भाषा/साहित्य

नेपाल । आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१३औँ जन्मजयन्ती असार २९ गते सोमबार देश तथा विदेशमा विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गरी मनाइँदैछ । संस्कृत भाषामा लेखिएको अयोध्याका राजा रामको जीवनीलाई भावानुवादसहितको ‘रामायण’ प्रस्तुत गरेर भानुभक्तले नेपालीलाई ठूलो गुन लगाएका छन् । उनले लेखेको रामायण अहिले पनि नेपालीको घरघरमा सस्वर लय हालेर पाठ गरिन्छ । पृथ्वीनारायण शाहले भौगोलिक रूपमा एकीकरण गरेको नेपाललाई आदिकवि भानुभक्तले भाषा, साहित्य र संस्कृतिमार्फत एकीकरण गरेको बताइन्छ । विसं १८७१ असार २९ गते तनहुँको चुँदीरम्घामा जन्मिएका भानुभक्तलाई एक सामान्य घाँसीले ‘जन्मेपछि राम्रो काम गरेर नाम कमाउनुपर्छ’ भनी अर्ती दिएकाले रामायणलाई नेपालीमा रचना गर्न प्रेरित भएका थिए । त्यसैगरी, ‘वधुशिक्षा’ उनको अर्को प्रसिद्ध कृति हो । ‘प्रश्नोत्तर’, ‘भक्तमाला’, ‘रामगीता’, फुटकर रचनालगायत उनका कृति छन् । नेपाली जातीय एकता, रा...

नेपाल (मकवानपुर) । नवसर्जक साहित्य चौतारी नेपालले आफ्नो कार्यक्रमका सन्दर्भमा नवसर्जक अनुज्ञा नेपाल तथा समर्पण न्यौपानेका पाँच पाँचओटा कविता वाचन कार्यक्रम सम्पन्न गर्‍यो । यस कार्यक्रमको प्रारम्भमा जनार्दन खनाल तथा सबिना थापाले आआफ्ना कविता सुनाएका थिए । यसपश्चात् दीपक गौतमले रचना वाचकहरूको परिचय दिएका थिए । अनुज्ञा नेपालले आफ्ना पाँचओटा कविता तोटक, शिखरिणी, शार्दूलविक्रीडित, नर्कुटक, पञ्चचामर गरी फरक फरक छन्दमा सुनाइन् । यसै गरी समर्पण न्यौपानेले पाँचओटै गद्य कविता सुनाएका थिए । वाचित कविताहरूको समीक्षा सुवास खनाल तथा पुरुषोत्तम आचार्यले गरेका थिए । दुबै जना कविका कविताहरूमा राष्ट्रिय चेतना, विसङ्गति विरुध्दको आवाज, विद्रोहको भावना, स्वतन्त्रताको चाहना, परिवर्तनको अपेक्षा तथा सचेतताको आह्वान ब्यक्तिएका थिए । स्वस्तिका दाहालको उद्घोषण, बिबिसा रुम्बाको स्वागत तथा कृतिका लोडारीको सभाध्य...

नेपाल । कवि केशव निमेषको नवीन कवितासङ्ग्रह ‘मृत्युगञ्जको मौनता’ शनिबार काठमाडौँमा आयोजित एक विशेष समारोहबिच सार्वजनिक गरिएको छ। शिखा बुक्सबाट प्रकाशित उक्त कृतिको साहित्य, राजनीति र सामाजिक क्षेत्रका व्यक्तित्वको उपस्थितिमा विमोचन गरिएको हो। कार्यक्रममा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका निवर्तमान कुलपति भूपाल राईले ुमृत्युगञ्जको मौनताु समकालीन नेपाली समाजका अन्तर्विरोध, मानवीय संवेदना र समयको गहिरो बेचैनीलाई कवितामार्फत सशक्त ढङ्गले अभिव्यक्त गर्ने कृति भएको बताउनुभयो। उहाँले केशव निमेषका कविताले युगीन चेतना, प्रतिरोध र मानवीय मूल्यलाई कलात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेको उल्लेख गर्दै यो सङ्ग्रह समकालीन नेपाली कवितामा अर्थपूर्ण योगदान हुने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो। सामाजिक अभियन्ता तथा कवि अस्मिता वादीले कवितासङ्ग्रहले समाजमा दबिएका आवाज, मौन बनाइएका जीवन र सीमान्तकृत समुदायका अनुभूतिलाई संवेदनशील रूपमा...

