भाषा/साहित्य

-सुदीपभद्र खनाल- डराए पनि बाँचिन्न मर्नै पर्दछ आखिर मृत्यु शास्वत हो सत्यबाट को भाग्न सक्छ र? न कसैले जितेको छ काललाई र जित्छु म सृष्टि हो कालको खाजा सधैँलाई रहन्न म अनित्य जो म आफैँ हूँ नित्यको खोज गर्दछु साक्षात् सत्य भए मात्रै इहलोक म तर्दछु राजा होस् रङ्क होस् मान्छे कालका अघि तन्नम सृष्टि हो कालको खाजा सधैँलाई रहन्न म नाश भौतिक हो सत्य आत्मा शाश्वत नश्वर दृश्य अदृश्य मात्रै हो चेत हो अजरामर स्वयं स्रष्टा स्वयं द्रष्टा सत्चितानन्द जङ्गम सृष्टि हो कालको खाजा सँधैलाई रहन्न म जो जन्मेथे मरेका छन् जन्मने मर्छ जान्दछु जान्दा जान्दै नजानेझैँ गर्छु यो पनि मान्दछु तोडिन्न मोह माया यो अविजेय छ यो तम सृष्टि हो कालको खाजा सँधैलाई रहन्न म धर्ती यो धर्मशाला हो हामी हौँ पाहुनाहरू कति आए गए सारा हामी झैँ अरबौँ अरू भेटिने मित्र यात्राका जान्छन् बिर्सेर सङ्गम सृष्टि हो कालको खाजा सँ...

-आरसी रिजाल- रामभक्तले बाटोबाट देखिने गरि मुलढोकाको दायाँबायाँ करिब ३/३ फिटको मातापिताको तस्बिर टाँगेका छन् । यो देख्दा बटुवाले उनको तारिफ गरेको सूनिन्छ ।.. एकदिन बिहान् म साथीसंग घुम्न निस्केको थिएँ ।बाटोमा रामभक्त श्रीमतीसंग आउँदै थिए।श्रीमतिले बुवा पशुपतिनाथको चन्दन लगाउनुस् भनिन् ।मैले टाउको निहुँर्‍याएँ।साथिले -- पर्दैन नानी हामी मन्दिर हिँडेका हौँ।उतै लगाउछु भने। अलिपर पुगेपछि साथिले -- तिम्रो घर अलिटाढा छ। म यिनको छिमेकी ।यिनहरुले वृद्ध पितालाई जिउँदो छँदा धर्धरी रुवाएको देख्याछु। ढोकामा झुन्ड्याको तस्वीर त पितृभक्त भएको नाटकमात्र हो। यिनहरुले केही सम्पत्ति जोडेका छैनन्। ऎले गुजारेका मस्तिको जीवन बाबुकै पसिना हो। बाबुको मृत्यु संस्कारमा पनि सारै कन्जुस्याइँ गरे। आमाबाबुको इज्जत गर्न नसक्नेले मन्दिरमा छिर्नुलाई म त पाप ठान्छु ।यिनिहरुले बाटो बिराइसके । भगवानसम्म पुग्ने बाटो त ...

-आर. आर. चौलागाईं- बस् भने बसिदिन्छौँ उठ् भने उठिदिन्छौँ हिँड भने हिँडिदिन्छौँ दौडीभने दौडीदिन्छौँ मालिक जेजे आदेश दिन्छ हामी त्यहीत्यही गरिदिन्छौँ हामी पशु फोहर छिँडीका हामी घोडा दुई कौडीका । कहिले मालिक मातेर आउँछ हाम्रो ढाडमा बान्ता गर्छ जथाभावी गाली गर्छ त्यस्सै सत्तोसराप गर्छ हामी चल्मलाउनुहुन्न उसलाई केही भन्नुहुन्न हामी पशु फोहर छिँडीका हामी घोडा दुई कौडीका । हाम्रो कुनै औकात छैन हाम्रो कुनै मूल्य छैन हाम्रो कुनै सपना छैन हाम्रो कुनै संसार छैन हाम्रो काम भारी बोक्ने हाम्रो काम मालिक रिझाउने हामी पशु फोहर छिँडीका हामी घोडा दुई कौडीका । हाम्रो मालिक भाषण गर्छ बहुत मिठो कुरा गर्छ दासप्रथाको विरोध गर्छ ठालुहरूको खोइरो खन्छ हाम्रो निम्ति आँसु झार्छ हाम्रै दानापानी खोस्छ हामी पशु फोहर छिँडीका हामी घोडा दुई कौडीका । गफमात्रै हाँक्नेसँग हाम्रो मालिक...

