भाषा/साहित्य

-आर. आर. चौलागाईं- संसार बदल्न हिँडेका राता मान्छेहरू सिंहदरबार छिरेपछि बदलिए । कोही नीला भए कोही पहेँला भए कोही काला भए कोही सेता भए कोही फुस्रा भए । कोही सिंहबाट स्याल भए कोही बाघबाट बिराला भए कोही इस्पातबाट झोल भए कोही वीरबाट काँतर भए कोही खरायोबाट कछुवा भए । कोही चास्नीमा डुबे कोही महमा डुबे कोही मोजमस्तीमा डुबे कोही ऐसआराममा डुबे कोही भोगविलासमा डुबे । सिंहदरबारको पानी यति धेरै कडा रहेछ कि रातो रङ पखालिएर सबै अर्कै अर्कै भए । -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

-आरसी रिजाल- मेरो घरबाट देखिन्छ जामुनोको रुख। उहिलेको कुरा हुन् -- यसमा फललाग्दा म रुखमा चढेर हाँगा भाँच्दै तल झार्थेँ। मेरा सन्तान रमाएर टिप्दै खान्थे। सन्तान हुर्के अनि कामको सिलसिलामा सहर पसे। परिस्थितिले म बूढो गाउमै बसेँ। दुईबर्ष भयो रुखले पाउला फेर्न नसकेको।आजकल त्यो रुखले मेरो बिगत सम्झाउदै छ -- गर्मी याममा हामीहरु यसैको छहारिमा बसेर गफिन्थ्यौँ। फललाग्दा चराचुरुङ्गीको चिरबिर सुनेर मुग्द हुन्थ्यौँ। अहिले न फल दिनसक्छ न सितल। यता मेरो शरीरले पनि धर्म छाड्दै गयो। म रुखजस्तै जिर्ण भएको छु -- न कसैलाई केही दिनसक्छु,न मेरो नगिच कोहि आउँछ। एकपटक जामुनोको रुखलाई अंगालोमा बेरेर धितमर्नेगरी रुन चाहान्छु।तर मलाई त्यहाँसम्म पुर्‍याइदिने कस्ले ? न रुखलाई पनि मेरो जस्तै चाहना पो छ कि ??? -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

-सर्वज्ञ वाग्ले- हिमाल आज फेरि रोइरहेको छ सगरमाथाको चिसो निधारमाथि कसैले मौन अपमानको आगो राखिदिएको छ । महाकालीको पानी आज नदीजस्तो होइन, आफ्नो सन्तान गुमाएकी आमाको आँसुजस्तो बगिरहेको छ। लिपुलेकको बाटोमा डोजरहरू गुडिरहेका छन् मानौँ दुर्योधनका रथहरू पाण्डवको आँगन कुल्चँदै अघि बढिरहेका हुन्। र सानो नेपाल चक्रीय कूटनीतिक व्यूहभित्र अभिमन्यू बनेर थुनिएको छ। सुगौली सन्धिको पुरानो कागज आज भीष्मपितामहको प्रतिज्ञापत्र भएर धूलोले ढाकिएको छ रगतले लेखिएका इतिहासका पाना बोल्छन्। शक्तिशाली महाराजहरूको आँखा कहिले खुडा कहिले धनुकाँण कहिले मिसाइल त कहिले डोजर बनेर सधैं नक्सामा मात्र केन्द्रित हुन्छ, मानिसको पीडामा होइन एउटा विशाल हस्तिनापुर, जसको छायाँ यति ठूलो छ कि छिमेकीका घामहरू पनि हराउन थाल्छन्। ऊ सडक बनाउँछ, तर त्यो सडक केवल यात्राको बाटो होइन, त्यो सिमानामाथि ट...

-सुदीपभद्र खनाल- टल्केको दिव्य आभा चमचम हिमका टाकुरी ज्योति जस्तो झल्केको नैनमा झैँ पृयतम मनका माझमा मोतिजस्तो नेपाली प्राञ्ज उम्दा महक र गरिमा कीर्ति गाथा विशाल ज्योत्स्नाले धप्प बल्दो भुवनभर छ यो देश जो वेमिशाल धर्तीमा वीरताको घनघन नगरा घन्कने घन्घनाई चम्केझैँ शीत चोखोसरि श्रम भवमा चम्कन्ने चम्चमाई नेपाली भावनामा पृय र भर जगत् व्याप्त सच्चा ईमान आभाले दिव्य धप्धप् भुवनभर छ जो देश देदीप्यमान जन्मेको वुद्द सीता जनक अरनिको व्यासको पूज्य देश हज्जारौँ भेष भूषा मृदु लय र कला रीत भाषा अनेक ज्यूँदो जो विश्वमानै अनुपम जनको संस्कृति स्पृहता छ जादूझैँ दिव्य शोभा प्रथम नजरमै लोभलाग्दो छटा छ ओच्छ्याएझैँ छ लाग्दो समथर हरियो फाँट बारी गलैँचा अग्ला ती भीर पाखा कुसुम कलि लता दिव्य लाग्छन् फलैँचा धर्तीमै स्वर्ग झार्ने प्रकृति वन नदी गौरवी लेक हाम्रा हेर्दैमा लठ्ठ पार्ने मृदु महकभरा...

