भाषा/साहित्य

-आर. आर. चौलागाईं- हो, तिमीले ठिक भन्यौ साथी ! तिम्रो कवितामा कला छ मेरो कवितामा नारा छ । तिम्रो कविताले भोकाहरूको भोक लेख्दैन नाङ्गाहरूको आङ लेख्दैन प्यासीहरूको प्यास लेख्दैन दुःखीहरूको सुस्केरा लेख्दैन तर मेरो कविताले भोक लेख्छ नाङ्गो आङ लेख्छ प्यास लेख्छ सुस्केरा लेख्छ त्यसैले त तिमी भन्छौ साथी ! तिम्रो कवितामा कला छ मेरो कवितामा नारा छ । तिम्रो कवितामा कुकुर खेलाएर बस्ने ठूलाघरका मैयाँसाहेबहरूको कुरा हुन्छ तिम्रो कवितामा छाती बीस इन्च कम्मर सत्ताईस इन्च नितम्ब चौंतीस इन्च यतियति कुराहरू यतियति इन्च भएका विश्वसुन्दरीहरूको चर्चा हुन्छ तिम्रो कवितामा फिल्मी हिरोइनहरूको नखराको बयान हुन्छ तिम्रो कवितामा दिनदिनै फेरिने छिल्लिएका जोडीहरूको प्रेमको प्रशंसा हुन्छ तर मेरो कवितामा दिनभरि डोको बोक्ने फूलमाया र सुन्तलीहरूको कुरा हुन्छ मेरो कवितामा असमयमै एक्लो भ...

-रमेशचन्द्र घिमिरे- टेरिएन छाता लैजा भन्दाखेरि आमाले ऐले साह्रै पोल्यो मलाई चर्को घामले कोही ढुङ्गा उचाल्छन्, कोही गिटी फुटाउँछन् पसिनाको खेती गर्छन् श्रम जुटाउँछन् कर्मी, कुल्ली,ज्यामी दाइको केही छैन शिरमा छाता ओढ्न नपाएुनि छैनन् पीरमा व्यस्त भाुछन् हली(बाउसे आफ्नै–आफ्नै कामले यिनलाई किन नपोलेको चर्को घामले ? मैलाई घामले पोल्ने अनि मैलाई थकाइ लागने मैले मात्र के लाजले छाता मागने मुनि श्रम गर्छु आजै मुनि जाँगर पोख्दछु खेत खन्छु, घाँस काट्छु, ढुङ्गा बोक्दछु बजारबाट झिल्के छाता किन्दिएुनि मामाले ओढ्दिनँ भो पोले पोलोस् चर्को घामले । –भोर्लेटार, लमजुङ ।...

नेपाल । वानीरा फाउन्डेसनले विभिन्न विधाका वरिष्ठ व्यक्तिलाई पुरस्कार प्रदान गरेको छ । फाउन्डेसनकी अध्यक्ष इन्दिरा प्रसाईले काठमाडौँमा आयोजित कार्यक्रममा पुरस्कृत व्यक्तिलाई पुरस्कार प्रदान गर्नुभयो । फाउन्डेसनले नेपाली भाषा साहित्यको सिर्जनामा साढे छ दशकअघिदेखि निरन्तर सक्रिय प्राध्यापक रामकुमार पाँडेलाई २०८१ सालको ‘वानिरा प्रज्ञा पुरस्कार’ प्रदान गरेको छ । यसै गरी चित्रकलाको आराधनामा विगत सात दशकदेखि सक्रिय रही अन्तर्राष्ट्रिय जगत्मा समेत नेपालको गौरव बढाएबापत शशि शाहलाई ‘वानिरा शङ्कर पुरस्कार’ प्रदान गरियो । यी दुवै पुरस्कारका राशि जनही एक लाख रुपियाँ रहेका छन् । यसै गरी अध्यक्ष प्रसाईले कविता सिर्जनाका माध्यमबाट नेपाली भाषा साहित्यको संवर्धनमा समर्पित कवि कृष्ण बाउसेलाई ५० हजार रुपियाँ राशिसहित ‘वानिरा पुरस्कार’ समर्पण गर्नुभयो । समारोहमा पुरस्कृत व्यक्तित्वबाट डा। वानिरा गिरीकृत कवित...

