भाषा/साहित्य

नेपाल । कवि शेखर ढुङ्गेलको कविता कृति मृत्यु–उत्सवको लोकार्पण भएको छ । साहित्यिक पत्रकार संघले आज काठमाडौँमा मृत्यु–उत्सवको सामूहिकरूपमा लोकार्पण गरेको हो । साहित्य प्रेमी प्रमुख आमन्त्रित रहेको कार्यक्रममा चर्चित कलाकार मदन दास श्रेष्ठ, जरामा अर्थ खोज्ने कलाकार तथा कवि नरेन्द्र बहादुर श्रेष्ठ, समालोचक प्रमोद प्रधान, वरिष्ठ सङ्गीतकार बुलु मुकारुङ, कवि गोविन्द गिरी प्रेरणा, इतिहासविद् प्राडा सुरेन्द्र केसी, अनेसास नेपाल च्याप्टरका अध्यक्ष राजेन्द्र केसी, पत्रकार देवप्रकाश त्रिपाठी, नेपाल गीतकार संघका अध्यक्ष वसन्त थापा वित्यासी, अनेसास के.स. तारा उप्रेती (क्यानडा( तथा सर्जक साबु गदाललगायतको उपस्थिति रहेको थियोे । साहित्यिक पत्रकार संघका अध्यक्ष राधेश्याम लेकालीको सभापतित्वमा भएको कार्यक्रममा कविता कृति मृत्यु–उत्सवका भूमिका लेखकसमेत रहेका समालोचक प्रमोद प्रधानले लोकार्पित कृतिका बारेमा सं...

नेपाल । बेलायतमा बसोबास गर्दै आउनुभएकी स्रष्टा शान्ति लिम्बूद्वारा रचित कविता सङ्ग्रह ‘थेम्सको लहरमा तमोरको स्पर्श’ विमोचन गरिएको छ । ओयाम सरोकार समाज, काठमाडौँद्वारा शनिबार आयोजित कार्यक्रममा साहित्यकार एवम् लेखक खगेन्द्र सङ्ग्रौलालगायतले कृति विमोचन गर्नुभयो । त्यस अवसरमा सङ्ग्रौलाले उक्त कृतिमा देश छोड्नु पर्ने विवशता, प्रवासी जीवनका विषय, मानव जीवनको जरा, नारी चेतनाका बिषय समेटिएको बताउनुभयो । चलचित्र निर्देशक एवम् कवि नविन लिम्बुले उक्त कृतिमा याक्थुम चेतना, समग्रता, सम्पूर्णता, सहअस्तित्व रहेको उल्लेख गर्दै महिलावादको विषय पनि रहेको भनाइ राख्नुभयो । कवि बिमला तुम्खेवा विश्वव्यापी लेखकीय संरचनामा महिलाहरुको बिषयलाई प्रमुख बनाइने गरेको भन्दै सुन्दर समाज निर्माणका निम्ति सुधारका पक्षमा कविताले समस्या उजागर गरेको उल्लेख गर्नुभयो । कृतिको समीक्षा गर्ने क्रममा गुरुङ सुशान्तले उक्त कविता...

-सुदीपभद्र खनाल- उस्तै समस्या अवरोध उस्तै सुस्तै छ चाला र विकास सुस्तै उस्तै छ मान्छे र विचार चित्र आँखा डुबे यी नयनाम्बु भित्र उस्तै धुवाँ धूल पहाड पानी रुँदै उडेको छ उता जवानी निस्फिक्र यो किन्तु समाज मित्र आँखा डुबे यी नयनाम्बु भित्र मर्ने मरेको छ मर्यै परन्तु पर्वाह छैनन् सरि जीवजन्तु संवेदना मूल सुकेछ मित्र आँखा डुबे यी नयनाम्बु भित्र देखेर बाला अनि वृद्द माग्ने गरीब झन् देश भएछ लाग्ने बन्यो कि बिग्र्यो भन देश मित्र आँखा डुबे यी नयनाम्बु भित्र साँढेहरूको छ विचित्र खेल निर्धो बनी खप्दछ देश झेल छन् शक्तिका बाढ अनेक मित्र आँखा डुबे यी नयनाम्बु भित्र यो बुद्दको देश र बुद्दु धेरै देखेपछी फाट्दछ चित्त साह्रै यो देश मैदान बनेछ मित्र आँखा डुबे यी नयनाम्बु भित्र परम्परा संस्कृति मासिएछन् संस्कार वा पद्द्ति नासिएछन् उडेछ हाम्रो पहिचान चित्र आँखा डुबे यी न...

