भाषा/साहित्य

नेपाल । किरण पुस्तकालय, तम्घास गुल्मीले हरेक वर्ष प्रदान गर्दै आएको ‘जानकी साहित्य पुरस्कार’ २०८३ यस वर्ष कवि तथा निबन्धकार काशीनाथ मिश्रितलाई प्रदान गर्ने निर्णय गरेको छ । जानकी साहित्य पुरस्कार छनोट समितिको निर्णय अनुसार मिश्रितलाई नेपाली कविता तथा हास्यव्यङग्य निबन्ध क्षेत्रमा पुर्‍याएको महत्वपूर्ण योगदानको कदर गर्दै उक्त पुरस्कार प्रदान गर्न लागिएको किरण पुस्तकालयका कार्यबाहक अध्यक्ष दीन पन्थीले जानकारी दिनुभयो। कवि मिश्रितको रुरुक्षेत्र गाउँपालिका–५, बम्घा घर हो । उक्त पुरस्कार साहित्यमा रुचि राख्ने स्व। जानकी ज्ञवाली गौतमको स्मृतिमा २०७३ सालमा स्थापना गरिएको हो । गुल्मी जिल्लालाई केन्द्रमा राखेर साहित्य सिर्जना गर्ने स्रष्टाहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले प्रत्येक वर्ष मोतीजयन्तीको अवसरमा यो पुरस्कार प्रदान गरिँदै आएको छ । यसअघि सो पुरस्कार २०७५ मा सूर्यबहादुर सेन वली, २०७६ मा ...

-सुदीपभद्र खनाल- उता छुटेँ भनी ठान्थे यताबाट छुटेछु म यता आएँ भनी ठान्दा उताफेरि छुटेछु म यता भन्यो यता छुट्छु उता भन्दा यता छुटेँ सधैँ आधा अपूर्णै छु पूर्ण बन्न वृथा कुदेँ यहाँ पूर्ण कुनै छैन सृष्टि यो नै अपूर्ण छ मात्र अज्ञानले ढाकी मान्छे ठान्दछ पूर्ण छ म त्यो अज्ञानको जालो भित्रको ठान्छु पूर्ण हूँ सत्य यौटै छ त्यो मात्रै पूर्ण हो म अपूर्ण हूँ यता उता सबैतर्फ उ मात्रै छ कहाँ म छु म छु भन्ने छ यो भान ईच्छाले उसकै कछु म आफ्नो मनले हुन्न इच्छाले हुन्न प्रस्तुत उसको चाहनाबाटै म हुन्छु नतमस्तक छ को तत्व मसी बुझ्ने? माया भित्र पृयंवद जगत् मित्थ्या परम् सत्य कालजेयी स्वयंभव कहाँ हुन्छ र को हुन्न दृष्यादृष्य असंभव उसैबाट छ निर्दिष्ट सृष्टि प्राकट्य यो सब म हराएँ भने हेर्नू उसैका दिव्य ज्योतिमा चम्किएँ म भने हेर्नू उसैका कण विन्दुमा म केवल हूँ साक्षी हुनू वा नहुनू छ के...

-आरसी रिजाल- एकबर्ष जति भयो रमेशको दैलोमा एउटि कुकुर्नी बिहान बेलुकी उभिन आइपुग्छे। उसको श्रीमतीले-- कठै बिचरी! आफ्ना छाउराछाउरीलाई खानेकुरा खोज्न आएकी होलि ठानेर एकदुई गोटा रोटी उसको अगाडी फालिदिन्थी । कुकुर्नी रोटी मुखमा च्यापेर हिँड्थी ।। कुकुर्नीको व्यवहार देखेर रमेशलाई कौतुहल जाग्छ र एकदिन पछ्याउछ। झण्डै ३/४ किमि टाढा जंगलको छेउमा प्लास्टिकले छाएको छाप्रोभित्र कुकुर्नी घुस्छे। रमेशले छाप्रोमा चिहाएर हेर्छ। त्यहाँ जिगरिङ्ग कपाल फिजाएकी मैलो पहिरनकी दुब्ली बुढिमान्छे देख्छ। मान्छे आएको चाल पाएर बुढियाले -- को हुनुहुन्छ ? मेरा आँखाले धमिलो देख्छ। म अभागिनीको छोराछोरी जे भने पनि यहि कुकुर हो भनिन्। बुढी महिलाको स्वर सुनेर उसले पाहाडमा छँदै घरबाट खेदेको आमालाई चिन्यो। र मनमनै -- यो लङ्गडी बुढिलाई अझैसम्म मैले नै पालेको रहेछु भनेर फर्क्यो ......।।। -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