नेपाल । युगकवि सिद्धिचरण प्रतिष्ठानले ‘युगकवि सिद्धिचरण पुरस्कार–२०८२’ साहित्यकार डा. दुर्गाबहादुर सुवेदी क्षेत्री (दुबसु क्षेत्री) लाई प्रदान गरिने भएको छ । प्रतिष्ठानका अध्यक्ष कवि वैरागी काइँलाद्वारा बुधबार जारी विज्ञप्तिमा नेपाली भाषा साहित्यको उन्नयनमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याउने डा. क्षेत्रीलाई पुरस्कार प्रदान गर्ने निर्णय गरिएको उल्लेख छ । प्राडा मोहनप्रसाद लोहनीको संयोजकत्वमा गठित त्रिसदस्यीय छनोट समितिको सिफारिसमा निर्णय भएको विज्ञप्तिमा जनाइएको छ । समितिमा प्राडा अभि सुवेदी र कवि मञ्जुल सदस्य रहनुभएको थियो । नेपाल, बेलायत, जापान र अमेरिकाका विभिन्न विश्वविद्यालयबाट उच्च शिक्षा हासिल गर्नुभएका डा. क्षेत्री जापानका लागि नेपालका वर्तमान राजदूतसमेत हुनुहुन्छ । उहाँ लामो समयदेखि कूटनीतिक सेवामा समेत संलग्न रहनुभएको छ । कविता, काव्य, गीत, गजल, मुक्तक तथा अनुसन्धानका क्षेत्रमा उहाँका...

नेपाल । वैशाख १३ उद्यमी तथा साहित्यकार बसन्त चौधरीद्वारा लिखित दुई काव्यकृति सार्वजनिक गरिएको छ । ललितपुरमा उर्दु एकेडेमी नेपालले आयोजना गरेको ‘साम–ए–बसन्त’मा उनका उर्दु र हिन्दी गजलकृति ‘ठहरे हुए लम्हे’ र ‘वक्त रुकता नहीं’ लोकार्पण गरिएको हो । उर्दु र हिन्दी गजलसंग्रह ‘ठहरे हुए लम्हे’ बसन्त सागरका नामबाट प्रकाशित छ । कार्यक्रममा साहित्यकार धीरेन्द्र प्रेमर्षिले कवि बसन्तको सिर्जनशीलताको चर्चा गरे । उर्दु एकेडेमीका अध्यक्ष इम्तियाज वफाले गजलकार बसन्तको सोच उनका कवितामा प्रतिविम्बित भएको बताए । कार्यक्रममा प्रकाश सायमीले ‘ठहरे हुए लम्हे’माथि र डा. धनेश द्विवेदीले ‘वक्त रुकता नहीं’माथि समीक्षात्मक मन्तव्य राखे । डा. सनतकुमार वस्ती, सकिना खान, अन्जुम, डा। द्विवेदी, सायमी र डा. श्वेता दिप्तीले विमोचित कृतिबाट गजलहरू वाचन गरेका थिए । ...

नेपाल । नेपाली लेखक संघले आख्यानकार डा ध्रुवचन्द्र गौतमलाई दोस्रो राष्ट्रिय लेखक पुरस्कारबाट सम्मान गरेको छ । काठमाडौँस्थित नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा मंगलबार आयोजित एक समारोहकाबीच उनलाई एक लाख राशिको उक्त पुरस्कार प्रदान गरिएको हो । यसअघि पहिलो पुरस्कार साहित्यकार बैरागी काइँलालाई प्रदान गरिएको थियो । तेस्रो राष्ट्रिय लेखक दिवसका अवसरमा आयोजित समारोहमा संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री बद्रिप्रसाद पाण्डेले उनलाई दोसल्ला ओढाएर कदरपत्रसहित पुरस्कार प्रदान गरे । विसं २००० मा वीरगञ्जमा जन्मेका डा गौतमले भारतको पूणे विश्वविद्यालयबाट भाषा विज्ञानमा विद्यावारिधि गर्नुभएको छ । विसं २०२४ बाट उपन्यास लेख्न थालेका उनका २९ वटा उपन्यास प्रकाशित छन् । आधा दर्जन कथा सङ्ग्रह र एक दर्जन नाटक लेखेका डा गौतमका ४५ कृति प्रकाशित भएका कार्यक्रममा जानकारी दिइयो । ...

नेपाल । साहित्य संगम मकवानपुरले वर्ष २०८१ मा कृति प्रकाशन गर्ने १२ जना स्रष्टालाई शनिबार एक समारोहका बीच कृति प्रकाशन सम्मान प्रदान गरेको छ । २०८१ सालमा मकवानपुर जिल्लाका साहित्यकारले ४ वटा मुक्तक संग्रह, गजल संग्रह २ वटा, अनुसंस्करण एउटा, कथा संग्रह एउटा, कविता संग्रह एउटा, नियात्रा संग्रह एउटा, गीत संग्रह एउटा र संस्मरण संग्रह एउटा प्रकाशन गरेका छन् । लेखन कार्यलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले साहित्य संगमले स्रष्टा सम्मान कार्यक्रम गरेको हो । ३५४ औं नियमित साहित्य सन्ध्याको अवसरमा साहित्य संगमले अनुसंस्मरण ‘अनुभूतिका आँखाहरु’ प्रकाशन गर्नुभएका ऋषिराम उपाध्याय पोखरेल, गजल संग्रह ‘घामका फूलहरु’ प्रकाशन गर्नुभएका तुलसी घिमिरे, नियात्रा संग्रह ‘संयात्राको संयोग’ प्रकाशन गर्नुभएका रमेशमोहन अधिकारीलाई सम्मान गरेको छ । यस्तै कविता संग्रह ‘बहिष्कृत आवाज’ प्रकाशन गर्नुभएका यश लामा, गीत संग्रह...

