भाषा/साहित्य

नेपाल । साहित्यकार एवम् राजनीतिज्ञ मोहनविक्रम सिंहलाई २०८२ सालको गोकुल वाङ्मय पुरस्कार प्रदान गरिने भएको छ । गण्डकी साहित्य सङ्गमले सञ्चालन गर्ने यो पुरस्कारको राशि नगद ४० हजार र सम्मानपत्र रहेको छ । यही जेठ ९ गते शनिबार ९७ औं गोकुल जयन्तीको अवसरमा पोखरामा हुने विशेष समारोहमा पुरस्कार प्रदान गरिने संस्थाका सचिव नारायण मरासिनीले दिनुभयो । वि.सं. १९९२ मा प्युठानको ओखरबोटमा जन्मिनुभएका सिंहका कविता, काव्य, समालोचना र आख्यानका गरी एक दर्जन कृति प्रकाशित छन् । समाजवादी यथार्थवाद धारामा साधना गर्ने स्रष्टालाई प्रोत्साहन गर्न २०५२ देखि यो पुरस्कार प्रदान गर्न थालिएको हो । सङ्गमका कार्यसमिति सदस्य शोभाकान्त गौडेलको संयोजकत्वमा गठित डा. कृष्णराज अधिकारी र डा. यदुनन्दन उपाध्याय सदस्य रहेको तीन सदस्यीय समितिले गरेको सिफारिसबमोजिम सिंहलाई पुरस्कृत गर्न लागिएको हो । सिंह छ दशकदेखि प्रगतिवादी साहित्य...

नेपाल । प्रधानाध्यापक संघ नेपालका अध्यक्ष सुदामप्रसाद गौतमद्वारा लिखित ‘ज्योतिर्गमय’ पुस्तक विमोचन गरिएको छ। एडु टुडे प्रालिद्वारा प्रकाशित सो पुस्तक शिक्षाविद् प्राडा विद्यानाथ कोइराला, प्राडा बालचन्द्र लुईँटेल, नेपाल सरकारका पूर्वसचिव डा हरिप्रसाद लम्साल, शिक्षक सेवा आयोगका पूर्वसदस्य नन्दकुमारी महर्जनलगायतले विमोचन गर्नुभएको हो । कार्यक्रममा वक्ताहरूले पुस्तकले नेपाली जनता र समाजको रुपान्तरणका लागि चिन्तन प्रस्तुत गरेको बताउँदै शिक्षाको रूपान्तरणबाट मात्रै मुलुक समृद्ध बन्नेमा जोड दिएका थिए । पुस्तकमाथि शिक्षाविद् डा कोइरालाले शैक्षिक चिन्तन र व्यवहारलाई जोड्ने सीप शिक्षकहरूमा हुने बताउनुभयो । शिक्षाविद् डा लुइँटेलले विदेशका अनुभव लिने क्रममा सफल अभ्यासलाई मात्रै ग्रहण गर्नुपर्ने बताउनुभयो । पूर्वसचिव लम्सालले नीति र व्यवहारलाई सिंहावलोकन गर्न पुस्तक उपयोगी हुने बताउनुभयो । यस्तै शिक...

नेपाल । नेपाली साहित्य, सङ्गीत तथा बहुआयामिक सिर्जनाका अथक साधक १५३ विश्व कीर्तिमानी स्रष्टा डा. डीआर उपाध्यायको नवीन कवितासंग्रह ‘अन्तस्करण’ लोकार्पण गरिएको छ । साहित्यिक पत्रकार सङ्घ र मिलाप मासिकको संयुक्त आयोजनामा सम्पन्न कार्यक्रमबिच सांसद राजिव खत्री, पूर्व सांसद तथा कवि रेखा यादव, वरिष्ठ इतिहासविद् सुरेन्द्र केसी, वरिष्ठ साहित्यकार प्रा. पुरुषोत्तम दाहाल, महाकाव्यकार खेमनाथ दाहाल, गीतकार सङ्घका अध्यक्ष वसन्त वित्यासी थापा, गीतकार सङ्घका पूर्व अध्यक्ष चूडामणि देवकोटा, खनाल सेवा समाजका महासचिव माधव खनाल, अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज (अनेसास)का सदस्य तारा उप्रेती, मिलापका अध्यक्ष कृष्ण भुसाल, नरेश भट्टराई, वरिष्ठ साहित्यकार राधेश्याम लेकालीलगायतले कृतिको लोकार्पण गर्नुभयो । सामूहिक रूपमा लोकार्पण गरिएको ‘अन्तस्करण’ लाई वक्ताहरूले समकालीन नेपाली समाजको भावनात्मक दस्तावेजको रूपम...

