भाषा/साहित्य

-सुदीपभद्र खनाल- टेकेँ मैले न त शिखरका उच्चता उक्लिएर छोएँ मैले न त रहरिला शृङ्गमाला पुगेर भोगेँ मैले न त विजन ती दूरका खर्क लेक लेखेँ मैले तर हृदयमा शुभ्र नेपाल एक सम्झी ल्याएँ मधुर मनमा याद आफ्नै अनेक बोकी ल्याएँ छवि मुलुकको नैनमा प्रेम ले छ लाएँ बोलेँ न त थरिथरी भेष भाषा अनेक लेखेँ मैले तर हृदयमा शुभ्र नेपाल एक स्यूरेँ मैले न त थरिथरी फूल उच्चा हिमाली माने मैले न त सिम भुमे कोट वा देउराली गाएँ मैले न त घुमिघुमी लोक भाका अनेक लेखेँ मैले तर हृदयमा शुभ्र नेपाल एक छोएँ मैले न त हृदयका घाउ वा दर्द केही धोएँ मैले न त विकलका आर्तना आँसु केही रोएँ मैले न त सँग बसी दु:ख साटी अनेक लेखेँ मैले तर हृदयमा शुभ्र नेपाल एक फोएँ मैले न त हृदय यो पूर्ण आफन्त साथ धोएँ मैले न त कलुषता प्रेम बाँडी सपाट छोडी आफ्नो रथ विरथ भै भड्किएँ देश देश लेखेँ मैले तर हृदयमा शुभ्र नेपाल एक । -ह...

-आरसी रिजाल- अकल्पनीय अप्रत्याशित भीषण बाढी पहिरोको कारण पुल र सडकमात्र होइन कयौं बस्तीका नामनिशान छैनन् । तिर्थ गएका अनाम र उसकी श्रीमतीलगायत हजारौं जन बेपत्ता भएका छ्न् । एक्लो छोरा अनाम र बुहारी मात्र हुन् बुढाबुढीका सहारा । खोजबिनका लागि गुहार्नपर्ने सारा ठाउँमा गुहारे । तर कतैबाट कुनै संकेत प्राप्त भएको छैन। " धर्य गर्नुस् ! आत्तिनु हुँदैन। छोराबुहारी सकुशल फिरुन " भन्दै कामना गर्नेहरुले १५ दिन कटेपछी सान्त्वनाका भाषा फेरेर -- अब आत्माको चिरशान्तिको कामना गर्नु पर्ने हो कि ? भन्न लाग्याछ्न्। आफन्तहरुले -- तपाईंहरु दुबैजना रोगी हुनुहुन्छ। पानी पिउनसमेत गाह्रो मान्नु हुन्छ। आफ्नो शरीरको ख्याल राख्नु पर्छ। यो प्रकोप त उहि- " हुने हार दैव नटार " भनेझैं हो भने। प्रकोप आएको दिनदेखि बुढाबुढी बिपरित दिशातर्फ फर्केर निदाएको बाहाना गर्छन्। एकदिन बुढीले बुढातिर हेर्दै -- "आआफ्नो भोग हो " भन्...

-आर. आर. चौलागाईं- जब कुर्सी थिएन उनीहरू ठीक थिए जब महल थिएन उनीहरू ठीक थिए जब सम्पत्ति थिएन उनीहरू ठीक थिए । कुर्सी पाएपछि उनीहरू हौसिए महल बनेपछि उनीहरू मात्तिए सम्पत्ति भएपछि उनीहरू पुलपुलिए । कुर्सी पाएपछि उनीहरू सिद्धान्तबाट हराए महल बनेपछि उनीहरू विचारबाट अस्ताए सम्पत्ति भएपछि उनीहरू आदर्शबाट टकटकिए । जब कुर्सी थिएन उनीहरू कत्ति मिलेका थिए जब महल थिएन उनीहरू कत्ति बलिया थिए जब सम्पत्ति थिएन उनीहरू कत्ति नम्र थिए । किनकि हिजो उनीहरू कम्युनिस्ट थिए तर आज उनीहरूसँग कम्युनिस्ट लेखेको ब्यानर मात्रै बाँकी छ । -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