-आर. आर. चौलागाईं- गाली नगर गाली नगर हामीलाई गाली नगर भोट हाल्ने जनता हौँ हामीलाई गाली नगर । हात जोड्दै घरमा आयौ हामीले हुन्छ भन्यौँ खुट्टा ढोग्दै माफी माग्यौ हामीले हुन्छ भन्यौँ तिमी भ्रष्ट भैसकेका थियौ आश थिएन तिम्रो यो मनले मान्दै मानेन अनि भोट अन्तै हाल्यौँ । यत्रो वर्ष के गर्यौ तिमीले ? खाएर मात्रै बस्यौ पीर व्यथा खप्यौँ हामीले तिमी रमाएर बस्यौ नयाँले केही गर्छन् कि एक पटक हेर्न मन भो तिम्रो घमण्ड चकनाचूर पार्न भोट अन्तै हाल्यौँ । -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

नेपाल । उपन्यासकार ध्रुवकृष्ण ताम्राकारको ‘दह’ सार्वजनिक गरिएको छ । वियोगान्त घटनामा आधारित उपन्यासभित्र मानवीय संवेदना, पीडा र जीवनका गहिरा अनुभूतिलाई सशक्त ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ । लेखक ताम्राकारले विशिष्ट लेखनशैलीमार्फत पात्रहरूको मनोविज्ञान र सामाजिक यथार्थलाई जीवन्त रूपमा चित्रण गर्नुभएको छ । साहित्यकार सूर्यप्रसाद लाकोजूको सम्पादन रहेको उक्त उपन्यासका सर्जक ताम्राकारका यसअघि मुक्तक, कथा, कविताका आधा दर्जन पुस्तक प्रकाशित छन् । उक्त उपन्यास अक्षरमार्ग प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो ।...

नेपाल । चितवनको इतिहासलाई आधार बनाएर लेखिएको कृति ‘बखान’ लाई सहिद शिवप्रसाद पौडेल स्मृति साहित्य पुरस्कार प्रदान गरिने भएको छ। साहित्य संगम चितवनले हरेक वर्ष प्रदान गर्दै आएको उक्त पुरस्कार यस वर्ष ‘बखान’ उपन्यासका लेखक तथा पत्रकार बसन्त पराजुली लाई प्रदान गर्न लागिएको हो। साहित्य संगमका अध्यक्ष शशिकिरण रेग्मी ले आगामी शनिबार एक कार्यक्रमबीच पुरस्कार वितरण गरिने जानकारी दिनुभयो। पुरस्कारअन्तर्गत २० हजार रुपैयाँ नगद, दोसल्ला र सम्मानपत्र प्रदान गरिनेछ। प्रजातन्त्रका सेनानी बखानसिंह गुरुङको जीवनमा आधारित उक्त उपन्यासमा चितवनको तत्कालीन आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक पक्षलाई सशक्त रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ । अध्यक्ष रेग्मीका अनुसार चितवन सहिदहरूको रगतले सिंचित भएको भूमि भएकाले सोही पृष्ठभूमिमा आधारित ‘बखान’ यस वर्षको पुरस्कारका लागि छनोट गरिएको हो । वि।सं। २०६४ सालमा स्थापना भएको ...

नेपाल । अग्रज कथाकार भागीरथी श्रेष्ठको लघुकथाकृति ‘पानीको अर्थ’ एक कार्यक्रमबिच लोकार्पित गरिएको छ । यो उहाँको दोस्रो लघुकथाकृति हो । ३४ वर्षअघि उहाँको पहिलो लघुकथाकृति ‘रङ्गीन पोखरी’ प्रकाशित भएको थियो । कृतिमा प्रकृति, समाज र मानवीय जीवनसँग पानीको सम्बन्धका कुरालाई कृतिभित्र उल्लेख गर्न खोजिएको छ । लघुकथा समाज नेपालले बुधबार काठमाडौँमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि प्राडा दयाराम श्रेष्ठलगायतले कृति लोकार्पण गर्नुभयो । उक्त अवसरमा प्रमुख अतिथि डा। श्रेष्ठले लघुकथा लेखनमा संरचनागत शुद्धता हुनुपर्नेमा जोड दिँदै कृतिभित्रका लघुकथाबारे आफ्नो धारणा राख्नुभयो । उहाँले कृतिको सम्पादनको चर्चा गर्दै सम्पादकले धेरै कुराको जिम्मेवारी लिनुपर्ने धारणा व्यक्त गर्नुभयो । कार्यक्रममा समीक्षक डा. दीनबन्धु शर्माले श्रेष्ठका लघुकथामा साङ्केतिक प्रभाव र दार्शनिक दृष्टिकोण रहेको उल्लेख गर्नुभयो । उह...

