भाषा/साहित्य

नेपाल । कवि भूपिन खड्काको निबन्ध सङ्ग्रह ‘मध्यको उज्यालो’ र जुनु रानाको निबन्ध सङ्ग्रह ‘लाहुरेनी सौन्दर्य’ लाई यस वर्षको ‘विमल गुरुङ कृति पुरस्कार’ संयुक्त रूपमा प्रदान गरिने भएको छ । धरानस्थित कवि विमल गुरुङ स्मृति पुस्तकालय व्यवस्थापन समितिको बुधबारको बैठकले दुवै कृतिलाई संयुक्त रूपमा पुरस्कार प्रदान गर्ने निर्णय गरेको हो । पुस्तकालयका अनुसार पुरस्कारको राशि दुई लाख रुपियाँ र ताम्रपत्र रहेको छ । पुरस्कारका लागि स्वदेश तथा विदेशका लेखक, कवि र साहित्यकारद्वारा नेपाली भाषामा लेखिएका ५२ कृति प्राप्त भएका थिए । पुस्तकालयका अध्यक्ष पूर्णबहादुर गुरुङका अनुसार दुवै कृतिका सर्जकलाई यही कात्तिक १९ गते पुस्तकालयको भवनमा आयोजना हुने कवि विमल गुरुङको ५५औँ जन्मजयन्ती तथा ३५औँ राष्ट्रिय कविता महोत्सवका अवसरमा पुरस्कार र ताम्रपत्र प्रदान गरिनेछ । सोही अवसरमा पुस्तकालयले यसअघि छनोट गरेका उत्कृष्ट १० ...

नेपाल । नेपाली साहित्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्‍याउने सरकारी पहलअन्तर्गत चिनियाँ भाषामा अनूदित छ वटा नेपाली पुस्तक चीनको छेन्दुमा लोकार्पण गरिएको छ। यहि अक्टोबर १६ मा तियान्फु पुस्तक प्रदर्शनीका क्रममा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको ‘लक्ष्मी निबन्धसङ्ग्रह’, भीष्म उप्रेतीको ‘हिमालय, शेर्पा र यती’, ध्रुवचन्द्र गौतमको ‘अलिखित’, सरुभक्तको ‘चुली’, डा. राजु अधिकारीको ‘यस्तो होस् जीवनशैली’ र सुलोचनाको ‘जीवनबाट जीवन सिकौँ’ चिनियाँ भाषामा सार्वजनिक गरिएको हो। नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच सन् २०२३ सेप्टेम्बर २५ मा भएको द्विपक्षीय समझदारीअनुसार नेपालका २५ पुस्तक चिनियाँ भाषामा र चीनका २५ पुस्तक नेपाली भाषामा अनुवाद गरी प्रकाशन गर्ने परियोजना अघि बढाइएको थियो। उक्त परियोजनाले नेपाली साहित्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय पाठकमाझ पुर्‍याउनुका साथै नेपाली सिर्जना, संस्कृति र जीवनदर्शनको प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य राखेक...

नेपाल । नियात्राकार जय छाङ्छाको नयाँ नियात्राकृति ‘काकारभिट्टादेखि दोधारा–चाँदनी’ प्रकाशित भएको छ । नियात्राकृतिहरूका साथै नियात्रा विधाका सैद्धान्तिक पुस्तकहरूसमेत गरेर १६ वटा कृति बजारमा ल्याइसकेका छाङ्छाको यो १७औँ पुस्तक हो । सुन्दर स्वदेश पब्लिकेशनले बजारमा ल्याएको कृतिको मूल्य ६२० रुपैयाँ रहेको छ ।...

नेपाल । पत्रकार एवं लेखक जनकराज सापकोटाद्वारा लिखित पुस्तक ‘मगनी मरिक’ सार्वजनिक गरिएको छ । काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रमका बीच विमोचित उक्त पुस्तकले मधेसको सीमान्तकृत डोम समुदायको जीवनशैली, जात व्यवस्थाको जरो र त्यहाँ व्याप्त गहिरो सामाजिक विभेदलाई जीवन्त रूपमा चित्रण गरेको छ । पुस्तक विमोचन समारोहलाई सम्बोधन गर्दै लेखक सापकोटाले आफू एउटा पत्रकारका रूपमा समाजका विकृति र विभेदलाई उजागर गर्न लागिपरेको बताए । उनले मधेसमा अझै पनि विद्यमान जातीय छुवाछुत र लैङ्गिक विभेदका दर्दनाक उदाहरणहरू पेश गर्दै सत्ता र मुख्यधारका सञ्चार माध्यमले यी मुद्दाहरूलाई उपेक्षा गरिरहेको टिप्पणी गरे । सापकोटाले रौतहटको दलित बस्तीको अनुभव सुनाउँदै भने, “शौचालय भए पनि महिलाहरू पुरुषहरूको प्रयोगपछि त्यसलाई उपयोग गर्न नपाउने विवशता र उपल्लो जातको बस्तीबाट आफ्नो बस्ती नदेखियोस् भनेर गरिने घेराबन्दी जस्ता घटनाले मधेस...

