भाषा/साहित्य

नेपाल । अग्रज लोकगायिका एवं साहित्यकार हरिदेवी कोइरालाको कवितासङ्ग्रह ‘मायाको भूगोल’ बजारमा आएको छ । हरिदेवी कोइराला साहित्य सङ्गीत सम्मान कोषले पोखरामा आयोजना गरेको कार्यक्रममा कृति लोकार्पण गरिएको हो । कोइरालाको १२ औँ साहित्यिक कृति हो। लोकगीतको क्षेत्रमा पृथक पहिचान बनाउनुभएकी कोइरालाका कविता, गीत र मुक्तक सञ्चयनहरू बजारमा आएका छन् । ‘मायाको भूगोल’ मा ९३ कविता सङ्गृहीत छन् । “यसमा गद्य र पद्य दुवै थरी कविता छन्,” उहाँले भन्नुभयो, “एउटा खण्डमा अग्रज सर्जकको सम्मान र स्मृतिमा लेखिएका कविता छन् भने अर्को खण्डमा प्रकृति, संस्कृति, अहिलेको जनजीवनलाई उतार्ने कोसिस गरेकी छु ।” अग्रज स्रष्टाहरू अम्बर गुरुङ, योगमाया, पारिजात, सत्यमोहन जोशी, झलकमान गन्धर्व लगायतका २२ जनाको सम्मान र स्मृतिमा लेखिएका कविता सङ्ग्रहमा छन् । ...

नेपाल । नारी स्रष्टा समाज विराटनगरले शुक्रराज कुँवरको लघुकथा संग्रह मिसाभराको लोकार्पण र त्यसमाथि वहस गरिएको छ । काठमाडौँको अनामनगरमा समाजले कार्यक्रम गरी मिसाभरा लघुकथा संग्रहको विमोचन गरेको हो । बहसमा तुलसीहरि कोइराला, ध्रुब मधिकर्मी, कुमार कोइराला, लता केशी, खेमराज पोखरेल र संयोजक रमेन्द्र कोइराला रहनुभएको थियो । रामकुमार पण्डित, बिनोद नेपाल, ध्रुवराज थापा, मौन सञ्जय, विवेक शर्मा गौतम, पीपी कोइराला, निर्मला बराल, एन्जल निलु, ललिता जोशी, सुनिता निरौला पौडेल, रन्जु खनाल, प्रार्थना खनाल, लक्ष्मी पोखरेल, रामचन्द्र महतो कुशवाहा, रोशन पराजुली, प्रिन्स प्रमोद ढकाल, खगेन्द्र बस्याल, रञ्जना पराजुली लम्साल र सूचिता काफ्लेले शुक्रराज कुँवरको लघुकथा सङ्ग्रह बगैंचा र मिसाभराबाट करिब बीस वटा लघुकथा वाचन गर्नुभएको थियो ।...

-सुदीपभद्र खनाल- ऊँटको रूप हेरिन्न हेरिन्छ मरु-उत्क्रम गधाको श्वर हेरिन्न हेरिन्छ त्यसको श्रम व्यवस्था रूपमा हैन सारमा हेर्नुपर्दछ देशलाई दियो त्यस्ले के के त्यो हेर्नुपर्दछ बोलेर मात्र बन्दैन कर्मले देश बन्दछ नभए स्तुत्य सत्कर्म छिटै विस्मृत बन्दछ चिरस्थायी सदा सत्य बलवान् छ सधैँ पला सुनिन्छ वाद्यमा ताल हेरिन्छ नृत्यमा कला माटोको महिमा गाऊ महकिन्छ मरुस्थल न्यायको गीत घन्काऊ झुक्छ उम्दा महाबल फेरिन्न कहिल्यै देश निकृष्ट परिपाठले माटो विरुद्द जो उठ्छ सिद्दिन्छ अभिशापले निष्ठा आधारमा उठ्छ समृध्दि राष्ट्रको सदा राष्ट्र निर्माणमा मात्रै प्रयोग गर सम्पदा निश्वार्थ मनले बोल स्वराष्ट्र निम्ति गर्नुछ राष्ट्रकै निम्ति बाँचेर राष्ट्रकै लागि मर्नुछ -केन्द्रीय उपाध्यक्ष, अनेसास ।...

