भाषा/साहित्य

नेपाल । साहित्यकार निमेष निखिललाई एक लाख राशिको बासुदेव रिजाल स्मृति सम्मान प्रदान गरिने भएको छ । बासुदेव रिजाल स्मृति प्रतिष्ठानले शनिबार निमेष निखिललाई सम्मान गर्ने निर्णय गरेको प्रतिष्ठानका अध्यक्ष आरसी रिजालले जानकारी दिनुभयो । यसअघि पनि निमेष निखिललाई २०७७ सालमा बासुदेव रिजाल स्मृति सम्मान प्रदान गरिएको थियो । यसअघि १५ हजार राशिको सम्मान यसै वर्षदेखि एक लाख रुपैयाँ पुर्‍याइएको हो । हेटौँडाका प्रथम प्रधानपञ्च बासुदेव रिजालको स्मृतिमा स्थापित प्रतिष्ठानलाई यो वर्ष हेटौँडा उपमहानगरपालिकाले दुई लाख रुपैयाँ बजेट उपलब्ध गराएसँगै पुरस्कार राशी एक लाख रुपैयाँ पुर्‍याइएको प्रतिष्ठानका अध्यक्ष आरसी रिजालले जानकारी दिनुभयो । आगामी मंसिर महिनामा एक समारोहका बीच निमेष निखिललाई सम्मान गरिने अध्यक्ष रिजालले बताउनुभयो । मकवानपुरका निमेष निखिल साहित्य सिर्जनामा देश, विदेशमा परिचित नाम हो । निमेष नि...

नेपाल । साहित्यकार तथा साहित्यिक पत्रकार डा. नवराज रिजालको लघुकथा कृति ‘बेचैन मन’को एक कार्यक्रमबीच सडक विमोचन भएको छ । बुधबार बागबजारमा आयोजित सडक कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि प्राडा गोविन्दराज भट्टराई लगायतले कृति सार्वजनिक गरे । सडक विमोचन अभियानको १८औँ शृंखलामा कृति विमोचन गर्दै प्रमुख अतिथि डा. भट्टराईले सकारात्मक सोचका साथ लेखिएको विमोचित कृतिको खुलेर प्रशंसा गरे । भाषा आयोगका सदस्य डा. पुष्करराज भट्टले कृतिभित्रका लघुकथाले देशको परिस्थिति र परिवेशका विषयमा बोलेको बताए । साहित्यकार ध्रुव मधिकर्मीले रिजालको लेखनधर्मिता निकै सबल रहेकाले लघुकथाले समसामयिक विषयमा सशक्त भाव व्यक्त गरेको चर्चा गरे । डा. रिजालको कृतिमाथि कथाकार रामकुमार पण्डित र शेखर अर्यालले पनि चर्चा गरे । सडक विमोचन कार्यक्रमका संयोजक साहित्यकार बद्रीप्रसाद ढकालले कार्यक्रमको औचित्यबारे प्रकाश पार्दै यस अभियानमा साथ र सहय...

अमेरिका । यस वर्षको नोबेल साहित्य पुरस्कार क्यानडेली कवि एनी कार्सनलाई दिने निर्णय भएको बिहीबार स्विडिस एकेडेमीले घोषणा गरेको छ । उनले ग्रीक पौराणिक कथा र प्राचीन काललाई आधुनिक शैलीमा प्रस्तुत गरेर समकालीन लेखनका नयाँ रूपहरूलाई प्रेरित गरेको एकेडेमीले जनाएको छ । सन् २०२४ मा आफूलाई पार्किन्सन रोग भएको घोषणा गरेकी ७६ वर्षीया कार्सनलाई ‘शास्त्रीय परम्परासँगको रोचक संवादमार्फत् समकालीन साहित्यका लागि नयाँ रूपहरू सिर्जना गर्ने उनका साहसिक र नवीन कृतिहरूका लागि’ यसपालि सम्मानित गर्ने निर्णय गरिएको नोबेल समितिले जनाएको छ । कार्सनको जन्म सन् १९५० मा क्यानडाको टोरोन्टोमा भएको हो । सन् १९८१ मा उनले शास्त्रीय साहित्यमा विद्यावारिधिको शोधप्रबन्ध प्रकाशित गरेकी थिइन् । उनले कविता लेखनसँगसँगै अनुवाद र विभिन्न विश्वविद्यालयमा अध्यापन गर्दै आएकी छन् । एकेडेमीकी स्थायी सचिव इन्ग्रिड कार्लबर्गले कार्सनसँ...