नेपाल । आख्यानकार परशु प्रधानको स्मृतिमा स्थापित ‘परशु–कल्पना स्रष्टा सम्मान, २०८२’ वरिष्ठ गीतकार किरण खरेललाई समर्पण गरिएको छ । काठमाडौँमा नेपाल स्रष्टा समाजद्वारा आयोजित विशेष कार्यक्रममा वरिष्ठ समालोचक प्राडा दयाराम श्रेष्ठले गीतकार खरेललाई सम्मानपत्र समर्पण गरे । उनलाई सम्मानसाथ नगद राशि एक लाख १११ रुपियाँसमेत प्रदान गरियो । सम्मानित स्रष्टा खरेलको पहिलो गीत ‘ए दूरका सितारा मेरो चाँदनी कहाँ छ...’ २०१४ सालमा रेकर्ड भएको थियो । त्यसपछि उहाँ निरन्तर अगाडि बढ्नुभएको हो । उहाँका ‘हिमालको काखमा छ सानो मेरो गाउँ’, ‘तिमीले चुमेका पाइला’, ‘उसको मायाले मार्यो थाहा पाएन’, ‘यो मौसम यो हरियाली रङ्गीबिरङ्गी फूलहरू’, ‘नमान लाज यस्तरी कि...’लगायत सात सयभन्दा बढी गीत छन् ।...

नेपाल । लेखक ओम रिजालको दोस्रो उपन्यास ‘पैकेलो’ सार्वजनिक भएको छ । पब्लिकेसन नेपालयको कालिकास्थानस्थित आरशालामा पुस्तक लोकार्पण गरिएको हो । रिजालले इतिहासकार भवेश्वर पंगेनी र छोरी स्पृहा रिजाललाई पुस्तक उपहार दिएसँगै पुस्तक सार्वजनिक गरिएको थियो । लेखक रिजालले कर्णालीको लोकसाहित्य, भाषा र संस्कृतिबाट प्रेरित भएर ‘पैकेलो’ लेखेको बताए । “कर्नालीका लोकसाहित्य र संस्कृतिले मकन लेख्न्या नैयाइ नैयाइ कथा दिया,” उनले भने, “मेरा लेखनका स्रोत अपठित कर्णालीका मान्ठहरूले सुनायाका श्रुतिसामाग्री हुन् । म लेख्य साहित्यका पूरा कितापमा नभेटिन्या गइला दर्शन कर्नाली लोकसाहित्यका हरफ हरफमा भेटाउँछु ।” उनले नेपाली भाषा, सभ्यता र संस्कृतिको मूलथलोका रूपमा कर्नालीको महत्व औँल्याए । कर्णालीको लोकसाहित्यमा समाज, संस्कृति र इतिहासका गहिरा पक्षहरू समेटिएको बताएको प्रकाशक नेपालयले प्रेस नोटमा उल्लेख गरेको छ । २५...

नेपाल । काशी हिन्दी विद्यापीठ एवम् अखिल भारतीय लेखक कवि कलाकार परिषदद्वारा संयुक्तरूपमा भारतको बनारसमा आयोजित एक कार्यक्रममा नेपालका पाँच जना वरिष्ठ साहित्यकारलाई सम्मान गरिएको छ । भारतका पूर्व सांसद वरिष्ठ साहित्यकार ओमपाल सिंह ‘निडर’ र अखिल भारतीय लेखक कवि कलाकार परिषदका संस्थापक इन्द्रजित तिवारीले संयुक्त रूपमा नेपाली साहित्यकारहरू डा. हरि तिमिल्सिना, डा. राजकुमार थारू, कल्पना पौडेल, मीना कुमारी बराल र ऋषिराम सापकोटालाई ‘नेपाल–भारत मैत्री सम्मान’ बाट सम्मानित गर्नुभयो । सो अवसरमा बोल्दै भारतका पूर्व सांसद वरिष्ठ साहित्यकार ओमपाल सिंह ‘निडर’ले नेपाल र भारतको सम्बन्ध राजनितिक मात्र नभई साहित्यिक, सांस्कृतिक र आर्थिक रूपमा पनि निकै बलियो तथा पुरानो रहेको बताउनुभयो । उहाँले सदियौंदेखि नेपाल र भारतबिचको साहित्यिक सम्बन्धले दुबै देशका नागरिकबिचको सम्बन्धलाई सुदृढ गर्ने कार्य गरिरहेको बताउन...