-आर. आर. चौलागाईं- यत्रो वर्ष यो खोलामा पीपमात्रै बग्यो । होला पीप बगिरहँदा कहिलेकाहीँ खोलामा कतैबाट खसेर फूलको थुङ्गा पनि आयो होला होला पीप बगिरहँदा कहिलेकाहीँ खोलामा कतैबाट पोखिएर आक्कलझुक्कल खाँट्टी दूध पनि आयो होला होला पीप बगिरहँदा कहिलेकाहीँ खाेलामा अचानक कतैबाट स्वच्छ पानी पनि मिसियो होला । सिङ्गै खोला पीपको भएपछि दुई चार थुङ्गा फूलको के अर्थ ? सिङ्गै खोला पीपको भएपछि दुई चार माना खाँट्टी दूधको के अर्थ ? सिङ्गै खोला पीपको भएपछि दुई चार बाल्टी स्वच्छ पानीको के अर्थ ? खाेला कुर्न बसेकाहरूले जहिले पनि खोलाको मात्रै व्यापार गरे खाेला कुर्न बसेकाहरूले जहिले पनि ठुल्ठूला सपनामात्रै बेचे खाेला कुर्न बसेकाहरूले खोला सफासुग्घर राख्नुपर्छ भन्नेहरूलाई जहिले पनि कालापानीमात्रै पुर्याए । मेरो सपना त खोलाको दुवै किनारमा फूल फुल्नु हो मेरो सपना त खोला दुधै दूधको...

-सर्वज्ञ वाग्ले- मलाई खुट्किलो बनाऊ, टेको बनाऊ, भर्‍याङ बनाऊ। मलाई यसरी प्रयोग गर्नेहरूसँग मेरो कुनै गुनासो छैन। किनकि मैले देखेको छु महाभारतको युद्ध केवल कुरुक्षेत्रमा मात्र भएन, त्यो त हरेक युगमा, हरेक महलमा, हरेक सिंहासनको वरिपरि दोहोरिरहन्छ। कसैले धर्मको नाममा चढ्छ, कसैले न्यायको नाममा उक्लिन्छ, कसैले आदर्शको झण्डा बोकेर अरूको काँधमाथि आफ्नो उचाइ नाप्छ। मलाई खुट्किलो बनाऊ, तर सम्झ, खुट्किलाको भाग्य माथि पुग्नु होइन, अरूलाई माथि पुर्‍याउनु हो। मलाई टेको बनाऊ, जसरी भीष्मले हस्तिनापुरलाई टेके, तर इतिहासले देखायो अन्धो निष्ठाले धर्मलाई बचाउन सक्दैन। धर्म त्यहाँ हुन्छ जहाँ सत्यको पक्षमा उभिने साहस हुन्छ। मलाई भर्‍याङ बनाऊ, जसरी एकलव्यको औँला अरूको गौरवको भर्‍याङ बन्यो। जसरी कर्णको प्रतिभा वंश र वर्गको पर्खालमुनि दबियो। जसरी श्रम गर्ने हातहरू ...

-आरसी रिजाल- १२ बर्षमा बिबाह भएकी गार्गी ८० बर्ष पुगिन्। माइती आउजाउ गर्दा बाटोमा पर्ने गाउँबाहेक अरुस्थान उनले देखेकी छैनन्। उनले बुझेकी संसार उहि-- १२ छोरा १३ नाति बुढीको धोक्रो काँधीमाथी मात्रै हो। हुन पनि उनको पनातीसम्म गणना गर्दा करिब तीसजना होलान् । तर आँखा अगाडि कोहि छैनन् ।ऎलेसम्म पानी उमालेर खान सक्छिन्। प्रायजसो घरको झ्यालबाट कान्छो छोराको जन्मदिनमा रोपेको आँपको रुखमा निहाली रहन्छिन् । गार्गिले हरेकबर्ष रुखमा गुँड लाउने जुरेली चरीले बचेरा हुर्काउलो भएपछि उडाएको देख्छिन्। तर बचेरा फर्केर आएको देख्दिनन्। र मान्छेले पनि यस्तै प्रकृतिको नियम पछ्याएको ठान्छिन्। हिजोदेखी पोथी जुरेली कराइरहेकिले केही अनिष्टको आँकलन गरि आँपको फेदमा पुग्छिन्। त्यहाँ मृत्य भाले जुरेलिको शरीरबाट कमिलाले मासु थुतेको देख्छिन् र खाल्डो खनेर पुर्दिन्छिन्। अनि बिस्तार टाउको उठाएर मास्तिर हेर्छिन्। हाँगामा...

नेपाल । साहित्यकार भीमप्रसाद काफ्लेको नयाँ पुस्तक ‘अन्तर्बोध’ (नवदर्शन) प्रकाशनमा आएको छ । यस पुस्तकमा धर्म, संस्कृति, विज्ञान, भाषाजस्ता विषयमाथि वस्तुपरक ढंगबाट चर्चा गरिएको उल्लेख छ । पुस्तकमा जीवन र जगत्मा विकसित हुँदैआएका मूलभूत पक्षहरूलाई विषय बनाइएको छ । भीमप्रसाद काफ्लेको यसअघि ‘एक सूर्य अनेक आलोक’, ‘नारीः ओझेलभित्रकि आधा आकाश’, ‘घामका उपासक सूर्यप्रसाद लाकोजू’ प्रकाशित छन् । अन्तर्बोध उनको चौथो कृति हो । ...

