भाषा/साहित्य

नेपाल । ‘वसुधैव कुटुम्बकम्’को भावनालाई आत्मसात् गर्दै चारु साहित्य प्रतिष्ठान नेपाल र भारतको क्रान्तिधारा साहित्य अकादमीद्वारा काठमाडौँमा तीन दिने अन्तर्राष्ट्रिय नेपाल-भारत साहित्य महोत्सव सम्पन्न भएको छ । दुई देशको राष्ट्र गानबाट सुरु भएको महोत्सवको उद्घाटन पूर्वप्रधानमन्त्री झलनाथ खनालले गर्नुभएको हो । नेपाल, भारत र भुटानबाट सहभागी साहित्यकारहरुको स्वागत चारु साहित्य प्रतिष्ठानका अध्यक्ष देवी पन्थीले गर्नुभएको थियो । कञ्चना झाले सञ्चालन गर्नुभएको कार्यक्रममा नेपालको तर्फबाट ममता मृदुल, राधिका पन्थी र एन्जल निलुले स्वागत नृत्य प्रस्तुत गर्नुभएको थियो भने भारतको तर्फबाट दीपा पन्त ‘शीतल’ र देवयानीले राजस्थानी सांस्कृतिक नृत्य प्रस्तुत भएको थियो । तीन दिने अन्तर्राष्ट्रिय नेपाल(भारत साहित्य महोत्सवमा नेपालका करिब दुई सय साहित्यिक, सामाजिक, सांस्कृतिक तथा पत्रकारिता क्षेत्रका व्यक्तित्वका ...

नेपाल । नियात्रा लेखनमा क्रियाशील साहित्यकार विष्णुप्रसाद शर्मा पराजुलीको कथाकृति ‘हिमलुङमा पलाएको माया’ एक कार्यक्रमबीच लोकार्पित भएको छ । ठमेलमा सुनकोसी वाङ्मय प्रतिष्ठानद्वारा आयोजित कार्यक्रममा साहित्यकार प्रमोद प्रधान, श्रीरामसिंह बस्नेतलगायतले कृति सार्वजनिक गरे । कार्यक्रममा पाठकीय मन्तव्य राख्दै साहित्यकार प्रमोद प्रधानले साहित्यमा धेरै पछि आएर जोडिए पनि पाठकलाई राम्रा नियात्राकृति पस्कँदै आएका पराजुलीले यस कथाकृतिमा हिमाली समाजको कथा लेखेको बताए । यसभित्रका कथाहरू आफैँमा पृथक रहेको उल्लेख गर्दै प्रधानले भने, “हिमाली भेगमा आम मानिसले भोग्नुपरेका अनेक दुःखकष्ट यसभित्र प्रस्तुत कथामा पढ्न सकिन्छ । पढ्दै गर्दा कतिपटक त म भक्कानिएको छु ।” हिमाली क्षेत्रका नियात्रामा कलम चलाउँदै आएका पराजुलीका तीन नियात्राका पुस्तकसहित पाँच पुस्तक प्रकाशित छन् । कार्यक्रममा अर्का वक्ता डा. हरिप्रसा...

नेपाल । १३ बुँदे घोषणापत्र जारी गर्दै बागमती साहित्य महोत्सव-२०८३ सम्पन्न भएको छ । दुई दिनसम्म सञ्चालन भएको महोत्सवले नेपालका सबै भाषा, साहित्य, सङ्गीत, नाट्यकला, ललितकला तथा संस्कृतिको संरक्षण, अनुसन्धान र प्रवर्धनका लागि भएका विमर्श प्रभावकारी रहेको निष्कर्ष निकाल्दै यस्ता महोत्सवलाई निरन्तरता दिन सङ्घीय, प्रदेश, जिल्ला तथा स्थानीय तहका सरकार र प्राज्ञिक संस्थाहरूलाई आफ्ना नीति तथा कार्यक्रममा समावेश गर्न आग्रह गरेको छ। घोषणापत्रमा गोष्ठी तथा पुरस्कार वितरणमा मात्र केन्द्रित साहित्यिक गतिविधिभन्दा साहित्यलाई नयाँ चेतनाको कोणबाट अध्ययन–अनुसन्धान गर्नुपर्ने उल्लेख गरिएको छ । साथै मूर्तिकला, चित्रकला, सङ्गीत, नृत्य, संस्कृति, पर्यावरण र लैङ्गिकताजस्ता विषयसँग साहित्यलाई जोडेर अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिइएको छ। हरेक साहित्यिक उत्सव तथा सिर्जनालाई बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक र स...