नेपाल (मकवानपुर) । झरना साहित्यिक परिवार मकवानपुरले आफ्नो ३२८ औँ शृङ्खलाका अवसरमा भुटनदेवी माध्यमिक विद्यालय (प्राविधिक शिक्षालय) को व्यवस्थापनमा रचना वाचन तथा आधारभूत तहस्तरीय चित्रकला प्रतियोगिता सम्पन्न गरेको छ । यस कार्यक्रममा समीर पाख्रिन, रमेशमोहन अधिकारी, भरतप्रसाद पोखरेल, सावित्री अधिकारीलगायतले कविता तथा मुक्तक वाचन गरेका थिए । चित्रकला प्रतियोगितामा सहभागी ५३ जना प्रतियोगीमध्ये कक्षा ४–५ तर्फ ‘हाम्रो हेटौँडा’ शीर्षकमा सोनाक्षीकुमारी साह, अनमोल बानियाँ तथा अञ्जलि ठाकुर क्रमशः प्रथम, द्वितीय तथा तृतीय भएका थिए भने कक्षा ६–८ तर्फ ‘दस वर्षपछिको हाम्रो हेटौँडा शीर्षकमा श्वेता साह, सुशान्त राजथला तथा ऋतु पण्डित क्रमशः प्रथम, द्वितीय तथा तृतीय भएका थिए । कार्यक्रममा सहायक प्रधानाध्यापक वेदराज कोइराला तथा इसिए संयोजक सुमन श्रेष्ठको समेत उपस्थिति रहेको थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन अमृता...

-आर. आर. चौलागाईं- हारेर पनि जित्यौ तिमीले जितेर पनि हार्यो उसले । जबर्जस्ती जितेकोलाई के जितेको भन्नु जबर्जस्ती हराएकोलाई के हारेको भन्नु जित्न त मान्छेको मनले जितेको हुनुपर्छ हार्न त मान्छेको मनले हारेको हुनुपर्छ । मलाई त सिङ्गै संसार जित्न मन लागेको छ झेली र पापीहरूलाई हराउन मन लागेको छ ए आमा ! शक्ति देऊ न मलाई असङ्ख्य म यो देशलाई उठाउँछु काँधमा जुरुक्कै । -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

-आरसी रिजाल- गाउँबाट छोराबुहारी र नाति सहरतिर लागेको साँझ बुढीले बुढालाई -- कस्तो सुनसान लागिरा'छ। मलाई त केही खान मन छैन्। तपाईं खानुस् है भनिन् । बुढाले -- तिमीलाई केही नभनेको मात्र हो। मलाई धेरै चिज हराएको झैँ लागिरा'छ। छोराको तर्क सुन्दा -- सहर नजाओ भन्न सक्ने स्थिति पनि थिएन। नाति नहुँदा गाई दुहुने जाँगर पनि लाग्या छैन् भने। बुढीले -- जाँगर छैन भनेर बाछोलाई माउको दूध चुस्न त दिन पर्‍यो नि भनिन् । बुढा जुरुक्क उठेर गबुवा नबोकी गोठतिर लागे र बाछोलाई खोल्दिए। कल्चौडो चुस्न सधैं उफ्रने बाछो आज यथास्थानमै उभिरह्यो। सायद सधैं घाँटीको दाम्लो खोल्न आउने नातिकेटो नदेखेर हो कि ? वास्तवमा सगोलका परिवार छुट्टीएर बस्दा दुबैतिर शून्य र न्यास्रो लाग्नु स्वभाबिकै हो । त्यस साँझ गाउँबाट आमाले पोको पार्दिएको खाजा खाए।आज गाउँमा दुई जना र सहरमा तिनजना निकै बेरको छट्पटीपछि निदाए। बिहान उठ्दा केटो पुर...

