भाषा/साहित्य

नेपाल । महभारतका पात्र शिखण्डीलाई मुख्य पात्र बनाएर सुशील रिजालले लेखेको उपन्यास ‘शिखण्डी’ एक कार्यक्रमबीच लोकार्पण गरिएको छ । प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा आयोजित कार्यक्रममा सुनिलबाबु पन्त, भुवनहरि सिग्देल, अनुपम रोशी, श्रीओम श्रेष्ठ ‘रोदन’, लेखककी आमालगायतले उपन्यास सार्वजनिक गरे । उपन्यासमाथि समीक्षा गर्दै आख्यानकार सिग्देलले किताब पौराणिक पात्रमाथि केन्द्रित भएर लेखिएको भए पनि यसमा धेरै नयाँ र रोचक प्रसंगहरू समावेश भएकोले उपन्यास पठनीय भएको बताए । आख्यानकार रोशीले महाभारत आफूलाई मनपर्ने पुस्तक भएको बताइन् । उनले शिखण्डी पात्र आफैँमा महत्त्वपूर्ण रहेकोले आफूलाई यस उपन्यासले आकर्षित गरेको उल्लेख गरिन् । साहित्यकार ‘रोदन’ले अब पुरानो विषयमा अध्ययन गर्ने र पढ्ने संख्या बढ्नुमा ‘शिखण्डी’जस्ता उपन्यासको विशेष योगदान हुने बताए । प्रमुख अतिथि पन्तले महाभारतको बेलादेखि नै तेस्रो लिंगीको अपमान र दु...

नेपाल । कथाकार हरि थापाको नयाँ कथाकृति ‘मभित्रको ऊ’ एक कार्यक्रमबीच सार्वजनिक गरिएको छ । हालै काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि अग्रज साहित्यकार मञ्जु काँचुलीले कृति लोकार्पण गर्दै नेपाली कथा लेखनको चर्चा गरिन् । उनले कथा सबै थोक भएको बताउँदै समाजलाई विखण्डित तुल्याउने कथा नलेख्न कथाकारहरूसँग आग्रह गरिन् । समीक्षक डा. दीनबन्धु शर्माले कृतिमाथि समीक्षात्मक मन्तव्य राख्दै थापाको यो कृति सामाजिक यथार्थवादी कथाहरूको सँगालो भएको बताए । उनले कृतिकारलाई केही सुझावहरू पनि दिँदै कृतिभित्रका कथाहरूको बृहत् चर्चा गरे । साहित्यकार श्रीओम श्रेष्ठ ‘रोदन’ले कथाकार थापा सर्जक मात्र नभएर नेपाली कथा लघुकथाको उन्नयनमा साधकको सम्मान गर्ने साहित्यसेवी पनि भएको बताए । साहित्यकार पवन आलोकले थापाले कथाका साथै सयात्रा पनि लेख्दै आएको उल्लेख गरे । कृतिकार थापाले कथा लेखनको प्रसंग उठाउँदै समीक्षकबाट आएक...

-आरसी रिजाल- गाईको तेस्रो बेतपछि बुढी आमाले -- आफूले स्याहार्न नसक्ने खबर पठाइन् । एकदिन ज्वाईं आएर बाछोलाई बोकेर अगाडि बढ्छन्। माली गाई पछिपछि लाग्छे। झण्डै सयहातजती अगाडि बढेपछि बुढी आमासंग बिछोडको पीरले होला फनक्क फर्केर आउछे। आमाले मालीलाई सुमसुम्याएर -- जाउ भन्छे। मालीलाई बाछोको मायाले तान्छ। अलि टाढा पुगेपछि फेरि फर्कन्छे। यसपटक आमाले निक्कै टाढासम्म पुर्‍याएर -- लौ आफ्नै दिदीको घर जाउ ! यस्तै हो संसार ! केही दिनपछि अभ्यस्त भएर उतैको मायामा भुल्छ्यौ। अब कहिले नफर्किनु है भन्दै धापमारेर पठाइन्। दूध छुटेपछि बाछो बेचिदिए। एकदिन आमाले एक्कासी माली आगनमा देख्छिन् र भन्छिन् -- किन भागेर आएकी ? भैगो माइती आइछ्यौ । तल खोल्सीमा टुसारे ,खन्यौ पलाएका छ्न्। घाँस देख्दा तिम्रो याद आइरहन्थ्यो। पसु भनेर के गर्नु ? मेरो मायाले तानिएकी हौ। शरीरको किर्ना टिप्दै आमाले -- ल हेर फेरि गाभिनी भैछ्यौ...

