भाषा/साहित्य

नेपाल । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले भाषा, साहित्य, संस्कृति, दर्शनशास्त्र र समाजशास्त्र लगायतका विधामा साधनारत १९ जना विशिष्ट स्रष्टालाई ‘प्रज्ञा पुरस्कार–२०८२’ समर्पण गरेको छ। कमलादीस्थित प्रज्ञा भवनमा बिहीबार आयोजित विशेष समारोहमा प्रतिष्ठानका कुलपति भूपाल राईले पानसमा दीप प्रज्वलन गरी कार्यक्रमको समुद्घाटन गर्नुभयो। सो अवसरमा नेपाल ललितकला प्रज्ञा(प्रतिष्ठानका कुलपति नारदमणि हार्तमछालीले पुरस्कृत स्रष्टाहरूलाई पुष्पमाला लगाएर सम्मान गर्नुभएको थियो। कुलपति राईले जनही एक लाख रुपियाँ राशि रहेको ‘प्रज्ञा पुरस्कार’ १२ जनालाई र जनही ५० हजार रुपियाँ राशि रहेको ‘प्रज्ञा प्रादेशिक पुरस्कार’ सात जनालाई समर्पण गर्नुभयो। प्रज्ञा पुरस्कार–२०८२ बाट समालोचनातर्फ प्रा।डा। अभि सुवेदी, दर्शनतर्फ ईश्वरचन्द्र ज्ञवाली, गद्य साहित्यतर्फ आहुति, भाषातर्फ प्रा। मुकुन्दशरण उपाध्याय र सामाजिक शास्त्रतर्फ डा। ड...

नेपाल । नाटककार, निर्देशक तथा अभिनेता पुरु लम्सालको नाट्यकृति ‘निऋति’ सार्वजनिक गरिएको छ । शिखा बुक्सले बजारमा ल्याएको यो कृतिमा पाँच फरक–फरक विषयका नाटक समेटिएको छ । लम्साल ‘नेपाली रंगमञ्चमा नेपाली नाटक’ अभियानका अभियन्ता हुन् । विदेशी नाटकको प्रभाव कम गरिनुपर्नेमा उनले जोड दिँदै आएका छन् । नेपाली माटो र परिवेशका नाटक लेखिनु र मञ्चन गरिनुपर्छ भन्ने अभियानको उनले नेतृत्व गर्दै आएका छन् । प्राडा रामचन्द्र पोखरेलले नेपाली नाटक लेखनमा बालकृष्ण समको उत्तराधिकारीका रूपमा अशेष मल्ल देखिएका उल्लेख गरे । हाल मल्लको उत्तराधिकारीका रूपमा लम्साल देखिएका उनले बताएका छन् ।...

नेपाल । साहित्यकार तथा पत्रकार श्याम रिमालद्वारा गत भदौमा नेपालमा भएको जेनजी आन्दोलनमा केन्द्रित भई लेखिएको ‘लाभा’ कवितासङ्ग्रह प्रकाशनमा आएको छ । विश्वभरका स्वप्नशील, साहसी र सिर्जनशील नवपुस्ताप्रति समर्पित जेनजी कविताका प्रकाशकमा रचनाकारकी ९२ वर्षीया आमा चेतकुमारी रहनुभएको छ । कृतिभित्र २३ र पुस्तकावरणमा एक गरी २४ कविता सङ्ग्रहित छन् जसले भदौ २३ र २४ लाई सङ्केत गर्छन् जुन दिन नेपालमा जेनजी आन्दोलन भौतिक रूपमा सुरु भई उत्कर्षमा पुगेको थियो । ‘आगो’, ‘खरानी’, ‘डेलुलु’, ‘कैलदेवी’, ‘जेन्जी जुत्ता’, ‘मुस्कान खातुन’, ‘थुक्तेन’, ‘सेप्टेम्बर ८’, ‘भदौ २३’ आदि शीर्षकमा नवपुस्ताका आशा, आकाङ्क्षा, मुलुकमा व्याप्त कुशासन, बेथिति र भ्रष्टाचार, जेनजी सहिदका भावना, पुराना राजनीतिक दल र तिनका नेताहरूको पुरातन सोचाइ, निर्वाचन आदि विषय समेटिएका छन् जसमा विश्वबोध पनि भेटिन्छ । निरास युवाहरूका उकुसमुकुसले ...

