भाषा/साहित्य

-आर. आर. चौलागाईं- हारेर पनि जित्यौ तिमीले जितेर पनि हार्यो उसले । जबर्जस्ती जितेकोलाई के जितेको भन्नु जबर्जस्ती हराएकोलाई के हारेको भन्नु जित्न त मान्छेको मनले जितेको हुनुपर्छ हार्न त मान्छेको मनले हारेको हुनुपर्छ । मलाई त सिङ्गै संसार जित्न मन लागेको छ झेली र पापीहरूलाई हराउन मन लागेको छ ए आमा ! शक्ति देऊ न मलाई असङ्ख्य म यो देशलाई उठाउँछु काँधमा जुरुक्कै । -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

-आरसी रिजाल- गाउँबाट छोराबुहारी र नाति सहरतिर लागेको साँझ बुढीले बुढालाई -- कस्तो सुनसान लागिरा'छ। मलाई त केही खान मन छैन्। तपाईं खानुस् है भनिन् । बुढाले -- तिमीलाई केही नभनेको मात्र हो। मलाई धेरै चिज हराएको झैँ लागिरा'छ। छोराको तर्क सुन्दा -- सहर नजाओ भन्न सक्ने स्थिति पनि थिएन। नाति नहुँदा गाई दुहुने जाँगर पनि लाग्या छैन् भने। बुढीले -- जाँगर छैन भनेर बाछोलाई माउको दूध चुस्न त दिन पर्‍यो नि भनिन् । बुढा जुरुक्क उठेर गबुवा नबोकी गोठतिर लागे र बाछोलाई खोल्दिए। कल्चौडो चुस्न सधैं उफ्रने बाछो आज यथास्थानमै उभिरह्यो। सायद सधैं घाँटीको दाम्लो खोल्न आउने नातिकेटो नदेखेर हो कि ? वास्तवमा सगोलका परिवार छुट्टीएर बस्दा दुबैतिर शून्य र न्यास्रो लाग्नु स्वभाबिकै हो । त्यस साँझ गाउँबाट आमाले पोको पार्दिएको खाजा खाए।आज गाउँमा दुई जना र सहरमा तिनजना निकै बेरको छट्पटीपछि निदाए। बिहान उठ्दा केटो पुर...

-लक्ष्मण आचार्य- गणेश ! तिमीले आफ्नो शरीर मात्र जलाएनौ बेरोजगारीप्रति राज्यको अकर्मण्यताविरुद्ध एक झिल्को विद्रोहको आगो झोस्यौँ तिमी सङ्घर्ष गर्दै थियौ भोक विरुद्ध शोक विरुद्ध बेरोजगारी विरुद्ध उदार अर्थतन्त्रको समाजवादी गणतन्त्रको संविधान विरुद्ध झ्वार्र एक काँटी सलाई भएर सुनौला सपनाहरू धुवाँमा खरानी भयौ तिमी चिच्याइरहेथ्यौ सारा सहरले सुन्यो तर राज्यले सुनेन जतिखेर तिमी जल्दै थियौ राज्य सुशासनको चिट काट्न हिसाब लगाउँदै थियोे जतिखेर आगोमा तिम्रो शरीर लपेटिदै थियोे बाँच्न निषेध साङ्लोमा जकडिएर तिमी एउटा बहस छेड्दै थियौ तर एउटा प्रश्न बाँकी छोड्यौ तिमीले मानिसले कहिलेसम्म आफ्नै शरीरलाई निवेदन बनाइराख्ने न्यायका ढोका बन्द गर्न खोजिन्छ भने किन मृत्युुलाई नअँगाल्ने ? गणेश ! तिम्रो खरानी अब मानिसको एउटा अवशेष मात्र होइन, सपनाहरूको चिहान हो तिम्रो विद्रो...

नेपाल । डायमनशमशेर राणा साहित्यिक प्रतिष्ठानले ऐतिहासिक उपन्यासकार डायमनशमशेर राणाको स्मृतिमा तीन सर्जकलाई पुरस्कृत गरेको छ । आइतबार काठमाडौंमा ऐतिहासिक उपन्यासकार राणाको १०९औँ जन्मजयन्तीको अवसर पारेर आयोजना गरिएको कार्यक्रममा ‘डायमनशमशेर राणा प्रतिभा पुरस्कार’ साहित्यकारहरू माधव वियोगी, डा. टीकाराम पोखरेल र डा. विष्णु न्यौपानेलाई प्रदान गरियो । पुरस्कारकासाथ जनही नगद राशि २५ हजार रुपैयाँ प्रदान गरियो । पुरस्कृत तीनै सर्जकले राणामाथि केन्द्रित रहेर कृति लेखेका छन् । कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि प्राडा कुलप्रसाद कोइरालाले पुरस्कार प्रदान गर्दै डायमनशमशेरको साहित्यिक योगदानको चर्चा गरे । उनले ऐतिहासिक उपन्यास लेख्न गाह्रो हुने बताउँदै यस्तो आख्यान लेख्न बुद्धि, कल्पना र समर्पण चाहिने बताए । उनले उपन्यासकार राणासँग तुलना गरिने ऐतिहासिक उपन्यासकार नभएको पनि उल्लेख गरे । ...

