भाषा/साहित्य

-आर. आर. चौलागाईं- पहिला नौलो जनवाद आउँछ त्यसपछि समाजवाद आउँछ र अन्तिममा साम्यवाद आउँछ भन्नुहुन्थ्यो छ सालदेखि हिँडेको हिँड्यै छौँ हामी न जनवाद आयो न समाजवाद आयो न साम्यवाद नै आयो पचहत्तर वर्ष बितिसकेछ हाम्रो यात्रा अहिले कहाँ पुग्यो कमरेड ? कहिले राजाको कदम ठीक हो भनेर दरबार पस्नु भो कहिले आफ्नै साथीलाई गद्दार भनेर आमाचकारी गाली गर्नु भो कहिले वर्गशत्रु खत्तम अभियान भनेर उद्योगपति र राष्ट्रिय पुँजीपतिहरूलाई गिँड्दै हिँड्नु भो कहिले टुक्राटुक्रामा विभाजित भएर थुप्रै नाङ्ले पसलहरू खोल्नु भो कहिले राजनैतिक स्वतन्त्रता भनेर हाम्रो दिमाग भुट्नु भो कहिले पार्टी स्वतन्त्रता भनेर हामीलाई अलमल्याउनु भो कहिले बुर्जुवा शिक्षा पढ्नु हुँदैन भनेर हाम्रो पढाइलाई छुटाउनु भो कहिले कम्युनिस्टले निजी सम्पत्ति राख्नु हुँदैन भनेर हाम्रो खल्तीलाई रित्याउनु भो कहिले पञ्चायती चुनावमा...

-रमेशचन्द्र घिमिरे - सुत्ने बेला भयो तर तिमी अझै आइनौ निदाउनु पर्छ भन्ने थाहा किन पाइनौ ? तिमी नआई त्यसै कहाँ निदाउन सक्छु ? अनिदोमा रात कहाँ बिताउन सक्छु ? आँखा पोल्यो, पिरो भयो, बिन्ती सुन्दिनौ र ? माया जालमा पारी मेरो आँखा थुन्दिनौ र ? भोलि बिहान चाँडै उठ्छु, पढ्छु अनि लेख्छु तिमी आयौ भने मात्र म सपना देख्छु यति विधि मलाई त्यसै अल्मल्याउँछ्यौ किन ? कोल्टो फेर्दा थाकिसकेँ छट्पट्याउँछ्यौ किन ? स्कुलबाट फर्केपछि गृहकार्य गर्छु खाना खाई पाठ पढ्छु अनि खाटमा लड्छु सबै जना सुतिसके दस बज्दा राति बेलै छँदा सुत्न पाए हुन्थ्यो कति जाती फकाउँदै मिठो स्वरमा गाना तिमी गाऊ आऊ निदरी आऊ आऊ, आऊ निदरी आऊ । -भोर्लेटार लमजुङ...

नेपाल । राष्ट्रिका साहित्य प्रतिष्ठानको साधारणसभाले कवि ऋषभदेव घिमिरेको अध्यक्षतामा नयाँ कार्यसमिति चयन गरेको छ । काठमाडौंमा बिहीबार आयोजित सभाले उपाध्यक्षमा डा. शान्तिमाया गिरी, महासचिव मधु पाठक, सचिव सुमन घिमिरे र कोषाध्यक्षमा हरिबोल ढकाललाई चयन गरेको छ । सभाले सदस्यहरूमा सुष्मा आचार्य, छविरमण सिलवाल, डा. सृजना शर्मा र प्रदीप सापकोटालाई चयन गरेको छ ।...

नेपाल । खेमलोल हरिकला लामिछाने प्रतिष्ठानले बर्सेनि प्रदान गर्दै आएको ‘पद्मश्री साहित्य पुरस्कार’का निम्ति उत्कृष्ट पाँच पुस्तकको सूची सार्वजनिक गरिएको छ । संक्षिप्त सूचीमा छुदेन काविमोको आख्यान ‘उरमाल’, रमेश भुसालको गैरआख्यान ‘छालबाटो’, भवानी खतिवडाको नियात्रासंग्रह ‘प्रणाम सगरमाथा’, सरस्वती प्रतीक्षाको उपन्यास ‘स्व’ र तीर्थ गुरुङको उपन्यास ‘हिउँको गीत’ परेका चितवनको रत्ननगरस्थित प्रतिष्ठानका अध्यक्ष जीवा लामिछानेले उल्लेख गरेका छन् । ...