नेपाल । कवि भूपिन खड्काको निबन्ध सङ्ग्रह ‘मध्यको उज्यालो’ र जुनु रानाको निबन्ध सङ्ग्रह ‘लाहुरेनी सौन्दर्य’ लाई यस वर्षको ‘विमल गुरुङ कृति पुरस्कार’ संयुक्त रूपमा प्रदान गरिने भएको छ । धरानस्थित कवि विमल गुरुङ स्मृति पुस्तकालय व्यवस्थापन समितिको बुधबारको बैठकले दुवै कृतिलाई संयुक्त रूपमा पुरस्कार प्रदान गर्ने निर्णय गरेको हो । पुस्तकालयका अनुसार पुरस्कारको राशि दुई लाख रुपियाँ र ताम्रपत्र रहेको छ । पुरस्कारका लागि स्वदेश तथा विदेशका लेखक, कवि र साहित्यकारद्वारा नेपाली भाषामा लेखिएका ५२ कृति प्राप्त भएका थिए । पुस्तकालयका अध्यक्ष पूर्णबहादुर गुरुङका अनुसार दुवै कृतिका सर्जकलाई यही कात्तिक १९ गते पुस्तकालयको भवनमा आयोजना हुने कवि विमल गुरुङको ५५औँ जन्मजयन्ती तथा ३५औँ राष्ट्रिय कविता महोत्सवका अवसरमा पुरस्कार र ताम्रपत्र प्रदान गरिनेछ । सोही अवसरमा पुस्तकालयले यसअघि छनोट गरेका उत्कृष्ट १० ...

नेपाल । नेपाली साहित्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्‍याउने सरकारी पहलअन्तर्गत चिनियाँ भाषामा अनूदित छ वटा नेपाली पुस्तक चीनको छेन्दुमा लोकार्पण गरिएको छ। यहि अक्टोबर १६ मा तियान्फु पुस्तक प्रदर्शनीका क्रममा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको ‘लक्ष्मी निबन्धसङ्ग्रह’, भीष्म उप्रेतीको ‘हिमालय, शेर्पा र यती’, ध्रुवचन्द्र गौतमको ‘अलिखित’, सरुभक्तको ‘चुली’, डा. राजु अधिकारीको ‘यस्तो होस् जीवनशैली’ र सुलोचनाको ‘जीवनबाट जीवन सिकौँ’ चिनियाँ भाषामा सार्वजनिक गरिएको हो। नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच सन् २०२३ सेप्टेम्बर २५ मा भएको द्विपक्षीय समझदारीअनुसार नेपालका २५ पुस्तक चिनियाँ भाषामा र चीनका २५ पुस्तक नेपाली भाषामा अनुवाद गरी प्रकाशन गर्ने परियोजना अघि बढाइएको थियो। उक्त परियोजनाले नेपाली साहित्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय पाठकमाझ पुर्‍याउनुका साथै नेपाली सिर्जना, संस्कृति र जीवनदर्शनको प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य राखेक...

नेपाल । नियात्राकार जय छाङ्छाको नयाँ नियात्राकृति ‘काकारभिट्टादेखि दोधारा–चाँदनी’ प्रकाशित भएको छ । नियात्राकृतिहरूका साथै नियात्रा विधाका सैद्धान्तिक पुस्तकहरूसमेत गरेर १६ वटा कृति बजारमा ल्याइसकेका छाङ्छाको यो १७औँ पुस्तक हो । सुन्दर स्वदेश पब्लिकेशनले बजारमा ल्याएको कृतिको मूल्य ६२० रुपैयाँ रहेको छ ।...

नेपाल । पत्रकार एवं लेखक जनकराज सापकोटाद्वारा लिखित पुस्तक ‘मगनी मरिक’ सार्वजनिक गरिएको छ । काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रमका बीच विमोचित उक्त पुस्तकले मधेसको सीमान्तकृत डोम समुदायको जीवनशैली, जात व्यवस्थाको जरो र त्यहाँ व्याप्त गहिरो सामाजिक विभेदलाई जीवन्त रूपमा चित्रण गरेको छ । पुस्तक विमोचन समारोहलाई सम्बोधन गर्दै लेखक सापकोटाले आफू एउटा पत्रकारका रूपमा समाजका विकृति र विभेदलाई उजागर गर्न लागिपरेको बताए । उनले मधेसमा अझै पनि विद्यमान जातीय छुवाछुत र लैङ्गिक विभेदका दर्दनाक उदाहरणहरू पेश गर्दै सत्ता र मुख्यधारका सञ्चार माध्यमले यी मुद्दाहरूलाई उपेक्षा गरिरहेको टिप्पणी गरे । सापकोटाले रौतहटको दलित बस्तीको अनुभव सुनाउँदै भने, “शौचालय भए पनि महिलाहरू पुरुषहरूको प्रयोगपछि त्यसलाई उपयोग गर्न नपाउने विवशता र उपल्लो जातको बस्तीबाट आफ्नो बस्ती नदेखियोस् भनेर गरिने घेराबन्दी जस्ता घटनाले मधेस...