नेपाल । ‘लक्षिमा-शेरबहादुर रानाभाट स्मृति पुरस्कार’ यस वर्ष वरिष्ठ साहित्यकार गणेशबहादुर जिसीलाई प्रदान गरिएको छ । भेरी साहित्य समाज केन्द्रीय समिति, बाँकेको आयोजनामा सम्पन्न गरिएको पुरस्कार वितरण तथा सम्मान अर्पण कार्यक्रममा वरिष्ठ साहित्यकार जिसीलाई साहित्य, पत्रकारिता तथा रेडियो नाटक क्षेत्रमा पु¥याएको योगदानका लागि उक्त पुरस्कार प्रदान गरिएको हो । १५ हजार १११ रुपियाँ नगद राशिको सो पुरस्कार प्रगतिशील लेखक सङ्घ नेपालका पूर्वअध्यक्ष तथा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका पूर्वसदस्यसचिव जीवेन्द्रदेव गिरी एवं पुरस्कारका संस्थापकद्वय भरतबहादुर रानाभाट र भीमबहादुर रानाभाटले संयुक्त रूपमा प्रदान गर्नुभयो । त्यसै गरी सामाजिक क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याएबापत ब्रह्माकुमारी ईश्वरीय विश्वविद्यालय नेपालकी उपाध्यक्ष तथा राजयोग क्षेत्रीय प्रशिक्षण केन्द्र नेपालगन्जकी प्रमुख दुर्गा दिदीलाई पनि सोही अव...

नेपाल । टीकापुर साहित्य समाज र सुदूरपश्चिम प्रज्ञा प्रतिष्ठानको संयुक्त आयोजनामा सुदूरपश्चिमको टीकापुरमा आयोजित तेस्रो संस्करणको तीनदिने ‘टीकापुर साहित्य महोत्सव–२०८२’ सम्पन्न भएको छ । यही चैत १३ गतेदेखि सञ्चालित तीनदिने महोत्सवले भाषा, साहित्य, कला, संस्कृति, शिक्षा, सामाजिक विकासका विविध सन्दर्भ तथा स्थानीय जनजीवनका अनेक आयामलाई एउटै मञ्चमा समेट्दै साहित्यिक तथा सांस्कृतिक उत्सवको रूप लिएको समाजद्वारा प्रेषित विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । महोत्सवको तेस्रो संस्करणमा ‘थारू साहित्य तथा सांस्कृतिक उत्सव’को विशेष सोचमा केन्द्रित थियो । नेपालका थारू समुदायको समृद्ध मौलिकता, परम्परा, लोकजीवन, भाषा, साहित्य, कला, संस्कृतिलाई राष्ट्रिय आकर्षण र विमर्शको केन्द्रमा ल्याउने उद्देश्यका साथ सम्पन्न महोत्सव पूरा भएको विज्ञप्तिमा जनाइएको छ । महोत्सवमा विभिन्न विषयमा २१ वटा सत्र सञ्चालन गरिएका थिए । ती सत्रह...

नेपाल । कवि उमेश लुइँटेलको कवितासंग्रह सार्वजनिक भएको छ । पूर्वाञ्चल साहित्य प्रतिष्ठानद्वारा विराटनगरमा आयोजित कार्यक्रममा लुइँटेलको कविता संग्रह ‘आगो खरानी जान्दैन’ सार्वजनिक भएको हो । साहित्यकार विवश पोखरेल, बलराम पोखरेल लगातयका स्रष्टाले लुइँटेलको कृति विमोचन गरेका थिए । सार्वजनिक कृतिमाथि समालोचक भूषण ढुङ्गेल र इन्दिरा मिश्रले समीक्षात्मक मन्तव्य राखे । साहित्यकार गोकुल अधिकारी, कृतिकार लुइँटेल, कवि मीनकुमार नवोदितले पनि कृतिबारे चर्चा गरेका थिए ।...

नेपाल । कवि, नाटककार तथा साहित्यिक पत्रकार वासु शशीको ९० औँ जन्मजयन्तीका अवसरमा वासु शशी स्मृति परिषद्द्वारा आयोजित कार्यक्रममा विभिन्न साहित्यिक पुरस्कार प्रदान गरिएको छ । कार्यक्रममा ‘वासु शशी साहित्य पुरस्कार’ साहित्यकार वसन्त चौधरीलाई प्रदान गरिएको छ । त्यस्तै ‘वासु शशी स्रष्टा पुरस्कार–२०८२’ जयदेव भट्टराईलाई र ‘कृष्ण सरस्वती साहित्य पुरस्कार–२०८२’ हरि मञ्जुश्रीलाई समर्पण गरिएको हो । उक्त कार्यक्रम नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा सम्पन्न भएको थियो । पुरस्कारको राशि क्रमशः वासु शशी साहित्य पुरस्कारका लागि २५ हजार रुपियाँ, वासु शशी स्रष्टा पुरस्कारका लागि २१ हजार रुपियाँ तथा कृष्ण–सरस्वती साहित्य पुरस्कारका लागि २५ हजार रुपियाँ रहेको छ । कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि गीतकार तथा चलचित्र निर्देशक यादव खरेलले वासु शशीलाई नम्र, सरल र बहुआयामिक स्रष्टाका रूपमा स्मरण गर्दै उहाँका कृतिहरू पुनः प्रकाशन...

