साहित्यीक समाजका पूर्ब अध्यक्ष विजयराज ...

नेपाल । लेखक तथा साहित्यकार खुशीराम डौलियाद्वारा लिखित २० कृतिको एकैपटक विमोचन गरिएको छ । मर्स्याङ्दी वाङमय प्रतिष्ठानले आयोजना गरेको कार्यक्रममा प्राध्यापनसँगै साहित्य क्षेत्रमा लाग्नुभएका लमजुङ सुन्दरबजार नगरपालिका–९ फेदीकुनाका डौलियाका विभिन्न विधाका २० कृति एकैपटक विमोचन गरिएको हो । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा आयोजित कार्यक्रममा डौलियाका १८ र डौलिया प्रकाशक रहेको अनन्तविजय डौलिया र विष्णु गुरुङ (प्यासी) का एक–एक कृति गरी कुल २० वटा पुस्तक एकैसाथ सार्वजनिक गरिएको हो । विमोचन गरिएका कृतिमा कविता, कथा, नियात्रा, उपन्यास र जीवनीलगायत रहेका छन् । साहित्यकार डौलियाका विमोचन गरिएका कृतिमा सुगन्ध (कथा सङ्ग्रह), हलेसीदेखि मुक्तिनाथ (यात्रा संस्मरण), (बाध्यता सामाजिक उपन्यास), बस्तीभित्रका हस्तीहरू (सङ्क्षिप्त जीवनी), पर्खालभित्र (कविता सङ्ग्रह), अन्तरमनका आवाज र धुन (कविता सङ्ग्रह), जीवनको पर...

नेपाल । अग्रज लोकगायिका एवं साहित्यकार हरिदेवी कोइरालाको कवितासङ्ग्रह ‘मायाको भूगोल’ बजारमा आएको छ । हरिदेवी कोइराला साहित्य सङ्गीत सम्मान कोषले पोखरामा आयोजना गरेको कार्यक्रममा कृति लोकार्पण गरिएको हो । कोइरालाको १२ औँ साहित्यिक कृति हो। लोकगीतको क्षेत्रमा पृथक पहिचान बनाउनुभएकी कोइरालाका कविता, गीत र मुक्तक सञ्चयनहरू बजारमा आएका छन् । ‘मायाको भूगोल’ मा ९३ कविता सङ्गृहीत छन् । “यसमा गद्य र पद्य दुवै थरी कविता छन्,” उहाँले भन्नुभयो, “एउटा खण्डमा अग्रज सर्जकको सम्मान र स्मृतिमा लेखिएका कविता छन् भने अर्को खण्डमा प्रकृति, संस्कृति, अहिलेको जनजीवनलाई उतार्ने कोसिस गरेकी छु ।” अग्रज स्रष्टाहरू अम्बर गुरुङ, योगमाया, पारिजात, सत्यमोहन जोशी, झलकमान गन्धर्व लगायतका २२ जनाको सम्मान र स्मृतिमा लेखिएका कविता सङ्ग्रहमा छन् । ...

नेपाल । नारी स्रष्टा समाज विराटनगरले शुक्रराज कुँवरको लघुकथा संग्रह मिसाभराको लोकार्पण र त्यसमाथि वहस गरिएको छ । काठमाडौँको अनामनगरमा समाजले कार्यक्रम गरी मिसाभरा लघुकथा संग्रहको विमोचन गरेको हो । बहसमा तुलसीहरि कोइराला, ध्रुब मधिकर्मी, कुमार कोइराला, लता केशी, खेमराज पोखरेल र संयोजक रमेन्द्र कोइराला रहनुभएको थियो । रामकुमार पण्डित, बिनोद नेपाल, ध्रुवराज थापा, मौन सञ्जय, विवेक शर्मा गौतम, पीपी कोइराला, निर्मला बराल, एन्जल निलु, ललिता जोशी, सुनिता निरौला पौडेल, रन्जु खनाल, प्रार्थना खनाल, लक्ष्मी पोखरेल, रामचन्द्र महतो कुशवाहा, रोशन पराजुली, प्रिन्स प्रमोद ढकाल, खगेन्द्र बस्याल, रञ्जना पराजुली लम्साल र सूचिता काफ्लेले शुक्रराज कुँवरको लघुकथा सङ्ग्रह बगैंचा र मिसाभराबाट करिब बीस वटा लघुकथा वाचन गर्नुभएको थियो ।...

-सुदीपभद्र खनाल- ऊँटको रूप हेरिन्न हेरिन्छ मरु-उत्क्रम गधाको श्वर हेरिन्न हेरिन्छ त्यसको श्रम व्यवस्था रूपमा हैन सारमा हेर्नुपर्दछ देशलाई दियो त्यस्ले के के त्यो हेर्नुपर्दछ बोलेर मात्र बन्दैन कर्मले देश बन्दछ नभए स्तुत्य सत्कर्म छिटै विस्मृत बन्दछ चिरस्थायी सदा सत्य बलवान् छ सधैँ पला सुनिन्छ वाद्यमा ताल हेरिन्छ नृत्यमा कला माटोको महिमा गाऊ महकिन्छ मरुस्थल न्यायको गीत घन्काऊ झुक्छ उम्दा महाबल फेरिन्न कहिल्यै देश निकृष्ट परिपाठले माटो विरुद्द जो उठ्छ सिद्दिन्छ अभिशापले निष्ठा आधारमा उठ्छ समृध्दि राष्ट्रको सदा राष्ट्र निर्माणमा मात्रै प्रयोग गर सम्पदा निश्वार्थ मनले बोल स्वराष्ट्र निम्ति गर्नुछ राष्ट्रकै निम्ति बाँचेर राष्ट्रकै लागि मर्नुछ -केन्द्रीय उपाध्यक्ष, अनेसास ।...

