भाषा/साहित्य

काठमाडौं । कवि एलिसा ढुंगानाको पहिलो कविताकृति ‘सौन्दर्यको भग्नावशेष’ एक कार्यक्रमबीच लोकार्पित भएको छ । मंगलबार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि कवि दिनेश अधिकारी, डा. नवराज लम्साल, एसपी कोइराला, डा. देवी नेपाललगायतले कृति लोकार्पित गरे । प्रमुख अतिथि कवि गीतकार अधिकारीले एलिसाको पहिलो कृति भए पनि यसभित्रका कवितामा जीवनका कटु यथार्थहरू समेटिएको बताए । उनले कवितामा जीवनका विविध पक्ष प्रस्तुत भएको उल्लेख गरे । कृतिमाथि समीक्षा गर्दै कवि डा। लम्सालले कवितामा विद्यमान पाँच शक्तिहरूको चर्चा गर्दै उनका कविताहरूमा मातृशक्ति सबलरूपमा आएको बताए । डा. लम्सालले यसभित्रका कवितामा प्रेमको स्पर्श गहिरोसँग भेटिने उल्लेख गरे । अर्का समीक्षक कवि डा. देवी नेपालले कवितामा नयाँ स्वाद भेटिने उल्लेख गर्दै यसभित्रका कवितामा धेरै माथिको सौन्दर्य भेटिने बताए । कार्यक्रममा कवि एलिसाले कविता आफ्नो मन...

नेपाल । उपन्यासकार राजेन्द्र वाग्लेको उपन्यास ‘अन्तिम छाल’ लोकार्पण गरिएको छ । आइतबार काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्की, पूर्वन्यायाधीश ईश्वरप्रसाद खतिवडासहितले कृति लोकार्पण गरेका हुन् । समीक्षात्मक टिप्पणी गर्दै प्रमोद प्रधानले उपन्यासमा न्यायालयभित्रका विकृति विसंगतिका विषयहरू समेटिएको उल्लेख गरे । कार्यक्रममा साहित्यकारहरू राधेश्याम लेकाली, उपन्यासकार वाग्ले, अभिनेता सरोज खनाल, साहित्यकार विमल भौकाजीलगायतले बोले । त्यस अवसरमा वाग्लेद्वारा रचिएको गीत ‘आगो बनेर बल्न सक्छु, तुफान बनेर चल्न सक्छु’लाई पनि कार्कीले सार्वजनिक गरिन् । यसका गायक तथा संगीतकार सन्तोष श्रेष्ठ हुन् ।...

नेपाल । पूर्वसचिव तथा साहित्यकार गोपी मैनालीको निबन्धकृति ‘अक्षरको मन’ सार्वजनिक भएको छ । सोमबार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा इतिहासविद् दिनेशराज पन्त, प्रा।डा। खगेन्द्रप्रसाद लुइँटेल, ठाकुर शर्मा भण्डारी, युवराज मैनाली लगायतले कृति सार्वजनिक गरे । इतिहासविद् दिनेशराज पन्तले मैनालीका निबन्धहरूमा विषयवस्तुको गाम्भीर्यता उच्चकोटीको रहेको बताए । कृतिकार मैनालीले यी निबन्ध आफ्नो मनमस्तिष्कको तरंग भएको उल्लेख गरे । मुक्तिनाथ दर्शन साहित्य समाजद्वारा आयोजित कार्यक्रममा कलानिधि दाहाल, राधेश्याम लेकाली, महेश प्रसाईं, प्राडा लुइँटेल, डा. अर्जुनदेव भट्ट, युवराज मैनाली, वेदमणि घिमिरे लगायतले बोले । कृतिमाथि डा. हरिप्रसाद सिलवाल र डा. परशुराम पौड्यालले समीक्षात्मक मन्तव्य राखे ।...

नेपाल । यो वर्षको साहित्यकार तथा सञ्चारकर्मी दाहाल यज्ञनिधिको नाममा स्थापित ‘दाहाल यज्ञनिधि’ पुरस्कार स्थगित भएको छ । दाहाल यज्ञनिधि सुधा सदनका संरक्षक कृष्णकुमारी दाहालको निधन भएका कारण यस वर्षको पुरस्कार स्थगन गरिएको संस्थाका अध्यक्ष सुधा दाहालले जानकारी दिनुभयो । दाहाल यज्ञनिधि प्रतिभा पुरस्कार भने दरबार हाइस्कुलमा सङ्क्षिप्त कार्यक्रम गरेर प्रदान गर्ने निर्णय भएको छ । सातौं स्मृति दिवसको अवसरमा संस्थाले दाहालप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेको छ । काठमाडौंको बुढानिलकण्ठमा आयोजित श्रद्धाञ्जली सभामा संस्थाका पदाधिकारी र परिवारका सदस्यको उपस्थिति थियो । आइतबार दाहाल यज्ञनिधि सुधा सदनको साधारणसभासमेत सम्पन्न भएको छ । सुधा दाहालको अध्यक्षतामा नौ सदस्यीय कार्यसमिति चयन गर्दै साधारणसभा सम्पन्न भएको संस्थाका उपाध्यक्ष डा. रमेश शुभेच्छुले जानकारी दिनुभयो। दाहाल यज्ञनिधि यो पुरस्कारबाट यसअघि राष...