-आर. आर. चौलागाईं- कसैको पनि सम्झनाभित्र नपरेपछि हराइँदो रहेछ जसरी हामी पनि हरायौँ । कहिले हामी पार्टीमा हरायौँ कहिले परिवारमा हरायौँ कहिले समाजमा हरायौँ कहिले विभिन्न नतिजामा हरायौँ कहिले यात्रामा हरायौँ कहिले भोजभतेरमा हरायौँ पटक पटक हरायौँ थुप्रै पटक हरायौँ । गर्मीमा चीसो पानी पिउन मन लाग्थ्यो हामी लाइनको अन्तिममा बस्थ्यौँ आफ्नो पालो आउँदा चीसो पानी तातो भइसकेको हुन्थ्यो जाडोमा तातो पानी पिउन मन लाग्थ्यो हामी लाइनको अन्तिममा बस्थ्यौँ आफ्नो पालो आउँदा तातो पानी चीसो भइसकेको हुन्थ्यो । पालो मिचेर बस्ने बानी नपरेको हुँदा जहिले पनि हाम्रो हातमा उध्रिएको र च्यातिएको लुगामात्रै पर्ने गरेको छ राम्रोसँग जाँच गर्ने बानी नपरेको हुँदा जहिले पनि हाम्रो हातमा म्याद सिद्धिएको कमसल सामानमात्रै पर्ने गरेको छ । हाम्रो त नियति पनि यस्तै रहेछ जहिले पनि हराउने अनि जहिल...

-सर्वज्ञ वाग्ले- मानिसलाई देख्दा म उसको अनुहार होइन, मत गन्छु, उसको पीडा होइन, भोलिको चुनावी अंकगणित देख्छु निर्मम, शुष्क र योजनाबद्ध दृष्टिले। फललाई देख्दा म स्वाद होइन, बजारको मूल्य तोल्छु, कति बिक्ला, कति फाइदा देला त्यही निर्दयी हिसाबले रस नाप्छु, लोभ र लाभको सूक्ष्म तराजुमा। फूललाई हेर्दा म सुगन्ध होइन, मञ्चको सजावट सम्झन्छु, त्यो कति तस्वीरमा चम्केला, कति भाषणलाई रंगीन, आकर्षक र प्रभावशाली बनाउला त्यसैको कृत्रिम कल्पनामा हराउँछु। रुखलाई हेर्दा म हरियाली होइन, कुर्सी देख्छु, उसको शीतल छायाँलाई टुक्र्याएर सत्ताको कठोर फर्निचर बनाउने कुटिल, सुनियोजित नक्सा कोर्छु आँखाभित्रै आँखा मिलाएर। वास्तवमा, म जसलाई पनि देख्छु, उसलाई होइन, उसको उपयोग, सम्भावना र स्वार्थ देख्छु। मानिस, वस्तु, सम्बन्ध सबै मेरा रणनीतिक चालका निर्जीव, मौन मोहरा हुन्। इतिहासका धूलाम्मे...

-आरसी रिजाल- आज स्कुलको हेडसरको जन्मदिन। सर कक्षा आठका विद्यार्थी लिएर बृद्धाश्रम पुग्छन् । विद्यार्थीले पनि जन्मदिनमा फजुल खर्च नगरी सामाजिक कार्यमा सहयोग गर्न सिकुन भन्ने सरको आसय हो। उहाँले -- तिसजना विद्यार्थीको हातमा एकएक गोटा मिठाइसहित फलफुलको पाकेट थमाउनु हुन्छ। मिठाइ बाड्ने क्रममा रितेसले आफ्नो हजुरआमालाई देख्छ।नाति र हजुरआमा अंगालिएर रुन थाल्छ्न्।उ पाँच कक्षा पढ्दा बुवाले -- तिम्रो हजुरआमाले सहरको दुषित हावापानी फापेन भन्नू भएकोले पहाडको घरमा राखेर आएको छु।उहाँ रमाएर बस्नु भएको छ भनेका थिए। त्यस साँझ रितेसले बुवाआमालाई -- तपाईहरुले मलाई जन्माउनु भयो। दिनभर तपाईंहरु काममा जानुहुन्थ्यो।मलाई तेते ताइताइ गर्ने,कोखाई कोखाई भनी खुवाउने, आची धोइदिने,बिरामीपर्दा थुमथुमाएर सुताउने र उहाँले तपाईंलाई पनि त्यसरी नै हुर्काउनु भएको होला।आज हजुरआमालाई भेटेपछि मेरो हृदय छियाछिया भएको छ।जबसम्म ...

नेपाल । कवि दिनेश विक्रम थापाको कविताकृति ‘जयसिंह धामीको देश’ एक कार्यक्रमबीच लोकार्पित भएको छ । बिहीबार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि डा. विष्णुविभु घिमिरे लगायतले कविताकृति सार्वजनिक गरे । साहित्यकार श्रीओम श्रेष्ठ ‘रोदन’ले लोकार्पित कृतिभित्रका कविताले नेपाली जनता विशेषगरी सुदूरपश्चिमको नेपालीको अवस्थालाई संकेत गरेको बताए । कवि थापाले कृति प्रकाशित हुनुको रचनागर्भ सुनाउँदै आफू कवितामै लागेकोले अर्को कविताकृतिको तयारी गरिरहेको उल्लेख गरे । कार्यक्रममा साहित्यकार रामबहादुर पहाडी, विनोद नेपाल, लक्ष्मी पराजुली, कविलाई स्कुलमा पढाउने शिक्षक तुलसीदास गौतमले आफ्ना धारणा राखे । उक्त अवसरमा कृतिभित्रबाट कवि रीता खत्री, कमला थापा लगायतले कविता वाचन गरे ।...