नेपाल । सुनसरीको इटहरी २० तरहरामा भएको राष्ट्रिय कविता प्रतियोगितामा कवि अविनाश भट्टराईको कविता ‘झ्यालको सौन्दर्यशास्त्र’ले प्रथम पुरस्कार प्राप्त गरेको छ। ‘स्व. नारायण पौडेल स्मृति तरहरा राष्ट्रव्यापी खुला कविता प्रतियोगिता–२०८२’ का लागि प्राप्त भएका ४०६ कवितामध्ये १० वटा कविता छनोट गरी वाचनसहित अन्तिम प्रतिस्पर्धामा गरिएको थियो। निर्णायक मनु मञ्जिल, ठाकुर बेलवासे, बद्री भिखारी सहितको टोलीले भट्टराईको कवितालाई प्रथम स्थानको ताज दिएका हुन्। प्रतियोगितामा खोटाङका कवि शुभचन्द्र राईको ‘आशा’ शीर्षकको कविता द्धितीय भयो। यस्तै, रसुवाकी कवि एलिसा एकलासको ‘पृथ्वीको अन्तिम रूख’ शीर्षकको कविताले तृतीय स्थान प्राप्त गर्यो। यसैगरी, सप्तरीकी रोमा लम्साल नुराको ‘मानिसलाई रूखको अन्तिम प्रश्न’ र दैलेखका दीपिन सिजापतीको ‘सङ्घर्ष र सङ्कल्प’ सान्त्वना भयो । श्री जनसहयोग २०५० समूह तरहराले आयोजना गरेको प्...

-धनराज गिरी- धोका,धोका,धोका! अनेक पटक धोका दियो उसलाई उसको मित्रले। धोका खाने मित्र हो " दुर्योधनलाल कर्ण " तराई निवासी। अति सोझो।" दङ्गराज कर्ण " भनेर जिस्क्याउने उसलाई कलेजमा। ऊ एम ए पहिलो बर्षको विद्यार्थी । उसको नजीकको मित्र " सज्जनलालदास गुप्ता" नाम सज्जन, हेर्दा अति भलाद्मी,तर भित्री महाशकुनि,अति कपटी। के धोका दियो त? अरू होइन, जुन जुन नयाँ मित्र बनाउन खोज्छ दुर्योधनले,भित्र भित्र नभएको नभएको फत्तुर कुरा,मिथ्यारोप लगाएर सम्बन्ध भत्काइदिने,कपटी। " त्यो त राम्री पुतली देख्नै हुन्न,घरमा लैजान हुन्न,सापटी दिनहुन्न,मनको कुरा भन्नहुन्न !" यस्तै आरोपहरू । गुप्ताको गुप्त रूप थाहा पायो कर्णले,अनि सोच्यो," हेर मित्र,म अति सोझो,मनमा पाप छैन,तर तेरो भित्री खेल बुझेको छु, यति कुरा ख्याल गर्नू, म एक सोझो मान्छे घातक सिनेमाको सन्नी देवल बन्न नपरोस् !सहन्छु,एउटा सीमासम्म। प्रतिशोधको भावना छैन मभि...

नेपाल । नइ एकेडेमीले निकट भविष्यमा दुई दिने ‘नेपाल भारत विश्वविद्यालय प्राध्यापक सम्मेलन’ गर्ने भएको छ । त्रिमूर्ति निकेतनका संयोजक प्राडा महादेव अवस्थीको संयोजकत्वमा सम्पन्न हुने यस सम्मेलनमा नेपाल तथा भारतका विभिन्न विश्वविद्यालयबाट नेपाली भाषासाहित्यमा विद्यावारिधि गर्ने ३५० जना प्राज्ञको सहभागिता हुने भएको छ । नइ एकेडेमीका सदस्यसचिव नरेन्द्रराज प्रसाईले नेपाल भारत विश्वविद्यालय प्राध्यापक सम्मेलनका लागि विद्यावारिधि तहको पठनपाठन हुने दुवै देशका सपूर्ण विश्वविद्यालयबाट कार्यपत्रहरू प्राप्त भइसकेको जानकारी दिनुभभयो । ‘नेपाली भाषासाहित्यको विकासमा नेपाल तथा भारतका विश्वविद्यालयको भूमिका’ नामक उक्त ग्रन्थ आठ सय पृष्ठ जतिको हुनेछ । सम्मेलनको प्रथम सत्रमा नै कार्यपत्र समाविष्ट उक्त प्रलेख ग्रन्थको लोकार्पण गरिने कार्यक्रम रहेको उहाँले बताउनुभयो । सम्मेलनका लागि सर्वश्री प्राडा ऋषिराम शर्...