-सुदीपभद्र खनाल- सम्पत्तिलाई घर मित्र भाई कामार्थ त्याग्छन् डर लाजलाई सकिन्छ निद्रा सुख पीरले त्यो पीरो न चर्को जब पेट भोको संसार यस्तै छ इतिहास यस्तै जो जित्छ त्यो नै कटुसत्य जस्तै जित्ने र हार्ने पलको छ फेर पला अगाडि छ उषा अँधेर ज्यूँदो पलामै किन प्राणहीन जन्मन्छ यौटै पलमा नवीन सिर्जन्छ संसार सबै पलामा पलापलामै किन फेरि धामा संसार आफैँ बहुनाट्यशाला मनुष्य आफैँ छ यहाँ बिहाल के काव्य लेखूँ कुन शव्द चित्र सत्कर्म के हो पल की चरित्र? संसारकै यो सुखधाम भित्र बस्छिन् कतै रे कविता पवित्र भेट्दै नभेटी कुन काव्य लेखूँ च्याति कि आफ्नै हृद पट् म लेखूँ? -अमेरिका ।...

-आर. आर. चौलागाईं- तिमी फोहर बोकेर हिँड्छौ अनि मलाई घृणा लाग्छ तिमी रक्सी धोकेर हिँड्छौ अनि मलाई घृणा लाग्छ । नाच्न नजान्ने आँगन टेढो त्यसै भनेका हैन रहेछन् तिमी केके सोचेर हिँड्छौ अनि मलाई घृणा लाग्छ । केही न केहीका दुई कौडी तथाकथित देउताहरूको तिमी स्तुति घोकेर हिँड्छौ अनि मलाई घृणा लाग्छ । सास फेर्न नपाएर मानिसहरू यहाँ मरिरहेका छन् तिमी हावा रोकेर हिँड्छौ अनि मलाई घृणा लाग्छ । काम गरिरहेका तन्नेरीहरूलाई जे पायो त्यही भनेर तिमी व्यर्थै खोकेर हिँड्छौ अनि मलाई घृणा लाग्छ । -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

-सर्वज्ञ वाग्ले- कहिलेसम्म ठूला देशहरूले आफ्ना नदीहरूलाई कङ्क्रिटका पर्खालभित्र थुनेर हाम्रो आकाशमा विनाशको बादल पठाइरहने ? कहिलेसम्म हिमालको काखमा जन्मिएका नदीहरू हाम्रो जीवनको धुन बनेर बग्नुपर्ने ठाउँमा अचानक मृत्युको हुङ्कार बनेर गाउँ, बस्ती र सपनाहरू बगाइरहने ? तिब्बततिर कुनै ड्यामको ढोका खुल्छ, कुनै पहिरोले नदीको सास रोक्छ, कुनै बाँधमाथि पानीको दबाब बढ्छ र त्यसको कम्पन हिमालको छाती हुँदै नेपालको मुटुसम्म आइपुग्छ । उता इन्जिनियरका नक्सामा नदी एउटा रेखा होला, ड्याम एउटा परियोजना होला, पानी एउटा स्रोत होला; तर यता त्यही पानी कसैको घर हो, कसैको खेत हो, कसैको पसिना हो, कसैको आमाको काख हो, कसैको छोराको फर्कने बाटो हो। एक्कासि नदी आफ्नो पुरानो बाटो बिर्सिएर राक्षसजस्तो गर्जिन्छ, पहिरोले पहाडको शरीर च्यात्छ, पुलहरू काठका सान...

-लक्ष्मण आचार्य- खोलाको किनारमा पल्टिएको छ एउटा लास ! लासको आँखाले खोजिरहेको छ आफन्तहरूको पहिचान कुरिरहेको छ आफ्नो समुचित दाहसंस्कार र अन्तिम अवसान ! भर्खरै केही जिउँदा मानिसहरूले लासको कानका मुन्द्राहरू लुछे नाकका फुलीहरू लुछे र मान्छेहरूको हुलमा गिद्धहरूको परिचय दिए खोई ? "हाम्रो मानवता कहाँ छ ? " लास माथि ऐश्वर्य खोज्ने ? खोई ? हाम्रो धर्म कहाँ छ ?" ऊ त विपदमा परेको थियो, बाँच्छु भन्दाभन्दै छटपटिएर विवशतामा मरेको थियोे सायद उसको शरीरभन्दा पहिले उसको प्रतिरोध मरेको थियो। उसको चित्कारसँगै सुन्दर जीवन अस्ताएको थियो यहाँ शवयात्रा त बाँच्नेहरूको निस्किरहेको छ यहाँ परीक्षण त बाँच्नेहरूको भइरहेछ किनारमा मिल्किएको त्यो एउटा लास केवल लास मात्र होइन कैयन सपनाहरूको उठिबास हो यो त प्रकृतिको कहालीलाग्दो विनाश हो ए ! लासमा ऐश्वर्य खोज्ने मानिसहरू हो...