नेपाल । वानीरा फाउन्डेसनले शताब्दी पुरुष डा. सत्यमोहन जोशीको १०७ औँ जयन्ती मनाएको छ । राजधानी काठमाडौँमा आयोजित एक विशेष समारोहका बिच डा. जोशीको जयन्ती मनाइएको हो । सोही अवसरमा समालोचक प्राडा. वासुदेव त्रिपाठीले नरेन्द्रराज प्रसाईद्वारा लिखित ‘सांस्कृतिक योद्धा पूर्णप्रसाद ब्राह्मण’ नामक कृतिको लोकार्पण गर्नुभयो । नइ एकेडेमीको १९३ औँ कृतिका रूपमा प्रकाशित यो पुस्तक लेखक प्रसाईले ४२ वर्षअघि पूर्णप्रसाद ब्राह्मणसित लिएको अन्तर्वार्तामा आधारित रहेको छ । विमोचित कृति ुसांस्कृतिक योद्धा पूर्णप्रसाद ब्राह्मणु माथि डा. त्रिपाठी र प्रा. केशव सुवेदीले बृहत् समीक्षा गर्नुभएको थियो । कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि डा. त्रिपाठीले सोही अवसरमा पूर्णप्रसाद ब्राह्मण विषयमा विद्यावारिधि गर्नुभएका प्राडा। नुरापति पोखरेललाई सम्मान समेत गर्नुभयो । वानीरा फाउन्डेसनका अध्यक्ष इन्दिरा प्रसाईको सभापतित्वमा सम्पन्न...

नेपाल । नेपाल शिक्षा परिषद्ले ९० वर्ष उमेर समूहका साहित्यकार, लेखक (वाङ्मयसेवी) लाई अभिनन्दन गरेको छ । परिषद्को स्थापना भएको ७५ वर्षको अवसरमा आइतबार आयोजित अमृत वर्ष महोत्सवमा साहित्य सेवा गर्नुभएका ९० वर्षमाथिका सर्जकलाई दोसल्ला, फूलमाला र प्रमाणपत्रसहित अभिनन्दन गरिएको हो । सो अवसरमा नेपाली शिक्षा परिषद्ले सर्जकहरू शताब्दीपुरुष गौरीशङ्करलाल दास, डा। महेश्वर शर्मा, भद्रकुमारी घले, हरिराम जोशी, मृगेन्द्रराज पाण्डे, द्वारिका श्रेष्ठ, प्रा. चेतोनाथ शर्मालगायतलाई अभिनन्दन गर्यो । सो कार्यक्रममा अभिनन्दित व्यक्तित्व शताब्दीपुरुष दासले यो उमेरमा पनि समाजका लब्धप्रतिष्ठित व्यक्तित्वको लहरमा बसेर सम्मानित हुने अवसर पाउँदा खुसी लागेको बताउनुभयो । ड.। शर्माले नेपाली शिक्षा परिषद्का संस्थापक गोपाल पाँडे ‘असीम’ को सान्निध्यमा रहेर काम गरेको स्मरण गर्दै बुढ्यौलीमा सबैको हेला हुने उमेरमा पनि परिषद्ल...

नेपाल । लेखक रामप्रसाद कँडेलको ‘नेपाली फोकसँग स्कोरज्’ नेपाली लोकगीतको ‘सुरतालका नोट’ समेटिएको पुस्तक लोकार्पण भएको छ । लोकबाजा सङ्ग्रहालयद्वारा राजधानीमा आयोजित समारोहमा लेखक रामप्रसाद कँडेल, ताकासे हासेगावा, लेखकहरू रवीन्द्र तामाङ, देवेन्द्र अर्याल ‘आँसु’ गगन श्रेष्ठ, गायक चन्द्रकुमार मोक्तानलगायत सहभागी सबैले संयुक्त रूपमा उक्त पुस्तक सार्वजनिक गर्नुभएको हो । लोकबाजा सङ्ग्रहालयका संरक्षक मनोहर लामिछानेले यस पुस्तकले नेपाली लोकगीतको प्रवर्धनका लागि सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो । राजेश खनालले सो पुस्तकमा समेटिएका ताल, स्केल, नोटेसनको प्रवर्धनका लागि गरिएको मेहनतबारे स्मरण गर्दै पुस्तकमा भएका ताल, स्केललाई विश्वका जुनसुकै मुलुकमा बस्ने सङ्गीतका जिज्ञासुले सजिलै बजाउँदै नेपाली लोकगीतको धुन बजाउन सक्ने बताउनुभयो । लेखक रवीन्द्र तामाङले विगत ३१ वर्षदेखि नेपाली लोकबाजाको सङ्कलन र प्...