नेपाल । नेपाली कविताको आकाशमा नयाँ उज्यालो थप्दै अमेरिकाबाट साहित्यिक योगदान पुर्‍याइरहेका कवि रमेश गुरुङको कविता सङ्ग्रह ‘महाप्रस्थान’ को लोकार्पण एक भव्य एवं भावुक समारोहबीच सम्पन्न भएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज (अनेसास) नेपाल च्याप्टरको आयोजनामा शनिबार काठमाडौंको अनामनगरस्थित किम्ची रेस्टुरेन्टमा आयोजित विशेष कार्यक्रममा सङ्ग्रहको लोकार्पण गरिएको हो । अनेसास नेपाल च्याप्टरका अध्यक्ष राजेन्द्र केसीको सभापतित्वमा सम्पन्न उक्त कार्यक्रममा प्रा. रामप्रसाद भट्टराई, राधेश्याम लेकाली, गीता खत्री, डा. रामप्रसाद दाहाल र डा. खगेन्द्र प्रसाद लुइँटेल लगायतका वरिष्ठ साहित्यकारहरूले संयुक्त रूपमा कृतिको लोकार्पण गरेका थिए । कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिका रूपमा रहेका प्राध्यापक रामप्रसाद भट्टराई र विशेष अतिथि प्रा. डा. खगेन्द्र प्रसाद लुइँटेलले रमेश गुरुङको साहित्यिक कर्मलाई उच्च प्रशंसा...

कोलोराडो । अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज (अनेसास) केन्द्रीय कार्यसमितिको आयोजना तथा अनेसास कोलोराडो च्याप्टरको संयोजनमा कोलोराडोमा मे तेस्रो साता हुन गईरहेको नवौँ अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य सम्मेलनको सम्पूर्ण तयारी पुरा भएको छ । शनिवार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा अनेसासको बोर्ड अफ ट्रष्टिका सभापति पदम विश्वकर्माले सम्मेलनको सम्पूर्ण तयारी पुरा भएको जानकारी दिए । नेपाल सहित विश्वका बिभिन्न मुलुकबाट १२५ जना साहित्यकार, लेखक तथा पत्रकारहरुको सहभागिता रहने छ, उनले भने, त्यसबाहेक कोलोराडो राज्यका ५० भन्दा बढि स्रष्टा र साहित्यप्रेमीको उपस्थिति रहने छ । बीओटी सभापति विश्वकर्माले सम्मेलनमा मदन पुरस्कार बिजेता डा। नवराज लम्साल, नीलम कार्की निहारिका, वरिष्ठ देउडा गायक नन्दकृष्ण जोशी, ख्यातिप्राप्त अंग्रेजी साहित्यकार डा। ज्याकलिन केरबेक, रेड ओ लाफ्लिन, होमनाथ सुवेदी, राधेश्याम लेकाली, गोब...

नेपाल । साहित्यकार तथा साहित्यक पत्रकार रामप्रसाद पन्तका दुई नियात्राकृति एकसाथ सार्वजनिक गरिएको छ । शनिबार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा प्राडा गोविन्दराज भट्टराईलगायत साहित्यकारले ‘शिखर शिखरको सौन्दर्य’ र ‘शिवलोकको आलोक’ लोकार्पण गरे । कार्यक्रममा प्राडा भट्टराईले पन्तको साहित्य लेखन आफ्नै शैलीको रहेको बताए । कृतिकारका कतिपय कृति आफूले पनि पढेको उनले उल्लेख गरे । साहित्यकार प्रमोद प्रधानले ‘शिखर शिखरको सौन्दर्य’माथि समीक्षात्मक मन्तव्य राखे । यात्रा साहित्यमा विशेष रुचि राख्ने पन्तका नियात्रामा सांस्कृतिक, ऐतिहासिक र प्राकृतिक विषयवस्तुको अभिलेखीकरण भएको उनले बताए । अर्का समीक्षक प्राडा रामप्रसाद ज्ञवालीले ‘शिवलोकको आलोक’माथि चर्चा गर्दै पन्तले महत्त्वपूर्ण कृतिहरू पाठकलाई दिएको बताए । यी दुई नियात्राकृति पन्तका २४औँ र २५औँ नियात्रासंग्रह हुन् । यीसहित विभिन्न विधाका उनका ४८ पुस्तक ...