नेपाल । नेपाल ललितकला प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, नेपाल सङ्गीत तथा नाट्य प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको पदाधिकारीको संयुक्त बैठक नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा सम्पन्न भएको छ । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री बद्रीप्रसाद पाण्डेको प्रमुख आतिथ्यमा सम्पन्न उक्त कार्यक्रममा तीनवटै प्रतिष्ठानका कुलपति, उपकुलपति, प्राज्ञपरिषद् सदस्यको उपस्थिति रहेको थियो । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री बद्रीप्रसाद पाण्डेले संस्कृतिसम्बन्धी राष्ट्रिय सम्मेलन गर्न आवश्यक रहेको बताउनुभयो । उहाँले केन्द्रका तीनवटै प्रतिष्ठानले प्राज्ञिक अध्ययन, अनुसन्धान गहिरो गरी गर्न लगानी व्यापक बनाउनुपर्ने विचार राख्नुभयो । नेपाल ललितकला प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका कुलपति नारदमणि हार्तम्छलीले संस्थागत, नीतिगत, कार्यक्रमिक विषयलाई जोड दिनुपर्ने बताउनुभयो । उहाँले प्राज्ञिक संस्थाहरूको सहकार्यले प्राज्ञिक ज्ञा...

-आर. आर. चौलागाईं- जब म हुने छैन यो धरतीमा तब पनि रहुन् मैले लेखेका अक्षरहरू रहुन् मैले बोलेका आवाजहरू पनि मैले टेकेका पदचापहरू पनि रहुन् मैले लगाएका हस्ताक्षरहरू पनि रहुन् जब म हुने छैन यो धरतीमा । जब म हुने छैन यो धरतीमा तब पनि रहुन् मैले हेरेका दृश्यहरू रहुन् मैले सुनेका गीतहरू पनि मैले भोगेका कथाहरू पनि रहुन् मैले थालेका अभियानहरू पनि रहुन् जब म हुने छैन यो धरतीमा । जब म हुने छैन यो धरतीमा तब पनि रहुन् मैले खिचेका तस्वीरहरू रहुन् मैले कोरेका किरिङमिरिङहरू पनि मैले देखेका सपनाहरू पनि रहुन् मैले व्यक्त गरेका अभिलाषाहरू पनि रहुन् जब म हुने छैन यो धरतीमा । जब म हुने छैन यो धरतीमा तब पनि रहुन् मैले हिँडेका गोरेटाहरू रहुन् मैले नाघेका फड्केहरू पनि मैले पानी खाएका कुवाहरू पनि रहुन् मैले वास बसेका पाटी र पौवाहरू पनि रहुन् जब म हुने छैन यो धरतीमा । जब म हुने छैन...

-सुदीपभद्र खनाल- मन भित्रै बसेको छ अहंले युक्त रावण मन भित्रै बसेको छ आदर्श राम पावन कुन बाटो म हिँड्ने हो चल्ने हो पथमा कुन गन्तव्य कुन हो पुग्ने लक्ष्य जीवनमा कुन कता जाने कता बढ्ने आफ्नै शुद्द छनौट हो राम रावण जे बन्छौ शुद्द आफ्नै बनोट हो कर्मका डोबले लिन्छ सुकर्म र अकर्मको दुष्कर्म वा दुरात्माको बाटो त्यो अपकर्मको आफ्नै चिन्तनले हाँक्छ कर्मको रथ गारत अहंकार सुभा इर्ष्या विलासमा छ संकट म भित्रको म चिन्नाले सबै हुन्छ सुरक्षित चिन्दैन तत्व जो भित्री बन्दैन राम रक्षित लोभ भोग र ऐश्वर्य देवता कहलाउँछ आसुरीपनको भान क्रोध हिंसा गराउँछ ब्रम्ह चिन्तनले मात्रै भ्रम सारा हराउँछ अहं सारा डढाएर तृष्णा मुक्त गराउँछ खुलेर मनको पाटो देखिन्छ कर्मको गति छर्लङ्ग सब देखिन्छ जो जे छन् मति दुर्मति सोची सच्याउँदै बढ्दा हुँदैजान्छ सुमङ्गल अवश्य अन्त्यमा मिल्छ दिव्य सुकर्मको फल ...