नेपाल । साहित्यकार विष्णुभक्त राई ‘विभरा किराती’को कविता सङ्ग्रह ‘आदिम फूल’ बजारमा आएको छ । खोटाङको दिक्तेल रूपाकोट मझुवागढी नगरपालिका–१४, कुइपामा जन्मिएर ललितपुर जिल्लाको महालक्ष्मी नगरपालिका–७, चाँगाथलीमा बसेर साहित्य सिर्जना गर्दै आउनुभएका साहित्यकार विभरा किरातीले चौथो कृतिको रूपमा ‘आदिम फूल’ कविता सङ्ग्रह प्रकाशन गर्नुभएको हो । नेपालका आदिवासी जनजाति समुदायको अवस्था तथा किराती सभ्यता र संस्कृतिलाई प्रमुख प्राथमिकतामा राखेर प्रकाशन गर्नुभएको कविता सङ्ग्रह ‘आदिम फूल’मा ३८ वटा फुटकर कविता समेटिएका छन् ।...

नेपाल । कवि शेखर ढुङ्गेलको कविता कृति मृत्यु–उत्सवको लोकार्पण भएको छ । साहित्यिक पत्रकार संघले आज काठमाडौँमा मृत्यु–उत्सवको सामूहिकरूपमा लोकार्पण गरेको हो । साहित्य प्रेमी प्रमुख आमन्त्रित रहेको कार्यक्रममा चर्चित कलाकार मदन दास श्रेष्ठ, जरामा अर्थ खोज्ने कलाकार तथा कवि नरेन्द्र बहादुर श्रेष्ठ, समालोचक प्रमोद प्रधान, वरिष्ठ सङ्गीतकार बुलु मुकारुङ, कवि गोविन्द गिरी प्रेरणा, इतिहासविद् प्राडा सुरेन्द्र केसी, अनेसास नेपाल च्याप्टरका अध्यक्ष राजेन्द्र केसी, पत्रकार देवप्रकाश त्रिपाठी, नेपाल गीतकार संघका अध्यक्ष वसन्त थापा वित्यासी, अनेसास के.स. तारा उप्रेती (क्यानडा( तथा सर्जक साबु गदाललगायतको उपस्थिति रहेको थियोे । साहित्यिक पत्रकार संघका अध्यक्ष राधेश्याम लेकालीको सभापतित्वमा भएको कार्यक्रममा कविता कृति मृत्यु–उत्सवका भूमिका लेखकसमेत रहेका समालोचक प्रमोद प्रधानले लोकार्पित कृतिका बारेमा सं...

नेपाल । बेलायतमा बसोबास गर्दै आउनुभएकी स्रष्टा शान्ति लिम्बूद्वारा रचित कविता सङ्ग्रह ‘थेम्सको लहरमा तमोरको स्पर्श’ विमोचन गरिएको छ । ओयाम सरोकार समाज, काठमाडौँद्वारा शनिबार आयोजित कार्यक्रममा साहित्यकार एवम् लेखक खगेन्द्र सङ्ग्रौलालगायतले कृति विमोचन गर्नुभयो । त्यस अवसरमा सङ्ग्रौलाले उक्त कृतिमा देश छोड्नु पर्ने विवशता, प्रवासी जीवनका विषय, मानव जीवनको जरा, नारी चेतनाका बिषय समेटिएको बताउनुभयो । चलचित्र निर्देशक एवम् कवि नविन लिम्बुले उक्त कृतिमा याक्थुम चेतना, समग्रता, सम्पूर्णता, सहअस्तित्व रहेको उल्लेख गर्दै महिलावादको विषय पनि रहेको भनाइ राख्नुभयो । कवि बिमला तुम्खेवा विश्वव्यापी लेखकीय संरचनामा महिलाहरुको बिषयलाई प्रमुख बनाइने गरेको भन्दै सुन्दर समाज निर्माणका निम्ति सुधारका पक्षमा कविताले समस्या उजागर गरेको उल्लेख गर्नुभयो । कृतिको समीक्षा गर्ने क्रममा गुरुङ सुशान्तले उक्त कविता...