नेपाल । प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले उद्योग व्यवसाय, लगानी वातावरण तथा आर्थिक सुधारसम्बन्धी विषयमा निजी क्षेत्रका प्रतिनिधिसँग छलफल गर्नुभएको छ। प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा बुधबार प्रधानमन्त्री शाहले मुलुकको आर्थिक गतिविधिलाई चलायमान एवं सशक्त बनाउने, उद्योग व्यवसाय सञ्चालनलाई थप सहज बनाउने, लगानीमैत्री वातावरण निर्माण गर्ने, नीतिगत तथा प्रक्रियागत अवरोध हटाउने, निजी क्षेत्रको मनोबल अभिवृद्धि गर्ने तथा रोजगारी सिर्जना र उत्पादन वृद्धि गर्ने विषयमा विस्तृत छलफल गर्नुभएको हो । सो अवसरमा प्रधानमन्त्री शाहले देशको आर्थिक विकास, लगानी विस्तार, रोजगारी सिर्जना र उत्पादन वृद्धिमा निजी क्षेत्र सरकारको महत्त्वपूर्ण साझेदार रहेको उल्लेख गर्दै उद्योगी व्यवसायीले भोगिरहेका व्यावहारिक समस्या समाधान गर्न सरकार तयार रहेको बताउनुभयो । प्रधानमन्त्री शाहले उद्योग तथा निजी क्षेत्रमैत्री व...

नेपाल । बाँकेको कोहलपुरका साहित्यकार सागर गैरेको नयाँ नियात्रा सङ्ग्रह ‘एउटा अल्बाट्रसः प्रशान्त महासागरदेखि कालासागरसम्म’ को गृह विमोचन कोहलपुरमा गरिएको छ। काठमाडौँमा सार्वजनिक गरिएको कृतिलाई यसपटक गृहनगरका साहित्यकार, कवि, लेखक तथा सञ्चारकर्मीबीच विशेष समारोहका साथ विमोचन गरिएको हो । विमोचनका साथै कृतिमाथि समीक्षात्मक बहस र कृतिकारसँग प्रत्यक्ष परिसंवादसमेत आयोजना गरिएको थियो । हाम्रो पूर्णिमा साहित्य प्रतिष्ठानको आयोजनामा भएको कार्यक्रममा कृतिको गृह विमोचन प्रतिष्ठानका अध्यक्ष डा. पुष्कर रिजाल, प्राज्ञसभा सदस्य महानन्द ढकाल, साहित्यकार भरत रानाभाट, कवि बीपी अस्तु र कृतिकारकी जीवनसंगिनी यशोदा गैरेले संयुक्त रूपमा गर्नुभयो । प्रतिष्ठानका अध्यक्ष डा. रिजालका अनुसार यो साहित्यकार गैरेको चौथो साहित्यिक कृति हो। यसमा भारतको गोवा, मलेसिया, भियतनाम, फिलिपिन्स र जर्जियाको यात्राका अनुभूति समे...

नेपाल । पत्रकार तथा लेखक विनोदबाबु रिजालको दोस्रो कृति ‘नैबेद’ कथासङ्ग्रह सार्वजनिक गरिएको छ । यसअघि लकडाउन डायरी ‘एकान्तबास’ प्रकाशित गरिसकेका रिजालको नयाँ कृतिलाई शिखा बुक्सले प्रकाशन गरेको हो । पुस्तकको लोकार्पण अक्षर समूह चितवनले आइतबार भरतपुरमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा सम्पन्न भयो । लेखक रिजालका बुवाआमा तथा छोराछोरीसँगै कवि भूपिन, एक्सपर्ट चितवनका मेनेजर नरहरि पौडेल ‘किरण’ र अक्षर समूह चितवनका अध्यक्ष लेखराम सापकोटाले संयुक्त रूपमा कृतिको विमोचन गर्नुभएको थियो । विमोचनपछि कवि भूपिनले कृतिमाथि समीक्षात्मक टिप्पणी गर्दै ‘नैबेद’ समकालीन नेपाली समाजका विविध सङ्कट र यथार्थलाई केन्द्रमा राखिएको सशक्त कथासंग्रह भएको बताउनुभयो । उहाका अनुसार यस संग्रहका कथाले मनोरञ्जनभन्दा बढी पाठकलाई विचार, प्रश्न र आत्ममन्थनतर्फ डोर्‍याउँछन् । उहाँले विज्ञान, शिक्षा, अन्धविश्वास, वैदेशिक रोजगारी, प्रेम,...