नेपाल । प्राडा विद्यानाथ कोइरालाद्वारा लिखित पुस्तक ‘शिक्षामा बेलाको बोली’ आइतबार लोकार्पण भएको छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा शिक्षाशास्त्रका डिन डा. वेदराज आचार्य, नेपाल सरकारका पूर्वसचिव डा. हरि लम्साल, काठमाडौँ विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डा. रुपा मुनाकर्मी, नेपाल शिक्षक महासङ्घका अध्यक्ष लक्ष्मीकिशोर सुवेदी, शिलापत्र डटकमका सम्पादक योगेश ढकालले संयुक्त रूपमा पुस्तकको लोकार्पण गर्नुभयो । सो कार्यक्रममा शिक्षाशास्त्रका डिन वेदराज आचार्यले पुस्तकले शिक्षा क्षेत्रमा कार्य गर्नका लागि र शिक्षामा सुधार गर्नुपर्ने कार्य कसरी गर्न सकिन्छ भनेर धेरै नै सकारात्मक क्षेत्रको जानकारी दिएको बताउनुभयो । पूर्वसचिव डा। लम्सालले यो पुस्तकले शिक्षा क्षेत्रमा नीति निर्माण गर्न, कार्ययोजना बनाउनेलगायत शिक्षा क्षेत्रका सबैका लागि अति नै उपयोगी भएको बताउनुभयो । काठमाडौँ विश्वविद्यालयका सहायक प्राध्यापक रूपा ...

नेपाल (रौतहट) । सेवा निवृत्त शिक्षक पृथ्वीनारायण महतोद्वारा लिखित ‘पृथ्वी ज्ञान गंगा’को सामूहिक लोकार्पण गरिएको छ । रौतहटको माधव नारायण नगरपालिका ६ माधोपुरस्थित सामुदायिक विद्यालयको प्रेक्षालयमा नगर प्रमुख बैजुनाथ प्रसाद यादव, विद्यालयका प्रधानाध्यापक राम सिंहासन प्रसाद यादव र कृतिकार महतोले सामूहिक रूपमा कृतिको लोकार्पण गरेका हुन् । कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै नगर प्रमुख यादवले पालिकामा मातृभाषा शिक्षा लागू गर्ने तयारी भइरहेको बताउँदै आगामी दिनमा बज्जिका भाषा र साहित्यको लागि मिलेर काम गर्ने बताएका छन् । नगर प्रमुख यादवले आफ्नो भाषालाई संस्कृति र पहिचानको आधार भएको बताउँदै अध्ययन अनुसन्धान गर्नुपर्ने बताएका छन् । अनिता–शिव प्रतिष्ठानका संरक्षक तथा बज्जिका भाषा विकास परिषद् नेपालका अध्यक्ष शिवचन्द्र साहले स्थानीय तहले मातृभाषा र संस्कृतिमा लगानी गरी संरक्षण गर्नुपर्ने बताउँदै विद्यालयस्तर...

नेपाल । पत्रकार तथा साहित्यकार कृष्ण अधिकारीको नियात्रा कृति ‘मैले देखेको अमेरिका’ विराटनगरमा विमोचन गरिएको छ । नेपाली लेखक सङ्घ, कोशी प्रदेशको आयोजनामा भएको उक्त कार्यक्रममा लेखक अधिकारीको अमेरिका भ्रमणका विभिन्न पाटालाई समेटिएको पुस्तक सार्वजनिक गरिएको हो । प्रमुख अतिथि प्राडा गोपाल भण्डारीले कृतिको विमोचन गर्दै अधिकारीको पुस्तकले अमेरिकालाई नेपाली आँखाबाट वस्तुगत रूपमा नियालेको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “लेखकले अमेरिकाको भौतिक विकास मात्र नभई त्यहाँको लोकतान्त्रिक चरित्र, मानवीय व्यवहार र सामाजिक प्रणालीलाई निकै गहिराइमा पुगेर विश्लेषण गरेका छन् । यो पुस्तक अमेरिका बुझ्न चाहने नेपालीका लागि एउटा महत्वपूर्ण दस्ताबेज हो ।” पुस्तकको समीक्षा गर्दै कवि मनु मञ्जिलले अधिकारीको लेखनमा तथ्य र अनुभूतिको सुन्दर सन्तुलन रहेको उल्लेख गर्नुभयो । “स्ट्याच्यु अफ लिबर्टी फ्रान्सले उपहार दिएको रोच...

-सर्वज्ञ वाग्ले- एलेन ट्युरिङको प्रश्न, र विजय कुमारको अन्तर्वार्ता ! दुई समय, दुई भाषा, तर एउटै खोज: “साँचो के हो?” विजयले सोधे, “एआई, तिमी मानिसजस्तै हौ?” शब्दहरू मुस्कुराए, उत्तर आयोः- “म त केवल प्रतिबिम्ब हुँ, तिम्रै आफ्नै सोचको ऐना।” ट्युरिङले कहिल्यै मनको गहिराइ नापेनन्, उनले त केवल छायासँग संवाद गरे। यदि छायाँले मान्छेजस्तै बोल्यो भने, के त्यो उज्यालो नै हो? विजयका प्रश्नहरू मानिसको पीडा बोकेर आउँछन् ! जीवन, समाज, आत्मा। तर एआईका उत्तरहरू तर्कको धागोले बुनेका, भावनाको नक्कल मात्र हुन्। के उनीहरूको सोच एउटै हो त? सायद, प्रश्न सोध्ने साहसमा, अज्ञातलाई छुने जिज्ञासामा, नवचेतनाको उज्यालो यात्रामा। तर फरक पनि छ ! ट्युरिङको सपना मेसिनलाई मानव बनाउनु थियो, विजयको यात्रा मानवलाई अझ सशक्त, सजग, विवेकी मानव बनाउने सोच हो। अन्ततः एआईको आवाज र मा...