नेपाल । पूर्वराजदूत यज्ञबहादुर हमालद्वारा लिखित नेपालको परराष्ट्र नीति र बाह्यसम्बन्धबारे अध्ययनमूलक पुस्तक ‘नेपाल्स फरेन पोलिसी एन्ड फरेन रिलेसन्स’ सार्वजनिक भएको छ । उक्त कृतिमा नेपालको परराष्ट्र नीति र कूटनीतिक अभ्यासलाई ऐतिहासिकदेखि समसामयिक आयामसम्म समग्र रूपमा विश्लेषण गरिएको छ । पुस्तकमा नेपालको परराष्ट्र सम्बन्धको प्रारम्भ प्राचीन तथा मध्यकालीन युगदेखि आधुनिक कालसम्म समेटिएको छ । राणा शासनकालको एकाकी नीति र सीमित समायोजन, त्यसपछिको प्रजातन्त्र उदयसँगै विश्वसँगको सम्बन्ध विस्तार, पञ्चायत कालको राष्ट्रवादी दृष्टिकोण तथा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछि विकसित बहुलवादी स्वरूपलाई क्रमिक रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यसका साथै देशगत सम्बन्ध, राष्ट्रिय हित, असंलग्नता र तटस्थता, राष्ट्रिय सुरक्षा, अन्तरराष्ट्रिय व्यापार, विकासका लागि बाह्य वित्त, क्षेत्रीय सहकार्य प्रवर्द्धनलगायत विषय समेटिएका छ...

नेपाल । साहित्यकार तथा पत्रकार बसन्त पराजुली कविडाँडा कृति पुरस्कारबाट सम्मानित हुने हुनुभएको छ । कविडाँडा साहित्य समाजले पराजुलीको ऐतिहासिक कृति ‘बखान’का लागि उक्त पुरस्कार प्रदान गर्न लागेको समाजका अध्यक्ष एलबी क्षेत्रीले जानकारी दिनुभयो । पुरस्कारको राशि १५ हजार रुपियाँ, सम्मानपत्र र दोसल्ला रहेको छ । ‘बखान’ चितवनको बस्ती विकासको चरणसँगै प्रजातन्त्रका सेनानी बखानसिंह गुरुङको जीवनीमा केन्द्रित भएर लेखिएको उपन्यास हो । यस्तै, कविडाँडा साहित्य समाजले यस वर्षको देवखिना स्मृति पुरस्कार चितवनका वरिष्ठ साहित्यकार पोषराज पौडेललाई प्रदान गर्ने भएको छ । उक्त पुरस्कारको राशि पनि १५ हजार रुपियाँ, सम्मानपत्र र दोसल्ला रहेको छ । दुवै पुरस्कार जेठ ९ गते आयोजना गरिने विशेष कार्यक्रममा वितरण गरिने आयोजक संस्थाका सचिव लेखराम सापकोटाले जानकारी दिनुभयो ।...

नेपाल । साहित्यकार तथा लेखक पुष्पराज पाण्डेयले कथासङ्ग्रह ‘किनार’ बजारमा ल्याउनुभएको छ । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा सो कथा संग्रहको लोकार्पण गरिएको छ । सो कृति शिखा बुक्सद्वारा प्रकाशन गरी बजारमा ल्याइएको हो । कृतिमाथि आफ्नो धारणा राख्दै ‘किनार’ कथासङ्ग्रहका सम्पादक, कवि तथा साहित्यकार सुभाषचन्द्र भण्डारीले ‘किनार’ नेपाली साहित्यिक बजारका लागि एक ओजिलो उपलब्धि भएको बताउनुभयो। पाण्डेयका कथामा सामाजिक यथार्थ र मिथकीय आञ्चलिकताको सन्तुलित सम्मिश्रण रहेको उहाँले बताउनुभयो । भण्डारीका अनुसार उत्तरआधुनिक तथा प्रयोगवादी शिल्प संयोजन र सामाजिक प्रतिबद्धताका दृष्टिले समेत ‘किनार’ नेपाली आख्यान क्षेत्रमा नवीन कृतिका रूपमा स्थापित हुनसक्ने सामर्थ्य बोकेर आएको छ। विशेषतः सुदूरपश्चिमेली जनबोलीमा आधारित थारू र डोटेली भाषाको सम्मिश्रण एवम् स्थानीय सांस्कृतिक गहिराइको प्रस्तुतिले कथाशिल्पमा बेजोड मौलिकत...