-लक्ष्मण आचार्य- गणेश ! तिमीले आफ्नो शरीर मात्र जलाएनौ बेरोजगारीप्रति राज्यको अकर्मण्यताविरुद्ध एक झिल्को विद्रोहको आगो झोस्यौँ तिमी सङ्घर्ष गर्दै थियौ भोक विरुद्ध शोक विरुद्ध बेरोजगारी विरुद्ध उदार अर्थतन्त्रको समाजवादी गणतन्त्रको संविधान विरुद्ध झ्वार्र एक काँटी सलाई भएर सुनौला सपनाहरू धुवाँमा खरानी भयौ तिमी चिच्याइरहेथ्यौ सारा सहरले सुन्यो तर राज्यले सुनेन जतिखेर तिमी जल्दै थियौ राज्य सुशासनको चिट काट्न हिसाब लगाउँदै थियोे जतिखेर आगोमा तिम्रो शरीर लपेटिदै थियोे बाँच्न निषेध साङ्लोमा जकडिएर तिमी एउटा बहस छेड्दै थियौ तर एउटा प्रश्न बाँकी छोड्यौ तिमीले मानिसले कहिलेसम्म आफ्नै शरीरलाई निवेदन बनाइराख्ने न्यायका ढोका बन्द गर्न खोजिन्छ भने किन मृत्युुलाई नअँगाल्ने ? गणेश ! तिम्रो खरानी अब मानिसको एउटा अवशेष मात्र होइन, सपनाहरूको चिहान हो तिम्रो विद्रो...

नेपाल । डायमनशमशेर राणा साहित्यिक प्रतिष्ठानले ऐतिहासिक उपन्यासकार डायमनशमशेर राणाको स्मृतिमा तीन सर्जकलाई पुरस्कृत गरेको छ । आइतबार काठमाडौंमा ऐतिहासिक उपन्यासकार राणाको १०९औँ जन्मजयन्तीको अवसर पारेर आयोजना गरिएको कार्यक्रममा ‘डायमनशमशेर राणा प्रतिभा पुरस्कार’ साहित्यकारहरू माधव वियोगी, डा. टीकाराम पोखरेल र डा. विष्णु न्यौपानेलाई प्रदान गरियो । पुरस्कारकासाथ जनही नगद राशि २५ हजार रुपैयाँ प्रदान गरियो । पुरस्कृत तीनै सर्जकले राणामाथि केन्द्रित रहेर कृति लेखेका छन् । कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि प्राडा कुलप्रसाद कोइरालाले पुरस्कार प्रदान गर्दै डायमनशमशेरको साहित्यिक योगदानको चर्चा गरे । उनले ऐतिहासिक उपन्यास लेख्न गाह्रो हुने बताउँदै यस्तो आख्यान लेख्न बुद्धि, कल्पना र समर्पण चाहिने बताए । उनले उपन्यासकार राणासँग तुलना गरिने ऐतिहासिक उपन्यासकार नभएको पनि उल्लेख गरे । ...

नेपाल । बाँकेको कोहलपुरका साहित्यकार सागर गैरेको नयाँ नियात्रा सङ्ग्रह ‘एउटा अल्बाट्रसः प्रशान्त महासागरदेखि कालासागरसम्म’ को गृह विमोचन कोहलपुरमा गरिएको छ। काठमाडौँमा सार्वजनिक गरिएको कृतिलाई यसपटक गृहनगरका साहित्यकार, कवि, लेखक तथा सञ्चारकर्मीबीच विशेष समारोहका साथ विमोचन गरिएको हो । विमोचनका साथै कृतिमाथि समीक्षात्मक बहस र कृतिकारसँग प्रत्यक्ष परिसंवादसमेत आयोजना गरिएको थियो । हाम्रो पूर्णिमा साहित्य प्रतिष्ठानको आयोजनामा भएको कार्यक्रममा कृतिको गृह विमोचन प्रतिष्ठानका अध्यक्ष डा. पुष्कर रिजाल, प्राज्ञसभा सदस्य महानन्द ढकाल, साहित्यकार भरत रानाभाट, कवि बीपी अस्तु र कृतिकारकी जीवनसंगिनी यशोदा गैरेले संयुक्त रूपमा गर्नुभयो । प्रतिष्ठानका अध्यक्ष डा. रिजालका अनुसार यो साहित्यकार गैरेको चौथो साहित्यिक कृति हो। यसमा भारतको गोवा, मलेसिया, भियतनाम, फिलिपिन्स र जर्जियाको यात्राका अनुभूति समे...