भाषा/साहित्य

नेपाल । साहित्यकार तथा लेखक पुष्पराज पाण्डेयले कथासङ्ग्रह ‘किनार’ बजारमा ल्याउनुभएको छ । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा सो कथा संग्रहको लोकार्पण गरिएको छ । सो कृति शिखा बुक्सद्वारा प्रकाशन गरी बजारमा ल्याइएको हो । कृतिमाथि आफ्नो धारणा राख्दै ‘किनार’ कथासङ्ग्रहका सम्पादक, कवि तथा साहित्यकार सुभाषचन्द्र भण्डारीले ‘किनार’ नेपाली साहित्यिक बजारका लागि एक ओजिलो उपलब्धि भएको बताउनुभयो। पाण्डेयका कथामा सामाजिक यथार्थ र मिथकीय आञ्चलिकताको सन्तुलित सम्मिश्रण रहेको उहाँले बताउनुभयो । भण्डारीका अनुसार उत्तरआधुनिक तथा प्रयोगवादी शिल्प संयोजन र सामाजिक प्रतिबद्धताका दृष्टिले समेत ‘किनार’ नेपाली आख्यान क्षेत्रमा नवीन कृतिका रूपमा स्थापित हुनसक्ने सामर्थ्य बोकेर आएको छ। विशेषतः सुदूरपश्चिमेली जनबोलीमा आधारित थारू र डोटेली भाषाको सम्मिश्रण एवम् स्थानीय सांस्कृतिक गहिराइको प्रस्तुतिले कथाशिल्पमा बेजोड मौलिकत...

नेपाल । समालोचक प्राडा वासुदेव त्रिपाठीले सुविख्यात नाटककार, आख्यानकार तथा कवि विजय मल्लको व्यक्तित्व र कृतित्वमाथि प्रकाश पार्दै उहाँ नेपाली साहित्यको देदिप्यमान नक्षत्र भएको बताउनुभएको छ । नइ एकेडेमीद्वारा आयोजित ‘विजय मल्ल शताब्दी महोत्सव’ को समापनका अवसरमा आइतबार वानीरा सङ्ग्रहालयमा आयोजित विशेष समारोहमा उहाँले सो कुरा बताउनु भएको हो । सोही अवसरमा महासमालोचक त्रिपाठीले डा. साधना पन्त ‘प्रतीक्षा’ कृत ‘नारीवादी नाटककार विजय मल्ल’ नामक समालोचनात्मक ग्रन्थ र नरेन्द्रराज प्रसाईद्वारा लिखित ‘विजय मल्ल’ नामक जीवनीकृतिको लोकार्पण गर्नुभयो । नइ एकेडेमीबाट प्रकाशित ती कृतिबारे चर्चा गर्दै प्रा। केशव सुवेदीले मल्लको नाट्य चेत र जीवनका विविध पक्षलाई पुस्तकले न्यायपूर्ण ढङ्गले समेटेको समीक्षात्मक मन्तव्य राख्नुभयो । विजय मल्लको जन्म शताब्दीका अवसरमा आयोजित यस महोत्सवका क्रममा मल्लका सिर्जनात्मक...

नेपाल । । जरा फाउन्डेसन, नेपालले आयोजना गरेको तेस्रो अन्तर्राष्ट्रिय जेन साहित्य संगोष्ठीको आयोजना गर्दै जेन कविहरूलाई पुरस्कृत गरेको छ । फाउन्डेसनले जेन कविता प्रतियोगितामा प्रथम, द्वितीय र तृतीय हुने कविहरूलाई प्रमाणपत्रसहित नगद राशि पनि प्रदान गर्‍यो । कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि सिक्किमका साहित्यकार तथा संस्कृतिकर्मी सीपी भट्टराईले विजेता कविहरूलाई पुरस्कृत गरे । जेन कविता प्रतियोगितामा सुरज पराजुलीको कविता प्रथम, गोमा श्रेष्ठको द्वितीय तथा मोहित जोशीको कविता तृतीय भएको छ । प्रथम, द्वितीय र तृतीय कवितालाई क्रमशः २५, २० र १५ हजार रुपैयाँ नगद राशि प्रदान गरियो । प्रतियोगिताको उत्कृष्ट १५ कविहरूमा इन्दु भट्टराई, डा. कमला तामाङ, किशन पौडेल, गोमा श्रेष्ठ, गोविन्द प्रतीक, गोविन्द सुवेदी, दिलीप श्रेष्ठ, दोस्ती रेग्मी, पीआर भट्टराई, पुष्पा खनाल, मोहित जोशी, राजु उबरकोटी, सत्यजीत, सन्ध्या महर्ज...