-आर.आर. चौलागाईं- हामी घरमा आगो लगाउँछौँ अनि वास खोज्दै हिँड्छौँ हामी खुकुरीमा धार लाउँछौँ अनि शान्ति खोज्दै हिँड्छौँ हामी बाटो भत्काउँछौँ अनि गन्तव्य खोज्दै हिँड्छौँ हामी बिरुवा उखेल्छौँ अनि फूलबारी खोज्दै हिँड्छौँ हामी माटो बेच्छौँ अनि देश खोज्दै हिँड्छौँ । हामी युवाहरूलाई विदेश पठाउँछौँ अनि दक्ष जनशक्ति खोज्दै हिँड्छौँ हामी खेतबारीमा महल ठड्याउँछौँ अनि खानेकुरा खोज्दै हिँड्छौँ हामी वन जङ्गल सखाप पार्छौँ अनि पानी खोज्दै हिँड्छौँ हामी धोती र टोपी खोलेर फाल्छौँ अनि इज्जत खोज्दै हिँड्छौँ हामी पराईको खुट्टा मोल्छौँ अनि स्वाभिमान खोज्दै हिँड्छौँ । हामी कलाकारलाई भोकै मार्छौँ अनि रङ्गमञ्च खोज्दै हिँड्छौँ हामी साहित्यकारको मानो खोस्छौँ अनि उसको योगदान खोज्दै हिँड्छौँ हामी कलङ्कित नेतालाई भोट हाल्छौँ अनि सुशासन खोज्दै हिँड्छौँ हामी झोलेहरूलाई काखी च्याप्छौँ अनि अस...

- किरण अधिकारी - कुर्दै होलान् बूढा बा-आमा आँगनमा, छरेर जमरा । फ़र्क़ोंर आएन यो दशैं पनि, गुड छोड्या भमरा । रोटे पिङ र लिङ्गे पिङ गाउँभरि हाले होलान्, साथीहरूले सम्झे होलान् बिर्सियो कि परदेशमै रमार । दशैंको दिन पनि जानुछ मलाई, यो पटक काममा “छिट्टै फर्कन्छु” आमा भनेको थिएँ, माया कत्ति नमार मन त थियो गाउँमै बसूँ, हाँस्दै–खेल्दै रमाएर परदेश तिर लागेको थिए बाध्यताको पासपोर्ट समार नभुलेँ बा, नभुलेँ आमा, साथिभाई आफन्त हरुले फर्केर आउँछु अर्को साल, रमाऊला टिका जमरा लगार -कोलोराडो, अमेरिका ।...