नेपाल । नेपाली लेखक संघ स्याङ्जाले प्रकाशन गरेको शिवकुमार अधिकारीको कथाकृति ‘कोपिला’को लोकार्पण गरिएको छ। नेपाली लेखक सङ्घ स्याङ्जाको चौथो जिल्ला अधिवेशन तथा प्रथम स्याङ्जा पर्या–हरित काव्य उत्सवको अवसरमा उक्त कृतिको लोकार्पण गरिएको हो। कार्यक्रममा अग्रज स्रष्टा देवीप्रसाद वनवासी, पुतलीबजार प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति विश्वप्रेम अधिकारी, स्याङ्जा साहित्य प्रतिष्ठानका अध्यक्ष कुमार राना, ध्रुवप्रसाद शर्मा पङ्गेनी, दीपक लम्साल, दहथुमका नेत्रनारायण रेग्मी, मिलन समीर, लक्ष्मी रेग्मी खनाल, मुनाल गोदार, विष्णु पङ्गेनी पाण्डे, खगेन्द्रजङ्ग थापा, जीबी राना, शोभाकान्त रेग्मी, गणेश खत्री, गुरुप्रसाद ढकाल, लीला रेग्मी, ढालबहादुर केसी, इन्द्रप्रसाद पाठक, विक्रम संवत, सरस्वती अर्याल काफ्ले, पारु थापा पल्ली, राजु गैह्रे, स्मारिका अर्याल र सीताराम अधिकारीलगायतले कविता, गजल र मुक्तक प्रस्तुत गर्नुभएको थि...

नेपाल । श्री ३ जङ्गबहादुर राणाका विश्वासपात्र माइला भाइ बमबहादुर कुँवर राणाको ऐतिहासिक योगदानमा आधारित ‘प्रधानमन्त्री बमबहादुर कुँवर राणा’ पुस्तक शनिबार सार्वजनिक गरिएको छ । नेपालको राणाकालीन इतिहासमा बमबहादुरको त्यति धेरै चर्चा नपाइए पनि उहाँका ऐतिहासिक योगदानको खोजबिन गरी यो कृति तयार पारिएको हो । श्री ३ जङ्गबहादुर राणा बेलायत भ्रमणमा जाँदा कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीका रूपमा करिब १३ महिना राजकाजको जिम्मा बमबहादुरले पाउनुभएको थियो । विसं १९१३ मा प्रधानमन्त्रीकै रूपमा एक वर्ष मुलुकको नेतृत्व गर्नुभएका राणाले नेपाल–भोट युद्धको समेत कमान्ड सम्हाल्नुभएको थियो । नेपाली राजनीति र सैन्य इतिहासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभएका उहाँकै योगदानलाई समेटेर डा। तिलु थापाद्वारा लिखित सो पुस्तक टेकुस्थित बम्बीर विकटेश्वर शिवालयमा आयोजित एक कार्यक्रमबीच सार्वजनिक गरिएको हो । कार्यक्रममा इतिहासकार प्र...

-गोवर्द्धन पूजा- हिजो- अत्तरभन्दा प्रिय लाग्थ्यो, मलाई। मकैबारीमा बर्षाले भुत्भुत्याउदा माटोको स्नानी गन्ध । जब म धानको बीऊ खाने चरा धपाउन स्याउले छाप्रो मुनि बारीको पाटामा हुन्थेँ ! गन्धेझारको तिउन, माटोको भात अनि गट्टाको मासु पकाउदै भान्से बनेको त्यो क्षण ! आफ्नै साथीसँगीहरूको अभिभावक ! स्कुले साथी विकास विश्वकर्मासँगको जिस्क्याई- ‘विकास”को मूल फुटाउने कल्पना शान्ती पौडेलसँगको शान्तिको गीत गाउने चाहना ! गणेश लामाले “मधुर पिम्मा” बाजा बजाएको त्यो क्षण ! सोच्छु- कहाँ सजिलै मेटिदो रहेछ र उमेरको हावाहुरीले उडाउन खोजेर मायाको रङ !!! कोपिला कार्कीको कोपिलामै फक्रेको बैशको फूल र कल्पना चौधरीको हिरोनी बन्ने कल्पना ! सोमलाई दरैको चन्द्रमामा गएर सोमरस चढाउने चाहना र तेजराजको समाज परिवर्तन गर्छु भन्ने तेजिलो भाषण !!! सोच्छु- म किन हिँडेँ - त्यो गो...