नेपाल । नेवार महिला समूहको आयोजनामा सम्पन्न कार्यक्रममा लेखक तथा कलाकार शारदा चित्रकारद्वारा लिखित कलासम्बन्धी पुस्तक ‘समय चक्र’ सार्वजनिक भएको छ । काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा नेपाल ललितकला प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति एरिना ताम्राकार लगायतले कृति विमोचन गरे । कृति सार्वजनिक गर्दै कुलपति ताम्राकारले शारदा चित्रकारको समग्र कलाजीवनमाथि प्रकाश पारिन् । उनले अग्रज कलाकार शारदा चित्रकारको यो किताब नेपाली चित्रकलाको महत्त्वपूर्ण दस्तावेज भएको बताइन् । उमेरले ८६ वर्ष भए पनि कामले उनी अझै पनि सक्रिय रहेको बताउँदै कलाकार शारदा हरेक कलाकारका लागि प्रेरणाको स्रोत भएको उल्लेख गरिन् । उक्त अवसरमा पूर्वमन्त्री ऋद्धिबाबा प्रधानले शारदा चित्रकार आफूले चिनेको पुरानो साथी भएको बताउँदै उनको नेपाली कलाक्षेत्रमा ठूलो योगदान रहेको चर्चा गरिन् । नेपाली कलामा जीवन अर्पण गरेकी चित्रकारले कलाको विषय समेटेर ले...

नेपाल । अमेरिका भ्रमणमा रहेका साहित्यिक पत्रकार एवं साहित्यिक अन्वेषक जयदेव भट्टराई सम्मानित हुनुभएको छ । उहाँ मधुपर्क मासिकका पूर्वसम्पादक हुनुहुन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज एव नर्थ क्यारोलाइना नेपाली साहित्य समाजले आयोजना गरेको कार्यक्रममा भट्टराईलाई सम्मान गरिएको हो । त्यस अवसरमा भट्टराईकी श्रीमती दीपा भट्टराईलाई पनि सम्मान गरिएको अमेरिकामा रहेका गोरखापत्रका पूर्वपत्रकार कृष्णराज खनालले जानकारी दिनुभयो । पत्रकार खनालका अनुसार समाजकी अध्यक्ष गीता बस्नेत, नेपलिज कम्युनिटी फर नर्थ क्यारोलाइनाका अध्यक्ष ददिन पाण्डे र सावित्री खनालले भट्टराई दम्पतीलाई सम्मान गर्नुभएको थियो । गोरखापत्र संस्थानमा झन्डै ३० वर्ष सेवा गरेर गत वर्ष मात्र अवकाश लिएका भट्टराईले अवकाशपछि हाल साहित्यिक पत्रिका आरब्ध द्वैमासिक प्रकाशन गरिरहनुभएको छ । उहाँका हालसम्म १६ वटा कृति प्रकाशित छन् । संस्थाका मह...

-सुदीपभद्र खनाल- बुझ्नेले नबुझे स्वआत्म सरिता संसार के बुझ्दछ लेख्नेले नबुझे कथा समयका साहित्य के लेख्दछ यो बह्माण्ड बुझोस् परन्तु नबुझे मान्छे उ के बुझ्दछ आफैँभित्र बुझेर बाहिर बुझे यो सृष्टि सामान्य छ । आफ्नै रक्त र श्वेद मिशृत गरी माटो भिजा जा अब आफ्नै पौरखको तँ खा फल स्वयं सत्कर्मको आसव गर्दे कर्म बनेर साक्ष तँ जगत कल्याणका खातिर माया मोह र मादमा नफसिदे मात्सर्य झन्झातिर । यो संसार विचार चार दिनको ऐश्वर्यको सानको राखी चाह लिएर स्वार्थ तँ नबस् बाटो समा ज्ञानको के हो उन्नत प्राप्ति त्यो समयले गर्दिन्छ निर्धारण गर्छस् सत्य महान् बुझेर नबुझे-जस्तो तँ के कारण । धन्धन्धन् तँ नभन् उदार मन बन् वैराग्य आधार बन् सच्चा ज्ञान दया विचारयुत बन् भन् न्याय सत्कर्म भन् स्वार्थी लोभ र मोह युक्त तँ नबन् मुत्तात्म स्वाधीन बन् छोडी काम र क्रोध मोह मसिहा संसार सत्धर्म भन् । लण्ठा ...