-आर. आर. चौलागाईं- संसार बदल्न हिँडेका राता मान्छेहरू सिंहदरबार छिरेपछि बदलिए । कोही नीला भए कोही पहेँला भए कोही काला भए कोही सेता भए कोही फुस्रा भए । कोही सिंहबाट स्याल भए कोही बाघबाट बिराला भए कोही इस्पातबाट झोल भए कोही वीरबाट काँतर भए कोही खरायोबाट कछुवा भए । कोही चास्नीमा डुबे कोही महमा डुबे कोही मोजमस्तीमा डुबे कोही ऐसआराममा डुबे कोही भोगविलासमा डुबे । सिंहदरबारको पानी यति धेरै कडा रहेछ कि रातो रङ पखालिएर सबै अर्कै अर्कै भए । -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

-आरसी रिजाल- मेरो घरबाट देखिन्छ जामुनोको रुख। उहिलेको कुरा हुन् -- यसमा फललाग्दा म रुखमा चढेर हाँगा भाँच्दै तल झार्थेँ। मेरा सन्तान रमाएर टिप्दै खान्थे। सन्तान हुर्के अनि कामको सिलसिलामा सहर पसे। परिस्थितिले म बूढो गाउमै बसेँ। दुईबर्ष भयो रुखले पाउला फेर्न नसकेको।आजकल त्यो रुखले मेरो बिगत सम्झाउदै छ -- गर्मी याममा हामीहरु यसैको छहारिमा बसेर गफिन्थ्यौँ। फललाग्दा चराचुरुङ्गीको चिरबिर सुनेर मुग्द हुन्थ्यौँ। अहिले न फल दिनसक्छ न सितल। यता मेरो शरीरले पनि धर्म छाड्दै गयो। म रुखजस्तै जिर्ण भएको छु -- न कसैलाई केही दिनसक्छु,न मेरो नगिच कोहि आउँछ। एकपटक जामुनोको रुखलाई अंगालोमा बेरेर धितमर्नेगरी रुन चाहान्छु।तर मलाई त्यहाँसम्म पुर्‍याइदिने कस्ले ? न रुखलाई पनि मेरो जस्तै चाहना पो छ कि ??? -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

-सर्वज्ञ वाग्ले- हिमाल आज फेरि रोइरहेको छ सगरमाथाको चिसो निधारमाथि कसैले मौन अपमानको आगो राखिदिएको छ । महाकालीको पानी आज नदीजस्तो होइन, आफ्नो सन्तान गुमाएकी आमाको आँसुजस्तो बगिरहेको छ। लिपुलेकको बाटोमा डोजरहरू गुडिरहेका छन् मानौँ दुर्योधनका रथहरू पाण्डवको आँगन कुल्चँदै अघि बढिरहेका हुन्। र सानो नेपाल चक्रीय कूटनीतिक व्यूहभित्र अभिमन्यू बनेर थुनिएको छ। सुगौली सन्धिको पुरानो कागज आज भीष्मपितामहको प्रतिज्ञापत्र भएर धूलोले ढाकिएको छ रगतले लेखिएका इतिहासका पाना बोल्छन्। शक्तिशाली महाराजहरूको आँखा कहिले खुडा कहिले धनुकाँण कहिले मिसाइल त कहिले डोजर बनेर सधैं नक्सामा मात्र केन्द्रित हुन्छ, मानिसको पीडामा होइन एउटा विशाल हस्तिनापुर, जसको छायाँ यति ठूलो छ कि छिमेकीका घामहरू पनि हराउन थाल्छन्। ऊ सडक बनाउँछ, तर त्यो सडक केवल यात्राको बाटो होइन, त्यो सिमानामाथि ट...

-सुदीपभद्र खनाल- टल्केको दिव्य आभा चमचम हिमका टाकुरी ज्योति जस्तो झल्केको नैनमा झैँ पृयतम मनका माझमा मोतिजस्तो नेपाली प्राञ्ज उम्दा महक र गरिमा कीर्ति गाथा विशाल ज्योत्स्नाले धप्प बल्दो भुवनभर छ यो देश जो वेमिशाल धर्तीमा वीरताको घनघन नगरा घन्कने घन्घनाई चम्केझैँ शीत चोखोसरि श्रम भवमा चम्कन्ने चम्चमाई नेपाली भावनामा पृय र भर जगत् व्याप्त सच्चा ईमान आभाले दिव्य धप्धप् भुवनभर छ जो देश देदीप्यमान जन्मेको वुद्द सीता जनक अरनिको व्यासको पूज्य देश हज्जारौँ भेष भूषा मृदु लय र कला रीत भाषा अनेक ज्यूँदो जो विश्वमानै अनुपम जनको संस्कृति स्पृहता छ जादूझैँ दिव्य शोभा प्रथम नजरमै लोभलाग्दो छटा छ ओच्छ्याएझैँ छ लाग्दो समथर हरियो फाँट बारी गलैँचा अग्ला ती भीर पाखा कुसुम कलि लता दिव्य लाग्छन् फलैँचा धर्तीमै स्वर्ग झार्ने प्रकृति वन नदी गौरवी लेक हाम्रा हेर्दैमा लठ्ठ पार्ने मृदु महकभरा...