नेपाल । त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा लामो समय प्राध्यापन गरेका भारतका लागि पूर्वनेपाली राजदूत डा. लोकराज बरालको आत्मवृत्तान्त ‘रोमाञ्चित जीवन’को दोस्रो संस्करण प्रकाशनमा आएको छ । २०७० सालमा पहिलोपटक प्रकाशित यो पुस्तक दोस्रो संस्करणमा परिमार्जित स्वरूपमा आएको छ । डा। बरालले लेखेका छन्, ‘...एक दशकको अन्तरालमा केही नयाँ घटना पनि थपिएका र अघि समावेश नभएका पुराना सम्झना र अनुभव पनि रोचक र मननीय भएकाले समावेश गरिएको छ । ...’ यस पुस्तकलाई ओरिएन्टल पब्लिकेशनले बजारमा ल्याएको हो ।...

नेपाल । ज्योति साहित्य प्रतिष्ठानले मासिक रूपमा गर्दै आएको कविता यात्रालाई निरन्तरता दिँदै २२०औँ कविता यात्रा सम्पन्न गरेको छ । कार्यक्रममा कविहरू मधुसुदनप्रसाद घिमिरे, सुनिता अधिकारी, योगाज राजन, इन्दिरा चापागाईं, ललिता दोषी, नरेन्द्रराज पौडेल, नारायण तिवारी, निरा श्रेष्ठ, भरत बम्जन, गोविन्दमान सिंह कार्की, तिलक गाउँले, संगीता खरेल, बुद्धिराज पाण्डे, वियोगी बुढाथोकी, केदार मैनाली, रश्मी रिमाल, राकेशकुमार झा, हिमानी झा लगायतले कविता वाचन गरे । कार्यक्रममा साहित्यिक स्मारिका ‘साहित्य संसार’ पनि लोकार्पण गरियो । प्रतिष्ठानका अध्यक्ष कवि मणिराज सिंह, कवि शैलेन्द्र साकार, समीक्षक प्राडा भरतकुमार भट्टराई लगायतले कवि गोष्ठिका बारेमा बोलेका थिए ।...

नेपाल । पाल्पाका साहित्यकार जयदेव गौतमद्वारा लिखित समीक्षात्मक पुस्तक ‘किताबको अँगालोमा’ को बुटवलमा परिचर्चा गरिएको छ । लुम्बिनी वाङ्मय प्रतिष्ठान नेपालको आयोजनामा भएको परिचर्चा कार्यक्रम भएको हो । गौतमको यो चौथो पुस्तकमा विविध विधाका कृतिको समीक्षा समावेश छ । २७५ पृष्ठको पुस्तकमा ४२ कृतिका सबल र दुर्बल पक्षका विषयमा समीक्षा गरिएको छ । प्राडा कपिल लामिछानेले साहित्यमा सिर्जना मात्र नभई समालोचना पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण रहेको उल्लेख गर्दै प्रस्तुत पुस्तकले समालोचनाको क्षेत्रमा राम्रो छाप छाडेको छ भन्नुभयो । उहाँले अन्तर्वस्तु, प्रस्तुतीकरण, तथ्यगत त्रुटि, समाजमा पर्ने प्रभावलगायतका विषय समावेश गरेर उत्कृष्ट कृति तयार भएको भन्दै प्रशंसा गर्नुभयो । सो अवसरमा साहित्यकार ऋषिराम भुसाल, त्रिभुवन बहुमुखी क्याम्पस पाल्पाका प्रमुख डा. टंक पन्थ, माया घिमिरे र रामचन्द्र श्रेष्ठले पुस्तकको समीक्षा गर्...