नेपाल (मकवानपुर) । आँचल साहित्य कला पुञ्ज हेटौंडा मकवानपुरको पाँचौँ अधिवेशन तथा १४औँ वार्षिक उत्सवका अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा मकवानपुरका हास्यव्यङ्ग्यकार आरसी रिजाल अभिनन्दित हुनुभएको छ । अधिवेशनका क्रममा संस्थाकी अध्यक्ष भावना सापकोटा र प्रमुख अतिथि साहित्यसेवी मुक्तिगोविन्द वैद्यले उहाँलाई अभिनन्दन–पत्र तथा दोसल्ला प्रदान गरी सम्मान गर्नुभएको हो । कार्यक्रममा शिक्षासेवी देवप्रसाद श्रेष्ठ, आँचलकी संस्थापक पूर्णकला घिमिरे, पुरस्कार संस्थापक हरिवंश भेटवाल, प्रकाश लम्साललगायतको विशेष आतिथ्यता रहेको थियो । साथै मकवानपुरका विभिन्न साहित्यिक संघसंस्थाका प्रतिनिधि, साहित्यकार, कलाकार तथा पत्रकारहरूको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको थियो । सम्मानित सर्जक रिजालले विसं २०२८ सालमा ‘कवि बन्ने लहडमा’ शीर्षकको व्यङ्ग्य निबन्ध प्रकाशन गर्दै आफ्नो लेखन यात्रा सुरु गर्नुभएको हो । त्यसयता उहाँ निरन्तर रूपमा हा...

-आर. आर. चौलागाईं- कमरेडहरू दुई हजार छ सालमा बनेको हतियार बोकेर युद्धमैदानमा तैनाथ छन् । कमरेडहरूले कहिले रुसको नक्कल गरे कहिले चीनको नक्कल गरे कहिले भारतका नक्सलवादीहरूको नक्कल गरे नक्कल गर्दागर्दै धार झरेर हतियार काम नलाग्ने भयो तर यतिका वर्ष बितिसक्दा पनि हतियारमा साँध लगाएका छैनन् । कमरेडहरूले नेपाल अनुकूलको हतियार कहिल्यै बनाएनन् धेरैपछि जबजको आविष्कार भयो तर आविष्कारकलाई भित्र र बाहिरका सबै मिलेर त्रिशूलीमा डुबाए उनका सहयात्रीहरूले पनि त्यो हतियारलाई चलाउन जानेनन् बरु त्यसलाई कमाएर खाने भाँडो बनाए । कमरेडहरूले जबजको मेन गेट खुल्लै राखे कुनै चेकजाँच गरेनन् कुनै निरीक्षण गरेनन् जसलाई पनि भित्र पस्न दिए त्यो गेटबाट डाँकाहरू पनि पसे चोरहरू पनि पसे तस्करहरू पनि पसे गुन्डाहरू पनि पसे बलात्कारीहरू पनि पसे भ्रष्टाचारीहरू पनि पसे कोही कोही सज्जनहरू बल्लबल्ल...

-आरसी रिजाल- एकजना निक्कै कुप्रो बुढा,जसले बसेरमात्र आकाश हेर्न सक्थे। अझ पूरा आकाश हेर्न त उत्तानो पर्नुपर्थ्यो। साँच्चै भन्ने हो भने उहाँले आकाश पिठ्युँमा बोकेर हिँडे झैँ भान हुन्थ्यो। सबै उमेरकाले उहाँलाई दाइ भनी सम्बोधन गर्थे। उहाँ टक्क रोकिएर निक्कै कठिनाइ पुर्वक टाउको ठाडो पारेर नमस्कार फर्काउनु हुन्थ्यो। शारीरिक रुपमा कमजोर भए तापनि आफैं मोटरसाइकल चलाउनु हुन्थ्यो। उहाँको साहस र सक्रियता देखेर धेरैले तारिफ गर्थे। उहाँ --" बूढो भैयो भनेर चाउरिन हुँन्न । जिन्दगी भनेको -- काँडा बीचको फुल हो । संघर्ष गरेर बाँच्नु सक्नुपर्छ " भन्नुहुन्थ्यो। गित संगितमा उहाँको ठूलो लगाव थियो। उहाँका पुग्दा जहिले पनि हारमुनियम बजाउँदै गुनगुनाएको पाउँथ्यौँ । शारीरिक रूपमा कमजोर हुनेलाई हाम्रो समाजमा हियाउने वा पछाडी कुरा काट्ने भेटिन्छन् । कतिपयले उहाँलाई -- उ " भीम " आयो भनी खिज्याएको पनि सुनेको छु। ...

-सुदीपभद्र खनाल- थाहा नै नदिई छली नियमनै फेरेर छालातरे हो आफ्नै घरमा फिरी नियमले पाउन्न पस्नै अरे जन्मेको घरभित्र बस्न नदिने अन्याय कि न्याय हो खोसेछौ धृतराष्ट्र नागरिकता यो क्रूर अन्याय भो जाने बस्न विदेशमा मुलुकनै छोडी उतैको भयो अर्काको जब भैसक्यो मुलुकको नाता यहाँ के रह्यो नातानै नभए रहन्छ कसरी सम्पत्ति खाने हक जे जे मिल्छ म खान्छु जा अब न आ भन्छन् अझै निर्धक! जान्छन् दूर चरा उडेर गुँडमा फर्के लिँदैनन् भिसा माछो डुल्छ विभिन्न देश जलमा स्वातन्त्र्य त्यो सम्झिँदा मान्छे नीच बनेछ के मनुजता छेकेर हुर्कन्छ र प्यारो भूमि स्वजन्म भू सरह कुन् संसारमा हुन्छ र ? साझा प्राकृत विश्वमा थरिथरी मान्छेहरू छौँ यहाँ साझा श्वास छ वायुमण्डल छ यो आकाश यौटै यहाँ पानी एक परन्तु मात्र मनुवा छेक्ने सिमाना बने मान्छे जान्छ कहाँ फिरेर घरमा पाउन्न जानै भने ! मान्छे हो अति राज्य राज्य नभनौँ...