नेपाल । पत्रकार एवं आख्यानकार वसन्त पराजुलीको उपन्यास ‘बखान’ को युरोपेली लोकार्पण बेल्जियमको एन्टवर्प सहरमा आइतबार सम्पन्न भएको छ। बेल्जियम तथा युरोपियन युनियनका लागि नेपाली राजदूत सेवा लम्साल, अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज (अनेसास) का केन्द्रीय उपाध्यक्ष डिल्ली अम्माई, अनेसास युरोप सहसंयोजक पञ्चम अधिकारी, अनेसास बेल्जियमका अध्यक्ष सौरभ कारंजित, पूर्वअध्यक्षहरू विमल गिरी र दीपेन्द्र केसी, साहित्यकार ब्रह्मदत्त वाग्ले, गैरआवासीय नेपाली संघ बेल्जियमका अध्यक्ष कमल पन्थी लगायतले उक्त पुस्तक लोकार्पण गर्नुभएको हो । कार्यक्रममा पुस्तकबारे बोल्दै राजदूत लम्सालले उपन्यासको ऐतिहासिक पक्षका साथै चितवनको बस्ती विकासको इतिहास समेटिएको कृति लोकार्पण गर्ने अवसर मिलेकोमा खुशी व्यक्त गर्दै लेखक पराजुलीकृत पुस्तक पठनीय रहेको धारणा राख्नुभयो । लेखक वसन्त पराजुलीको व्यक्तित्व र कृतित्वबारे चर्चा गर्...

नेपाल । उपन्यासकार नीलम कार्की निहारीकाको ‘राजमाता’ उपन्यास सार्वजनिक भएको छ । फाइन प्रिन्टद्वारा प्रकाशित कार्कीको कृति आइतबार नेपाल पर्यटन बोर्डमा सार्वजनिक भएको हो । संस्कृतिविद् प्राडा वीणा पौडेलले उहाँको उपन्यासमाथि समीक्षा गर्नुभएको थियो । उहाँका अनुसार साहित्यमा इतिहासलाई आधार मानेर लेख लेख्ने महिला साहित्यकार निकै कम रहेका छन् । जसमा कार्कीले लेखेको यो उपन्यासले इतिहासको एक हिस्सालाई दस्तावेज गरेको उहाँको बुझाइ छ। दसौँ शताब्दीयताको एउटा सांस्कृतिक रहनसहनबारे प्रतिबिम्ब झल्किने उपन्यास राजमाताले त्यस कालखण्डको धेरै नालीबेली समेटेको पौडेलले टिप्पणी गर्नुभयो । कार्कीको सन् २०१९ देखि राजमाता उपन्यास लेख्न थाल्नुभएको भए पनि बीचमा कोरोना महामारीले उपन्यास थन्किएको बताउनुभयो । लेख्दा लेख्दै मरिने हो कि रु जस्ता भावनाहरुले उहाँलाई त्यतिबेला अल्झाएको क्षण सम्झँदै अहिले राजमाता प्रक...

नेपाल । किरण पुस्तकालय, तम्घास गुल्मीले हरेक वर्ष प्रदान गर्दै आएको ‘जानकी साहित्य पुरस्कार’ २०८३ यस वर्ष कवि तथा निबन्धकार काशीनाथ मिश्रितलाई प्रदान गर्ने निर्णय गरेको छ । जानकी साहित्य पुरस्कार छनोट समितिको निर्णय अनुसार मिश्रितलाई नेपाली कविता तथा हास्यव्यङग्य निबन्ध क्षेत्रमा पुर्‍याएको महत्वपूर्ण योगदानको कदर गर्दै उक्त पुरस्कार प्रदान गर्न लागिएको किरण पुस्तकालयका कार्यबाहक अध्यक्ष दीन पन्थीले जानकारी दिनुभयो। कवि मिश्रितको रुरुक्षेत्र गाउँपालिका–५, बम्घा घर हो । उक्त पुरस्कार साहित्यमा रुचि राख्ने स्व। जानकी ज्ञवाली गौतमको स्मृतिमा २०७३ सालमा स्थापना गरिएको हो । गुल्मी जिल्लालाई केन्द्रमा राखेर साहित्य सिर्जना गर्ने स्रष्टाहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले प्रत्येक वर्ष मोतीजयन्तीको अवसरमा यो पुरस्कार प्रदान गरिँदै आएको छ । यसअघि सो पुरस्कार २०७५ मा सूर्यबहादुर सेन वली, २०७६ मा ...