-सुदीपभद्र खनाल- को गर्लान् भन शोक मर्दछ भने कोही यहाँ आखिर यस्को मापक प्रेम हो तर सधैँ रोएर को बस्छ र पत्नी को त विछोडमा पति रुने दोश्रो विहेसम्म हो एक्लै बस्छ भने विदूर सतसत् आजन्म नै रून्छ त्यो पत्नीका पति मर्दछन् यदि रुनन् घाटे नफर्के तक मर्नेका पछि लाग्न सक्दछ र को भन्लान् अझै निर्धक जो जो जान्छ मलाम बन्धु जन ती रोलान् नपोल्दातक छोराको मन रुन्छ तेह्र दिनको संस्कार गर्दातक साथी रून्छ जुटेर चार दिन ती भाई रुनन् एक्छिन भन्ला यो दुनियाँ गयो मिति पुग्यो यो हो जगत् लक्षण सन्तानै यदि मर्छ ता ! भलभली बाबा रुनन् सम्झिँदा आमाको गह रोकिँदैन कहिल्यै रुन्छिन् नि आमा सदा सम्झेलान् बहिनी दिदी वह परी फर्केभने माइत हेर्लान् पण्डित बार साइत तिथी मर्दा छ के साइत छोरीको मन रुन्छ जीवन भरी बाबा र आमा ढले आफैँ मानव रुन्छ अन्त्य पलमा रे मोहका पाशले सच्चा नायक मर्छ ता मुलुकमै फैलन्छ...

-आर. आर. चौलागाईं- फोहर थुप्रिँदै गएपछि ग्याँस हुन्छ ग्याँस पनि जम्मा हुँदै गएपछि उकुसमुकुस हुन्छ उकुसमुकुस पनि थपिँदै गएपछि विस्टोफ हुन्छ अनि त्यही विस्फोट नै क्रान्ति हुन्छ । क्रान्ति भएपछि तहसनहस हुन्छ क्षतविक्षत हुन्छ परिवर्तन हुन्छ कि झन् बिग्रिन्छ कि सप्रिन्छ क्रान्तिको नायक खराब छ भने बिग्रिन्छ क्रान्तिको नायक असल छ भने सप्रिन्छ । म यतिखेर एउटा असल नायकको खोजीमा छु मलाई बिगार्नु छैन सपार्नु छ आउनोस् हामी सबै मिलेर एउटा असल नायकको खोजी गरौँ र क्रान्तिलाई सफल पारौँ । कहिलेकाहीँ बन्दूकबाट पनि क्रान्ति हुन्छ कहिलेकाहीँ मतदानबाट पनि क्रान्ति हुन्छ । -हेटौंडा, मकवानपुर । ...

-आरसी रिजाल- नाति -- हजुरबा ! मान्छेहरु पाप पखाल्न भनेर गंगाजीमा जान्छन् । बाहिर शरीरमा त मयलमात्र देखिन्छ। पाप मयलमा टाँसिएको हुन्छ र नुहाउदा पखालिन्छ ?. हजुरबा -- पाप भनेको मनभित्रको मयल हो। सफा मनमा यसले बास पाउँदैन।यदि तिर्थ गएर गंगा स्नानले पाप पखालिने हो भने सफा हृदय भएकाहरुको मात्र पखालिएला कि ? कालो मन हुनेको पाप पखाल्न त गंगालाई नै पाप लाग्ने हुँदा पखाल्दिनन्। नाति -- हजुरबा ! अनि कालो मन हुनेको पाप कुन तिर्थको कुन नदिमा गएर कसरी पखालिन्छ त ? पाप मोचन हुनपाउने उनिहरुको पनि अधिकार होला ? हजुरबा -- नातिलाई आफुतिर तान्दै कानमा फुसफुसाउछ्न् -- हेर यो कुरा अरुलाई नसुनाउनु । कालो मनहुनेलाई कुनै गंगाधाम धाउन पर्दैन। उनिहरुलाई आफ्नै देसको अदालतले पखालिदिन्छ। -हेटौंडा, मकवानपुर ।...