-आर. आर. चौलागाईं- चोरी गरेको हो तर प्रमाण छैन । डकैती गरेको हो तर प्रमाण छैन । भ्रष्टाचार गरेको हो तर प्रमाण छैन । बलात्कार गरेको हो तर प्रमाण छैन । मान्छे मारेको हो तर प्रमाण छैन । प्रमाण नभएको हुँदा चोर, डाँका, भ्रष्टाचारी, बलात्कारी र ज्यानमारा सबै जेलबाट छुटे । -हेटौंडा, मकवानपुर ।

-सुदीपभद्र खनाल- हिन्दिमा भनाइनै छ 'जहाँ नपहुँचे रवि वहाँ पहुँचे कवि ' अर्थात् सूर्यको उज्यालो नपुग्ने स्थानमा पनि कविहरू पुग्दछन्।कविको कल्पनाशीलता विजुली भन्दापनि तीब्र र पानीभन्दा पनि तरल हुन्छ । त्यसैले घाम नपुग्ने ठाउँमा पनि कवि पुग्छ । कवि चिन्तक हो र मार्गदर्शक पनि स्रष्टा हो र द्रष्टा पनि । अनेसासको नवौँ अन्तरराष्ट्रिय साहित्य सम्मेलनको सन्दर्भमा कोलोराडोमै रहेको बेला कोलोराडोको सुन्दर डेन्भर सहरमा फूलजस्तै कविता र सहृदयी भावना लिएर केन्टकीदेखि आइपुगेका कवि बद्री दाहालले मेरा हातमा थमाइदिए यौटा सुन्दर चम्पु काव्य 'क्षितिजपारीको आँगन' । मदन पुरस्कार विजेता कवि नवराज लम्सालकै शव्दमा भन्ने हो भने कवि बद्री दाहाल 'अनन्त भित्र कविताको भोक र प्यासको अनन्त गहिराई छ ।' कवि अनन्तकै शव्दमा भने कविता उनको आफ्नै मुटुको नक्सा , आँशुको ईन्द्रेणी र आफ्नै आत्माको प्रवास डायरी हो । “माया हुन्छ ज...

-आरसी रिजाल- माइत आएकी नन्द पाँचदिन बिताएर घर फर्कन्छु भनेपछि भाउजूले -- के बितेको छ र नानी फर्किहाल्नु पर्ने ? अझै बस्नुस् न। कति रमाइलो भैरा'छ भनिन्। नन्दले -- ज्वाइ एक्लै हुनुहुन्छ।म त आमाको न्यास्रो मेट्न आएकी भनिन् । भाउजुले -- सासू कहाँ जानुभयो र?भनिन् । नन्दले --- त्यो एकल करकरे बुढीसङ्ग छुट्टीएको तीन महिना भैसक्यो भनिन् । भाउजूले --- बिबाह भएको बर्षदिन पुग्दैछ। बिचरी ! रोगी बुढी सासूलाई कसले रेखदेख गर्छ त ? भनिन् । नन्दले -- आ! बुढी दरिले छे। बिरामीको बहाना मात्र गर्छे। तिनलाई दसबर्षसम्म ठायाँले पनि छुँदैन। फेरि ज्वाइले पैसा पेलिहाल्नु हुन्छ।दङ्ग परेर बसेकी छे रे ! भनिन् । जानेदिन बिहान नन्दले-- भाउजू तपाइले सासुलाई आफ्नै आमाझैँ सम्झेर व्यबहार गर्नुहोला है। आमालाई सन्चो भएन भने मोबाइल गर्नुस् म तुरुन्तै आइपुग्छु भनिन् । भाउजूले-- मैले व्यबहार बुझेकी छु नानी ।मलाई आमा र सासु...

नेपाल । साहित्यकार इल्या भट्टराईको साहित्यिक व्यक्तित्व तथा उनका नियात्राकृतिमाथि केन्द्रित रहेर विशेष परिचर्चा सम्पन्न भएको छ । भट्टराई कथा र नियात्रा लेखनमा सक्रिय छिन् । बिहीबार काठमाडौंको महाराजगंजमा नियात्रा समाज नेपालले आयोजना गरेको विशेष परिचर्चामा वक्ताहरू जय छाङ्छा, डा. ज्ञानु अधिकारी र चन्द्रप्रसाद भट्टराईले उनका नियात्राकृतिहरूमाथि आफ्ना धारणा राखे । कार्यक्रममा समाजका अध्यक्ष मोहन चापागाईं, नियात्राकारहरू पवन आलोक, गीता खत्री, विष्णु शर्मा पराजुली र भवानी खतिवडाले भट्टराईको कृतित्व र व्यक्तित्वबारे बोले । साहित्यकार इल्याका पाँच कथा तथा पाँच नियात्राकृति प्रकाशित छन् भने एक बालकथाकृति प्रकाशित छ ।...