-लालगोपाल सुवेदी- आँसुमा आँसु देखेर आँसु मुस्कुरायो हाँसोमा हाँसो देखेर प्रकट भयो गौडी रीति करुण रसको चूडान्तमा उत्तराखण्डको धरालीजस्तो ग ड ड /ण ट ठ ह / ड ण ठ जस्तो भयो शिशमहल पहाडबाट हामफालेजस्तो हाँसोमा हाँसो देखेर रोयो हाँसो रोयो हाँसो हाँसो रोएकोमा छ सबको गुनासो तिम्रो , मेरो , जसको पनि ! हेर आदेश फर्माउनेहरू छन् जेलमा जेल नगएरै बन्दी भएका छन् ती त झन् कहाँ छ जेल ? आँखामा इन्सोमेनिया छ त्यो पनि महाजेल नै हो मुकुण्डोमा टाँसेको हाँसोजस्तो छ हाँसो हाँसोमा कृत्रिमता छ त्यो पनि महाजेल नै हो जुत्तामा जीपीएसजस्तो छ शंका निकटवर्तीमै बनिरहन्छ शंका त्यो पनि जेल नै हो कठै विचरा ! काजी दाइ पो निदाउन सके त काजी दाइ हुन् चरा हुन्छ जोसँग विचारको स्वतन्त्रता निदाउन सक्छ त्यो जहिले पनि जता पनि झुण्डिएकै तरबार मुनि पनि आदेश फर्माउनेहरू किन निदाउन सक्थे ? कठै विचरा ! ...

-आरसी रिजाल- उमेर ढल्केपछि बिरामी हुँदा -- आफन्तका कुरा छाडौं ,आउनै नपर्ने मान्छे आएको देख्दा खुच्चिङ भन्न आएझैँ लाग्दो रहेछ। अहिले एक्लै उत्तानो परेर सिलिङ्तिर हेर्दै छु।मनमा तर्कना खेल्दैछ्न -- म जन्मे।युवा र प्रौढ अवस्था गुजारेँ।अब बूढो भएँ।यसपछि आउने अवस्था निश्चित छ। यतिबेला जीउँदै छु। तर मरेपछि समाजले मलाई के भन्ला ? भन्ने पिर लाग्न थालेको छ। मेरा पितामाता बित्नु भयो।उहाँहरु बित्नु भएको भोलिपल्ट दुईदिन भयो। स्वच्छु-- वंश वृद्धि त पशुले पनि गरेको छ। मातृभूमिको भार टार्न मैले के गरेँ ? पिताजीलाई जवाफ नफर्काउने छोरा त्यो रात सपनामा उहाँसँग भनाभनै भयो।उहाँले भन्नुभयो -- आफू अनपढ भए पनि तँलाई कलेज पढाएको।मैले आफ्नो सन्तानको वास्ता नगर भनेको हैन। जन्माएपछि शिक्षादीक्षा दिनु बाउआमाको कर्तव्य हो।अलिकति सामाजिक हुन सिक भन्न खोजेको मात्र हुँ। मैले भने -- तिथिमा तपाईंलाई पिण्ड लडाएकै ...

-रमेशचन्द्र घिमिरे- जून मामालाई भेट्न हो कि आकाशभन्दा माथि मलाई छोडी कता लाग्यौ ए, जूनकिरी साथी ! दिउसो दिउसो कुना पस्दै हराउँछ्यौ कता देखिइन्नौ भेटिइन्नौ खोजेँ जतातता जब घाम अस्ताउँछ पर्छ साँझ राति भरे फेरि भेट्नु पर्छ ए, जूनकिरी साथी ! तिमी आऊ किरण छर्दै लेख्छु अनि पढ्छु त्यही उज्यालो हेरेर नै गृहकार्य गर्छु बाबा जस्तै जाती तिमी आमा जस्तै जाती तिमीलाई कुरी बस्छु ए, जूनकिरी साथी ! झ्यालको बाटो छिरी अनि गर्दै घुमिफिरी झिमिक झिमिक बत्ती बाल्दै आऊ जूनकिरी मैले जस्तै मन पराउँछन् बाजे अनि नाति मेरै साथमा बस सधैँ ए, जूनकिरी साथी ! -भोर्लेटार लमजुङ...