नेपाल । नेवार महिला समूहको आयोजनामा सम्पन्न कार्यक्रममा लेखक तथा कलाकार शारदा चित्रकारद्वारा लिखित कलासम्बन्धी पुस्तक ‘समय चक्र’ सार्वजनिक भएको छ । काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा नेपाल ललितकला प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति एरिना ताम्राकार लगायतले कृति विमोचन गरे । कृति सार्वजनिक गर्दै कुलपति ताम्राकारले शारदा चित्रकारको समग्र कलाजीवनमाथि प्रकाश पारिन् । उनले अग्रज कलाकार शारदा चित्रकारको यो किताब नेपाली चित्रकलाको महत्त्वपूर्ण दस्तावेज भएको बताइन् । उमेरले ८६ वर्ष भए पनि कामले उनी अझै पनि सक्रिय रहेको बताउँदै कलाकार शारदा हरेक कलाकारका लागि प्रेरणाको स्रोत भएको उल्लेख गरिन् । उक्त अवसरमा पूर्वमन्त्री ऋद्धिबाबा प्रधानले शारदा चित्रकार आफूले चिनेको पुरानो साथी भएको बताउँदै उनको नेपाली कलाक्षेत्रमा ठूलो योगदान रहेको चर्चा गरिन् । नेपाली कलामा जीवन अर्पण गरेकी चित्रकारले कलाको विषय समेटेर ले...

नेपाल । अमेरिका भ्रमणमा रहेका साहित्यिक पत्रकार एवं साहित्यिक अन्वेषक जयदेव भट्टराई सम्मानित हुनुभएको छ । उहाँ मधुपर्क मासिकका पूर्वसम्पादक हुनुहुन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज एव नर्थ क्यारोलाइना नेपाली साहित्य समाजले आयोजना गरेको कार्यक्रममा भट्टराईलाई सम्मान गरिएको हो । त्यस अवसरमा भट्टराईकी श्रीमती दीपा भट्टराईलाई पनि सम्मान गरिएको अमेरिकामा रहेका गोरखापत्रका पूर्वपत्रकार कृष्णराज खनालले जानकारी दिनुभयो । पत्रकार खनालका अनुसार समाजकी अध्यक्ष गीता बस्नेत, नेपलिज कम्युनिटी फर नर्थ क्यारोलाइनाका अध्यक्ष ददिन पाण्डे र सावित्री खनालले भट्टराई दम्पतीलाई सम्मान गर्नुभएको थियो । गोरखापत्र संस्थानमा झन्डै ३० वर्ष सेवा गरेर गत वर्ष मात्र अवकाश लिएका भट्टराईले अवकाशपछि हाल साहित्यिक पत्रिका आरब्ध द्वैमासिक प्रकाशन गरिरहनुभएको छ । उहाँका हालसम्म १६ वटा कृति प्रकाशित छन् । संस्थाका मह...

-सुदीपभद्र खनाल- बुझ्नेले नबुझे स्वआत्म सरिता संसार के बुझ्दछ लेख्नेले नबुझे कथा समयका साहित्य के लेख्दछ यो बह्माण्ड बुझोस् परन्तु नबुझे मान्छे उ के बुझ्दछ आफैँभित्र बुझेर बाहिर बुझे यो सृष्टि सामान्य छ । आफ्नै रक्त र श्वेद मिशृत गरी माटो भिजा जा अब आफ्नै पौरखको तँ खा फल स्वयं सत्कर्मको आसव गर्दे कर्म बनेर साक्ष तँ जगत कल्याणका खातिर माया मोह र मादमा नफसिदे मात्सर्य झन्झातिर । यो संसार विचार चार दिनको ऐश्वर्यको सानको राखी चाह लिएर स्वार्थ तँ नबस् बाटो समा ज्ञानको के हो उन्नत प्राप्ति त्यो समयले गर्दिन्छ निर्धारण गर्छस् सत्य महान् बुझेर नबुझे-जस्तो तँ के कारण । धन्धन्धन् तँ नभन् उदार मन बन् वैराग्य आधार बन् सच्चा ज्ञान दया विचारयुत बन् भन् न्याय सत्कर्म भन् स्वार्थी लोभ र मोह युक्त तँ नबन् मुत्तात्म स्वाधीन बन् छोडी काम र क्रोध मोह मसिहा संसार सत्धर्म भन् । लण्ठा ...