-आर. आर. चौलागाईं- यत्रो वर्ष यो खोलामा पीपमात्रै बग्यो । होला पीप बगिरहँदा कहिलेकाहीँ खोलामा कतैबाट खसेर फूलको थुङ्गा पनि आयो होला होला पीप बगिरहँदा कहिलेकाहीँ खोलामा कतैबाट पोखिएर आक्कलझुक्कल खाँट्टी दूध पनि आयो होला होला पीप बगिरहँदा कहिलेकाहीँ खाेलामा अचानक कतैबाट स्वच्छ पानी पनि मिसियो होला । सिङ्गै खोला पीपको भएपछि दुई चार थुङ्गा फूलको के अर्थ ? सिङ्गै खोला पीपको भएपछि दुई चार माना खाँट्टी दूधको के अर्थ ? सिङ्गै खोला पीपको भएपछि दुई चार बाल्टी स्वच्छ पानीको के अर्थ ? खाेला कुर्न बसेकाहरूले जहिले पनि खोलाको मात्रै व्यापार गरे खाेला कुर्न बसेकाहरूले जहिले पनि ठुल्ठूला सपनामात्रै बेचे खाेला कुर्न बसेकाहरूले खोला सफासुग्घर राख्नुपर्छ भन्नेहरूलाई जहिले पनि कालापानीमात्रै पुर्याए । मेरो सपना त खोलाको दुवै किनारमा फूल फुल्नु हो मेरो सपना त खोला दुधै दूधको...

-सर्वज्ञ वाग्ले- मलाई खुट्किलो बनाऊ, टेको बनाऊ, भर्‍याङ बनाऊ। मलाई यसरी प्रयोग गर्नेहरूसँग मेरो कुनै गुनासो छैन। किनकि मैले देखेको छु महाभारतको युद्ध केवल कुरुक्षेत्रमा मात्र भएन, त्यो त हरेक युगमा, हरेक महलमा, हरेक सिंहासनको वरिपरि दोहोरिरहन्छ। कसैले धर्मको नाममा चढ्छ, कसैले न्यायको नाममा उक्लिन्छ, कसैले आदर्शको झण्डा बोकेर अरूको काँधमाथि आफ्नो उचाइ नाप्छ। मलाई खुट्किलो बनाऊ, तर सम्झ, खुट्किलाको भाग्य माथि पुग्नु होइन, अरूलाई माथि पुर्‍याउनु हो। मलाई टेको बनाऊ, जसरी भीष्मले हस्तिनापुरलाई टेके, तर इतिहासले देखायो अन्धो निष्ठाले धर्मलाई बचाउन सक्दैन। धर्म त्यहाँ हुन्छ जहाँ सत्यको पक्षमा उभिने साहस हुन्छ। मलाई भर्‍याङ बनाऊ, जसरी एकलव्यको औँला अरूको गौरवको भर्‍याङ बन्यो। जसरी कर्णको प्रतिभा वंश र वर्गको पर्खालमुनि दबियो। जसरी श्रम गर्ने हातहरू ...

-आरसी रिजाल- १२ बर्षमा बिबाह भएकी गार्गी ८० बर्ष पुगिन्। माइती आउजाउ गर्दा बाटोमा पर्ने गाउँबाहेक अरुस्थान उनले देखेकी छैनन्। उनले बुझेकी संसार उहि-- १२ छोरा १३ नाति बुढीको धोक्रो काँधीमाथी मात्रै हो। हुन पनि उनको पनातीसम्म गणना गर्दा करिब तीसजना होलान् । तर आँखा अगाडि कोहि छैनन् ।ऎलेसम्म पानी उमालेर खान सक्छिन्। प्रायजसो घरको झ्यालबाट कान्छो छोराको जन्मदिनमा रोपेको आँपको रुखमा निहाली रहन्छिन् । गार्गिले हरेकबर्ष रुखमा गुँड लाउने जुरेली चरीले बचेरा हुर्काउलो भएपछि उडाएको देख्छिन्। तर बचेरा फर्केर आएको देख्दिनन्। र मान्छेले पनि यस्तै प्रकृतिको नियम पछ्याएको ठान्छिन्। हिजोदेखी पोथी जुरेली कराइरहेकिले केही अनिष्टको आँकलन गरि आँपको फेदमा पुग्छिन्। त्यहाँ मृत्य भाले जुरेलिको शरीरबाट कमिलाले मासु थुतेको देख्छिन् र खाल्डो खनेर पुर्दिन्छिन्। अनि बिस्तार टाउको उठाएर मास्तिर हेर्छिन्। हाँगामा...