नेपाल । चितवनस्थित कविडाँडा साहित्य समाजले २०८१ सालका लागि ‘कवि डाँडा राष्ट्रिय आख्यान पुरस्कार’को पहिलो चरणमा उत्कृष्ट दश आख्यानकृतिको सूची सार्वजनिक गरेको छ । ‘अर्हत्’ (शैलेन्द्र अधिकारी), ‘उरमाल’ (छुदेन काविमो), ‘एउटा मायी नगरमा’ (रमेश क्षितिज), ‘धीमहि’ (जयराम तिमल्सिना), ‘प्रवासीको देश हुन्न’ (पंचम अधिकारी), ‘रुदाने’ (टंक चौलागाईं), ‘सावर्णि’ (श्रीधर खनाल), ‘सिमसारा’ (बसन्त बस्नेत), ‘स्व’ (सरस्वती प्रतिक्षा) र ‘हिउँको गीत’ (तीर्थ गुरुङ) कृतिहरू सूचीमा परेको समाजका अध्यक्ष एल.बी. क्षेत्रीले जानकारी गराएका छन् । कृतिहरूमध्येबाट दोस्रो चरणमा उत्कृष्ट पाँच कृतिको सूची प्रकाशित गरिने र ती मध्येबाट उत्कृष्ट एक कृतिको छनोट गरिने विज्ञप्तिमा उल्लेख छ ।...

-सुदीपभद्र खनाल- भाषाबाटै हृदयभरिको भावना खोल्छु मैले भाषाबाटै भुवनभरि यो घोल्छु सद्भाव मैले भाषाबाटै मृदु मृदुलता युक्त संसार हुन्छ भाषाले नै भव मनुजता युक्त यो दिव्य हुन्छ मेरो भाषा मसँग नभए बोल्छु के शव्द मैले मेरो भाषा मसँग नभए बुझ्छु के भाव मैले आफ्नै भाषा लय सुर गला गीत खोज्छन् सबैले मेरो भाषा मसँग नभए बुझ्छु के सृष्टि मैले भाषा बाँचोस् मसँग नभए लेखनी रोइदिन्छु लेखी लेखी सरस कविता चित्त यो धोइदिन्छु मेरो भाषा मसँग नभए बोल्छु बाँचेर के म बाँचोस् भाषा युगयुग धरा धाममा फैलिऊँ म भाषा हाम्रो अघि र पछि हो चेतना मोहनी हो वाणी हो यो मधु धरधरा सभ्यता मूल धी हो भाषानै हो परिचय विभा नाम हो सान हो यो भाषा हाम्रो अखिल भवको सभ्यता प्राण हो यो भाषा बाँचे हृदयतलमा देश बाँच्ने छ हाम्रो माया गाँसी भुवनभरमै प्रीत गाँस्नेछ राम्रो भाषाबाटै जनक पृथिवी बुद्द चिन्नेछ विश्व भाषा ब...

-आरसी रिजाल- छोराले बोलाएकोले बुढाबुढी अमेरिका पुगे।एकमहिनाभित्र विभिन्न ठाउमा घुमाएपछी एकरात खानाखाने समयमा बुहारीले कुरा उप्काइन् -- बुवा अब नेपालको घर बेचौँ।हामी यता भएपछि तपाईंहरु उता बस्न सुहाउँदैन । अन्तिममा दागबत्ती दिने छोराले नै हो। एकै ठाउमा बस्नपर्छ।यता घरको लोन तिर्दातिर्दा हैरान ।उता तेत्रो सम्पत्ति खेर गैरहेछ।नेपालको घर बेच्योभने ४/५ करोड त आउला। त्यसले घरको लोन तिर्न पुग्छ भनिन्। बुढाले-- आफ्नो पुर्खाले आर्जेको सम्पत्ति त्याग्न हाम्रो मनले मान्दैन। भोलि आप्रवासीलाई खेद्ने नियम बनायो भने हामी घर न घाटको हुन्छौँ। हाम्रो शेषपछि सम्पत्ति जेसुकै गर भने। बुहारीले -- हामी त यहाँको नागरिक भैसक्यौँ।हामीलाई खेद्न सक्तैनन् । सम्पत्तिको सदुपयोग गर्न जान्नुपर्छ।ल २/४ दिनभित्र निर्णय गर्नुस् भनिन्। भोलिपल्टदेखि छोराबुहारीले अलि भिन्दै किसिमको व्यबहार गर्न लागे।बुढाबुढीको सल्लाह अनुसार...