-नातिबाब भट्ट (कोलोराडो, अमेरीका) । नेपाली भाषिक एकताका नायक आदिकवि भानुभक्तको २१३ औँ जन्म जयन्ती अमेरीकाको कोलोराडोमा एक विशेष साहित्यिक कार्यक्रमको आयोजना गरि मनाइने भएको छ । ग्लोवल भुटनिज कम्यूनिटी अफ कोलोराडो र कोलोराडो नेप्लिज कम्यूनिटीको आयोजनामा कार्यक्रम प्रस्तोता, लेखक तथा सञ्चार विश्लेषक अच्युत घिमिरे तथा मदन पुरस्कारबाट सम्मानित नेपाली साहित्यका महाकाव्यकार नवराज लम्सालको समुपस्थितीमा उक्त कार्यक्रम हुनलागेको हो । भानुभक्त आचार्य नेपाली भाषाका प्रथम महाकवि भएकाले उहाँलाई “आदिकवि” को उपाधि दिइएको छ । उनको जन्म तनहु जिल्लाको चुँदी रम्घामा भएको थियो। संस्कृतमा सीमित रहेको रामायणलाई सरल नेपाली भाषामा अनुवाद गरी आम जनतासम्म पुर्‍याएकोले भाषीक एकतामा उनको सबैभन्दा ठूलो योगदान मानिन्छ। संस्कृतको वाल्मीकि रामायणलाई सरल नेपाली भाषामा अनुवाद गरी नेपाली साहित्यलाई जनस्तरसम्म पुर्‍याइ उनल...

नेपाल (रौतहट) । नेपालमा छैटौँ भाषाको रुपम रहेको बज्जिका भाषामा गत वर्ष स्थापित “विश्व–सञ्जय बज्जिका पाण्डुलिपि पुरस्कार, २०२६” महोत्तरीका साहित्यकार अजयकुमार झालाई प्रदान गरिएको छ । साहित्यकार झाको पाण्डुलिपिलाई बज्जिका साहित्य सङ्गम रौतहटले प्रकाशन गरेर प्रमाणपत्रसहित ५१ थान पुस्तक पनि प्रदान गरेको हो । सर्लाहीका समाजसेवी महानन्द झाद्वारा स्थापित “विश्व–सञ्जय बज्जिका साहित्य कोष (अक्षय कोष) मा उपलब्ध गराइएको रकमले कृतिको प्रकाशन गरिएको हो । गत वर्ष एक महिनाको समय दिएर सङ्गमले बज्जिका भाषामा लेखिएको कुनै पनि विधाको साहित्यिक तथा समालोचनात्मक वा अनुसन्धानात्मक कृतिको पाण्डुलिपि आह्वान गरेको थियो । टाइप गरेर इमेल वा ह्वाटसअप तथा पिन्ट गरेर हार्डकपी माग गरिएकोमा विभिन्न तीन विधाका पाँच कृतिको आवेदन आएका थिए । तीन जनाको स्वतन्त्र निर्णायक समिति बनाई एक कृतिलाई पुरस्कृत गर्ने निर्णय गर्नुपर्न...

अमेरिका । बेलायतको क्याम्ब्रिज सहरमा नेपाली काव्य यात्रा सम्पन्न भएको छ । बेलायतको समकालीन साहित्य प्रतिष्ठानको आयोजनामा क्याम्ब्रिजको ऐतिहासिक ‘पार्कर्स पिस’मा भएको यात्रामा लन्डन र क्याम्ब्रिजमा बसोबास गर्दै आएका साहित्यकार सहभागी थिए । साहित्यकार कृष्ण उपाध्याय, पोषेन्द्र सत्याल, लता गौतम, योगराज ढकाल, केशव पुडासैनी, चन्द्रमणि गौतम र कृष्ण बजगाईंले कवितावाचन गरेका थिए । नेपाली कविताका माध्यमबाट बेलायतमा रहेका नेपालीलाई आफ्नो मातृभूमिको भाषा, संस्कृति र साहित्यसँग जोड्ने तथा नेपाली साहित्यलाई अन्तरराष्ट्रियस्तरमा फैलाउने उद्देश्यका साथ आयोजना हुँदै आएको काव्य यात्राको यो तेस्रो संस्करण हो । प्रतिष्ठानका अध्यक्ष कृष्ण बजगाईंले काव्य यात्रा बेलायतका विभिन्न सहरमा आयोजना गरिने र काव्य यात्रामा वाचित कविताहरुको सङ्ग्रह प्रकाशन गरिने जानकारी दिए । ...