-आरसी रिजाल- रक्सीले विभिन्न उपनाम पाएको छ। जस्तै -- मदिरा, खोया बिर्के,बिजुली सर्वत ,भित्री कोट आदि। तर रक्सी पिउनेलाई जड्याहा भनेको चैँ मलाई पटक्कै मनपर्दैन। कारण --उभन्दा त्यागी र राष्ट्र्वादी अरु हुनै सक्तैनन् ।। मै हुँ भन्ने नेताले तिहुन चखुवाझैँ पार्टी फेर्दै हिँडेको देखिन्छ। तर जड्याहाको दृष्टि भने अर्जुन दृष्टि भनेझैं रक्सिभन्दा दायाँबायाँ लाग्नै सक्तैन। जड्याहाले आफ्नो परिवारको सुख शान्तिको त कुरै छाडौं, आफ्नो शरिरको समेत ख्याल राख्दैन। अब यस्तो मान्छेलाई त्यागी नभनेर के भन्ने ? सरकारले रक्सीमा करवृद्धि गर्दै जान्छ। " रक्सीमा करबृध्दि नगर " भनेर ऎलेसम्म जड्याहाको सिस्टमण्डल अर्थमन्त्रीलाई भेट्ने गएको यहाँलाई थाहा छ ? यस्तो कर राष्ट्र निमार्णमा सदुपयोग हुन्छ भन्ने विश्वासमा बिरोध नगरेकाले जड्याहालाई खाँटी राष्ट्रवादी भन्नै पर्छ। जड्याहाहरु लामो समयसम्म घरपरिवार र राष्ट्रक...

-आर. आर. चौलागाईं- कोही राजा टुक्राटुक्रामा विभाजित देशलाई एकै ठाउँमा जोड्छन् र अमर हुन्छन् कोही राजा बाटो बनाउँछन् उद्योगधन्दा खोल्छन् विश्वविद्यालयको स्थापना गर्छन् र देशमा विकासको जग हाल्छन् कोही राजा सिंहासनबाट झर्दा पनि हाँसीहाँसी दरबार छोडेर बाहिर निस्कन्छन् तर कोही नेता उद्योगधन्दालाई कौडीको मोलमा बेच्छन् विदेशीको दलाली गर्छन् बदनाम हुन्छन् र जनताको पिटाइ खान्छन् कोही नेता जनताको रगतमा होली खेल्छन् कोही नेता आकाशपाताल जोडेर ठुल्ठूला गफ हाँक्छन् कलिला केटाकेटीहरूलाई गोलीले उडाउँछन् र हेलिकोप्टर चढेर भाग्छन् राजाजति बेठीक र नेताजति सबै ठीक हुन्छन् भनेर मैले पढेको पाठ गलत रहेछ । २०८२ माघ १ -हेटौंडा, मकवानपुर ।...

नेपाल । वासु शशी स्मृति परिषद्ले २०८३ सालको ‘वासु शशी साहित्य सम्मान’ नेपाली साहित्यमा समर्पित तीन सर्जकलाई प्रदान गरेको छ । परिषद्‌द्वारा आयोजित कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि अग्रज साहित्यकार तथा चलचित्रकर्मी यादव खरेलले कथाकार हिरण्यकुमारी पाठक, कथाकार मधुवन पौडेल र समालोचक डा. बद्री पोखरेललाई सम्मानित गरे । सम्मानकासाथ नगद राशि जनही १० हजार रुपैयाँ प्रदान गरियो । कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि खरेलले सम्बोधन गर्दै वासु शशीसँग आफ्नो नजिकको सम्बन्ध रहेको चर्चा गर्दै उनले नलेखेको कुनै विषय नै नरहेको बताए । परिषद्का सदस्य सचिव प्रद्युम्न जोशीले परिषद्ले ३४ वर्षको अवधिमा ८० भन्दा बढी सर्जकहरूलाई सम्मानित गरिसकेको बताए । सम्मानित स्रष्टाहरू पाठक, पौडेल र डा. पोखरेलले प्राप्त सम्मानले आफूहरूमा उर्जा थपेको बताए । अभिनेत्री मिथिला शर्माले वासु शशीले लेखेको ‘माया’ चलचित्रमा अभिनय गर्ने मौका पाएको स्मरण...