नेपाल । साहित्य सन्ध्याले पाँच स्रष्टा एवं अभियानकर्मीलाई वर्ष २०८२ को पुरस्कार तथा सम्मान आज प्रदान गरेको छ । काठमाडौँमा आयोजित कार्यक्रममा साहित्यकार एवं पूर्वमन्त्री प्रदीपकुमार ज्ञवाली, पूर्वमन्त्री एवं साहित्यकार शान्ता मानवी, सन्ध्याका अध्यक्ष राम विनयसहितले ती सम्मान र पुरस्कार प्रदान गर्नुभएको हो । सो क्रममा दाङकी साहित्यकार डा बिन्दु शर्माले २१ हजार १०० राशिको साहित्य सन्ध्या पुरस्कार तथा सम्मान र ओखलढुङ्गाका साहित्यकार ओमप्रसाद कोइरालाले पाँच हजार राशिको साहित्य सन्ध्या सहभागिता पुरस्कार तथा सम्मान प्राप्त गर्नुभयो । यस्तै सामाजिक रुपान्तरण अभियानकी अभियन्ता तथा जनप्रतिनिधि सान्नानी मिजारलाई १० हजार राशिको साहित्य सन्ध्या-मन पुरस्कार तथा सम्मान प्रदान गरियो । त्यसैगरी, नुवाकोट स्थायी घर भई हाल भीमसेनगोला माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा ९ मा अध्ययनरत जेहेनदार विद्यार्थी लक्ष्मी तामाङ...

नेपाल । साहित्यकार लक्ष्मीप्रसाद पौडेलको पहिलो कृति ‘प्रश्नोत्तर’ लघुकथासङ्ग्रह आइतबार राजधानीमा सार्वजनिक गरिएको छ । नेपाल वाङ्मय परिषद्, धनगढी, कैलालीद्वारा आयोजित कार्यक्रममा डा. पुष्करराज भट्ट, कथाकार ध्रुव मधिकर्मी, डा. हरिप्रसाद भण्डारी, डा. नवराज रिजाल, मनोहर लामिछाने, लघुकथाकार लता केसीलगायतले सो कृति सार्वजनिक गर्नुभएको हो । सार्वजनिक कृतिमाथि डा. शेखरकुमार श्रेष्ठ र शेखर अर्यालले लघुकथाका विविध आयामबारे समीक्षात्मक मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो । समीक्षक शेखर अर्यालले समाजका विकृति र विसङ्गति तथा नैतिक मूल्यमान्यताका विषयलाई लक्ष्मीप्रसाद पौडेलका लघुकथाले जोडदार रूपमा उठाएको चर्चा गर्नुभयो । समीक्षक डा. शेखरकुमार श्रेष्ठले मिथकको प्रयोग र आख्यानका सैद्धान्तिक पक्षलाई समेत ख्याल गरी लघुकथालेखिनुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।...

नेपाल । कवि विनयकुमार भण्डारीको ‘कतै कुनै यस्तो पनि एउटा संसार होस्’ नामक कवितासङ्ग्रह लोकार्पण भएको छ । शब्द मिडिया प्रालिले प्रकाशन गरेको कवितासङ्ग्रहमा ७४ कविता रहेको छ । राजनीतिक व्यवस्था, सामाजिक पक्ष, संस्कृति, नेवारी भाषाको कविता, ऐन नियम, किसान, सङ्गीतलगायतका कवितासङ्ग्रहमा रहेको छ । कवि भण्डारीद्वारा अन्य प्रकाशित कवितासङ्ग्रह ‘समात्नलाई राजा नरेन्द्रदेवको हाड पाइरहेको छैन’ ९२०८१० र ‘तिम्रो देह मेरो जन्मदिन हो’ (२०७९) हुन् ।...