नेपाल । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले भाषा, साहित्य, संस्कृति, दर्शनशास्त्र र समाजशास्त्र लगायतका विधामा साधनारत १९ जना विशिष्ट स्रष्टालाई ‘प्रज्ञा पुरस्कार–२०८२’ समर्पण गरेको छ। कमलादीस्थित प्रज्ञा भवनमा बिहीबार आयोजित विशेष समारोहमा प्रतिष्ठानका कुलपति भूपाल राईले पानसमा दीप प्रज्वलन गरी कार्यक्रमको समुद्घाटन गर्नुभयो। सो अवसरमा नेपाल ललितकला प्रज्ञा(प्रतिष्ठानका कुलपति नारदमणि हार्तमछालीले पुरस्कृत स्रष्टाहरूलाई पुष्पमाला लगाएर सम्मान गर्नुभएको थियो। कुलपति राईले जनही एक लाख रुपियाँ राशि रहेको ‘प्रज्ञा पुरस्कार’ १२ जनालाई र जनही ५० हजार रुपियाँ राशि रहेको ‘प्रज्ञा प्रादेशिक पुरस्कार’ सात जनालाई समर्पण गर्नुभयो। प्रज्ञा पुरस्कार–२०८२ बाट समालोचनातर्फ प्रा।डा। अभि सुवेदी, दर्शनतर्फ ईश्वरचन्द्र ज्ञवाली, गद्य साहित्यतर्फ आहुति, भाषातर्फ प्रा। मुकुन्दशरण उपाध्याय र सामाजिक शास्त्रतर्फ डा। ड...

नेपाल । नाटककार, निर्देशक तथा अभिनेता पुरु लम्सालको नाट्यकृति ‘निऋति’ सार्वजनिक गरिएको छ । शिखा बुक्सले बजारमा ल्याएको यो कृतिमा पाँच फरक–फरक विषयका नाटक समेटिएको छ । लम्साल ‘नेपाली रंगमञ्चमा नेपाली नाटक’ अभियानका अभियन्ता हुन् । विदेशी नाटकको प्रभाव कम गरिनुपर्नेमा उनले जोड दिँदै आएका छन् । नेपाली माटो र परिवेशका नाटक लेखिनु र मञ्चन गरिनुपर्छ भन्ने अभियानको उनले नेतृत्व गर्दै आएका छन् । प्राडा रामचन्द्र पोखरेलले नेपाली नाटक लेखनमा बालकृष्ण समको उत्तराधिकारीका रूपमा अशेष मल्ल देखिएका उल्लेख गरे । हाल मल्लको उत्तराधिकारीका रूपमा लम्साल देखिएका उनले बताएका छन् ।...

नेपाल । साहित्यकार तथा पत्रकार श्याम रिमालद्वारा गत भदौमा नेपालमा भएको जेनजी आन्दोलनमा केन्द्रित भई लेखिएको ‘लाभा’ कवितासङ्ग्रह प्रकाशनमा आएको छ । विश्वभरका स्वप्नशील, साहसी र सिर्जनशील नवपुस्ताप्रति समर्पित जेनजी कविताका प्रकाशकमा रचनाकारकी ९२ वर्षीया आमा चेतकुमारी रहनुभएको छ । कृतिभित्र २३ र पुस्तकावरणमा एक गरी २४ कविता सङ्ग्रहित छन् जसले भदौ २३ र २४ लाई सङ्केत गर्छन् जुन दिन नेपालमा जेनजी आन्दोलन भौतिक रूपमा सुरु भई उत्कर्षमा पुगेको थियो । ‘आगो’, ‘खरानी’, ‘डेलुलु’, ‘कैलदेवी’, ‘जेन्जी जुत्ता’, ‘मुस्कान खातुन’, ‘थुक्तेन’, ‘सेप्टेम्बर ८’, ‘भदौ २३’ आदि शीर्षकमा नवपुस्ताका आशा, आकाङ्क्षा, मुलुकमा व्याप्त कुशासन, बेथिति र भ्रष्टाचार, जेनजी सहिदका भावना, पुराना राजनीतिक दल र तिनका नेताहरूको पुरातन सोचाइ, निर्वाचन आदि विषय समेटिएका छन् जसमा विश्वबोध पनि भेटिन्छ । निरास युवाहरूका उकुसमुकुसले ...