नेपाल । श्रेष्ठ प्रिया ‘पत्थर’ को मुक्तक संग्रह ‘तलतल’ र हेमन्ती जोशीको कविता संग्रह ‘अक्षरको आकाश’ एक कार्यक्रमबिच विमोचन गरिएको छ। गजलकार ज्ञानुवाकर पौडेल, समालोचक लक्ष्मणप्रसाद गौतम तथा लेखकद्वयले संयुक्त रूपमा कृतिको विमोचन गर्नुभयो । कार्यक्रममा समालोचक तथा प्रमुख अतिथि लक्ष्मणप्रसाद गौतमले ‘पत्थर’ र जोशीलाई लामो समयदेखि पढ्दै र सुन्दै आएको उल्लेख गर्दै दुवै सर्जकले नेपाली साहित्यमा निरन्तर योगदान दिइरहेको बताउनुभयो। उहाँले ‘पत्थर’ ले लामो समयदेखि नारी हस्ताक्षरलाई साहित्यमा स्थापित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दैआएको धारणा राख्नुभयो । गजलकार ज्ञानुवाकर पौडेलले श्रेष्ठ प्रिया ‘पत्थर’ लाई गजल क्षेत्रमा सिद्धहस्त सर्जकका रूपमा चित्रित गर्नुभयो । उहाँले सुदूरपश्चिममा रहेर नेपाली साहित्यको विभिन्न विधामा सक्रिय दुवै सर्जकको योगदान महत्वपूर्ण रहेको चर्चा गर्नुभयो । सुदूरपश्चिमको धनग...

नेपाल । आख्यानमा कलम चलाउँदै आएकी साहित्यकार अनुपम रोशीको निबन्धकृति ‘भगाः एक मौन ब्रह्माण्ड’ सार्वजनिक भएको छ । आइतबार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा उक्त कृति सार्वजनिक गरियो । कृतिमा अस्तित्व, शरीर, सत्ता, समाज, मृत्यु, चेतना र आध्यात्मिकताजस्ता विषयहरू दार्शनिक तथा प्रश्नमुखी दृष्टिले केलाइएको छ । कार्यक्रमका वक्ता विश्लेषक युग पाठकले अनुपमको कृतिलाई चिन्तन र विचारको समग्र एउटा बलियो धरातलमा उभिएको पुस्तकका रूपमा व्याख्या गरे । उनले समकालीन राजनीतिक र परिवेश कमजोर हुँदै गएको पठन–संस्कृतिको अवस्थाबीच रोशीले कृतिमार्फत उठाएका प्रश्नहरू आज हामीले खोजिरहेको जवाफतर्फ संकेत गर्ने बताए । साहित्यकार सगुना शाहले कृतिको भावनात्मक तथा दार्शनिक गहिराइको चर्चा गरिन् । उनले एउटा अत्यन्त सुन्दर कृतिको आगमन भएको बताउँदै पुस्तक पढ्दै जाँदा पाठकले विभिन्न ठाउँमा आफूलाई नै भेटने र आफ्नै जीवन, अनुभूति त...

नेपाल । न्युरोड पुस्तक पब्लिकेसनद्वारा प्रकाशित तीन वटा साहित्यिक कृति एकसाथ सार्वजनिक गरिएको छ । सोमबार आयोजित समारोहमा साहित्यकार श्रवण मुकारुङले लेखक रूपक अधिकारीको उपन्यास ‘लाटो क्यानभास’, पविन दाहालको ‘रातो अभिलेख’ र युसन बस्नेतको ‘कुमारीत्व’ सार्वजनिक गर्नुभयो । विमोचन गर्दै साहित्यकार मुकारुङले साहित्य सिर्जनामा चिन्तन र सामाजिक यथार्थको महत्वपूर्ण भूमिका रहने बताउनुभयो । साहित्यले समाजका विविध पक्षलाई अभिव्यक्त गर्दै पाठकलाई सोच्न र प्रश्न गर्न प्रेरित गर्नुपर्ने उहाँको भनाइ छ । विमोचित ‘कुमारीत्व’ मा बलात्कारलगायतका सामाजिक घटना र त्यसले निम्त्याउने समस्या तथा प्रभावलाई कथावस्तुमार्फत प्रस्तुत गरिएको छ । त्यसै गरी पविन दाहालको ‘रातो अभिलेख’ सस्पेन्स तथा थ्रिलर शैलीमा लेखिएको कृति हो । यो लेखकको यसअघि प्रकाशित ‘तराजुमा प्रेम’ पछिको दोस्रो कृति हो । रूपक अधिकारीको ‘लाटो क्यानभास’ ...