नेपाल । ‘वसुधैव कुटुम्बकम्’को भावनालाई आत्मसात् गर्दै चारु साहित्य प्रतिष्ठान नेपाल र भारतको क्रान्तिधारा साहित्य अकादमीद्वारा काठमाडौँमा तीन दिने अन्तर्राष्ट्रिय नेपाल-भारत साहित्य महोत्सव सम्पन्न भएको छ । दुई देशको राष्ट्र गानबाट सुरु भएको महोत्सवको उद्घाटन पूर्वप्रधानमन्त्री झलनाथ खनालले गर्नुभएको हो । नेपाल, भारत र भुटानबाट सहभागी साहित्यकारहरुको स्वागत चारु साहित्य प्रतिष्ठानका अध्यक्ष देवी पन्थीले गर्नुभएको थियो । कञ्चना झाले सञ्चालन गर्नुभएको कार्यक्रममा नेपालको तर्फबाट ममता मृदुल, राधिका पन्थी र एन्जल निलुले स्वागत नृत्य प्रस्तुत गर्नुभएको थियो भने भारतको तर्फबाट दीपा पन्त ‘शीतल’ र देवयानीले राजस्थानी सांस्कृतिक नृत्य प्रस्तुत भएको थियो । तीन दिने अन्तर्राष्ट्रिय नेपाल(भारत साहित्य महोत्सवमा नेपालका करिब दुई सय साहित्यिक, सामाजिक, सांस्कृतिक तथा पत्रकारिता क्षेत्रका व्यक्तित्वका ...

नेपाल । नियात्रा लेखनमा क्रियाशील साहित्यकार विष्णुप्रसाद शर्मा पराजुलीको कथाकृति ‘हिमलुङमा पलाएको माया’ एक कार्यक्रमबीच लोकार्पित भएको छ । ठमेलमा सुनकोसी वाङ्मय प्रतिष्ठानद्वारा आयोजित कार्यक्रममा साहित्यकार प्रमोद प्रधान, श्रीरामसिंह बस्नेतलगायतले कृति सार्वजनिक गरे । कार्यक्रममा पाठकीय मन्तव्य राख्दै साहित्यकार प्रमोद प्रधानले साहित्यमा धेरै पछि आएर जोडिए पनि पाठकलाई राम्रा नियात्राकृति पस्कँदै आएका पराजुलीले यस कथाकृतिमा हिमाली समाजको कथा लेखेको बताए । यसभित्रका कथाहरू आफैँमा पृथक रहेको उल्लेख गर्दै प्रधानले भने, “हिमाली भेगमा आम मानिसले भोग्नुपरेका अनेक दुःखकष्ट यसभित्र प्रस्तुत कथामा पढ्न सकिन्छ । पढ्दै गर्दा कतिपटक त म भक्कानिएको छु ।” हिमाली क्षेत्रका नियात्रामा कलम चलाउँदै आएका पराजुलीका तीन नियात्राका पुस्तकसहित पाँच पुस्तक प्रकाशित छन् । कार्यक्रममा अर्का वक्ता डा. हरिप्रसा...

नेपाल । १३ बुँदे घोषणापत्र जारी गर्दै बागमती साहित्य महोत्सव-२०८३ सम्पन्न भएको छ । दुई दिनसम्म सञ्चालन भएको महोत्सवले नेपालका सबै भाषा, साहित्य, सङ्गीत, नाट्यकला, ललितकला तथा संस्कृतिको संरक्षण, अनुसन्धान र प्रवर्धनका लागि भएका विमर्श प्रभावकारी रहेको निष्कर्ष निकाल्दै यस्ता महोत्सवलाई निरन्तरता दिन सङ्घीय, प्रदेश, जिल्ला तथा स्थानीय तहका सरकार र प्राज्ञिक संस्थाहरूलाई आफ्ना नीति तथा कार्यक्रममा समावेश गर्न आग्रह गरेको छ। घोषणापत्रमा गोष्ठी तथा पुरस्कार वितरणमा मात्र केन्द्रित साहित्यिक गतिविधिभन्दा साहित्यलाई नयाँ चेतनाको कोणबाट अध्ययन–अनुसन्धान गर्नुपर्ने उल्लेख गरिएको छ । साथै मूर्तिकला, चित्रकला, सङ्गीत, नृत्य, संस्कृति, पर्यावरण र लैङ्गिकताजस्ता विषयसँग साहित्यलाई जोडेर अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिइएको छ। हरेक साहित्यिक उत्सव तथा सिर्जनालाई बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक र स...